چندی پیش معاون صنایعدستی کشور از ثبت جهانی کلپورگان شهرستان سراوان در جنوبشرق استان سیستان و بلوچستان به عنوان نخستین روستای جهانی صنایعدستی خبر داد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه«گسترش تجارت» در ادامه نوشت: بهمن نامورمطلق، معاون صنایعدستی سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، ضمن بیان این مطلب افزود: امسال در نشستی به میزبانی معاونت صنایعدستی کشور، نامزدهای مختلفی از کشور به عنوان روستا و شهر جهانی صنایعدستی معرفی شدند که از این میان، سفال کلپورگان برای ثبت در فهرست جهانی انتخاب شد. هرچند که معاون صنایعدستی کشور درباره شرایط لازم برای ثبت یک شهر یا روستا در فهرست جهانی براین نکته تاکید دارد که تمامی موضوع به معروف بودن یا اصالت داشتن خلاصه نمیشود. باید دید سفال کلپورگان، در عین شهرت جهانی چه نقشی در جامعه محلی ایفا کرده؛ ایده آن به چه صورت است و نسل جدید تا چه اندازه علاقهمند به فراگیری این هنر و ادامه دادن آن است؟ نامورمطلق در عین حال از وجود ۳ کارگاه تولیدی سفال در روستای کلپورگان خبر داد و گفت در صورت تایید شورای جهانی صنایعدستی روستای کلپورگان بعد از شهرسوخته و کویر لوت به عنوان سومین اثر سیستان و بلوچستان ثبت جهانی میشود.
اوایل مرداد، اهالی روستای کلپورگان میزبان نمایندگان شورای جهانی صنایع دستی یونسکو بودند تا هنر دست سفالگری ۷ هزار ساله این روستا را معرفی میکنند. کامبیز مشتاق گوهری، مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری سیستان و بلوچستان گفت: روستای کلپورگان از ظرفیتهای مناسبی برای معرفی در ابعاد بینالمللی برخوردار است و امیدواریم با توجه به حضور و همکاری مناسب مردم و نهادهای منطقه به منظور معرفی این ظرفیتها به ارزیابان سازمان یونسکو، ثبت جهانی این روستا محقق شود. وی بیان کرد: خوشبختانه هنرمندان تولیدکننده سفال بینظیر کلپورگان در جریان بازدید این بازرسان توضیحات خوبی به آنها ارائه کردند و ثابت کردند آماده هستند برای معرفی و فروش تولیداتشان با مردم سراسر دنیا ارتباط برقرار کنند.
جمعآوری اطلاعات برای ثبت جهانی
کوین موری، نماینده شورای جهانی صنایعدستی سازمان بینالمللی یونسکو اظهار کرد: ما با هدف ارزیابی شرایط، امکانات، شایستگیها و تکنیکهای سنتی ساخت سفال کلپورگان به سیستان و بلوچستان سفر کردهایم تا اطلاعات لازم را به منظور انجام بررسیها برای ثبت جهانی آن از نزدیک جمعآوری کنیم. وی ادامه داد: خوشبختانه بازدید خوبی از روند تولید سفال کلپورگان داشتیم و تمام مواردی که مشاهده کردیم را به کارگروه ارزیابی شورای جهانی صنایعدستی انتقال میدهیم تا مورد بررسی قرار گیرد و امیدوارم این روستا به عنوان نخستین روستای جهانی صنایعدستی ایران ثبت شود.
نماینده شورای جهانی صنایعدستی با اشاره به اینکه روستای کلپورگان برای ثبت جهانی نیاز برخورداری از شرایط استانداردی دارد، ادامه داد: برای ثبت جهانی این روستا باید افرادی آشنا به زبان انگلیسی برای راهنمایی جهانگردان در این روستا مستقر باشند که این امر از اهمیت زیادی برخوردار است.
۳ ماه انتظار برای نتیجه بررسیها
کوین موری بیان کرد: سازمان جهانی صنایعدستی مستندات جمعآوری شده در روند بازدید امروز ما را مورد بررسی قرار میدهد و به دنبال آن حداکثر ظرف مدت ۳ ماه آینده نتیجه را به ایران اعلام میکند. غدا هیجاوی، دیگر نماینده شورای جهانی صنایعدستی بیان کرد: مستنداتی که درباره سفال کلپورگان برای شورای جهانی صنایعدستی ارسال شده بود، نقش زنان را در زنده نگه داشتن این هنر چند هزار ساله برجسته نشان میداد و علاوه بر آن انتقال نسل به نسل این هنر و فعالیت هنرمندان سنین مختلف در کنار یکدیگر عواملی بود که سبب شد تا کارشناسان این شورا بیشتر برای بازدید از منطقه ترغیب شوند. وی ادامه داد: کلپورگان تنها روستای جهان به شمار میآید که نامزد ثبت جهانی است و تحقق این امر میتواند زمینه جهانی شدن این هنر ارزشمند و به دنبال آن رونق اقتصادی منطقه و حل مشکلات معیشتی مردم را به دنبال داشته باشد.
زیرساختها را ایجاد کنید
به گفته کارشناسان باید امکانات لازم برای فعالیت و بهبود زندگی در کلپورگان فراهم شود و باید زیرساختهای گردشگری و صنایعدستی ایجاد شوند تا ثبت جهانی این روستا موثر باشد. بهزاد اژدری، رئیس انجمن سفال و سرامیک ایران در گفتوگو با «گسترش تجارت» اظهار کرد: ثبت جهانی روستای کلپورگان روی دیگر حوزههای سفال و سرامیک هیچ تاثیری برجا نخواهد گذاشت، اما میتواند در جذب گردشگران خارجی و افزایش تولید سفال به شیوه ویژه کلپورگان موثر باشد. او افزود: ثبت جهانی کلپورگان باید موجب شود مسئولان صنایعدستی و گردشگری توجه بیشتری به کلپورگان و تامین نیازهای این روستا داشته باشند. متاسفانه روی هیچیک از زیرساختهای گردشگری و صنایعدستی کلپورگان اقدام چندانی انجام نشده است.
اژدری در ادامه بیان کرد: ثبت جهانی این روستا تنها روی توسعه آن مکان تاثیر میگذارد، اما اگر میخواهیم گردشگری را در روستای گلپورگان فعال کنیم باید زیرساختهای مناسب را در این روستا فراهم کنیم. کلپورگان در استان سیستان و بلوچستان واقع شده و بسیاری از شهرهای استان سیستان و بلوچستان حتی خیابانهای درست ندارند. زمانی که گردشگران خارجی به کلپورگان سفر کنند با مهمانسراها و اقامتگاههایی روبهرو خواهند شد که بهداشت در آنها رعایت نمیشود، زیرساختهایی مانند فرهنگ جلب گردشگر در کلپورگان وجود ندارد و زیرساختهای حملونقل نیز نامناسب است. وی با تاکید بر اینکه ثبت جهانی کلپورگان یک اعتبار بوده و باید تبدیل به دستاورد شود، بیان کرد: مسئولان باید این اعتبار را با فراهم کردن زیرساختهای مناسب به نتیجهای مطلوب تبدیل کرده و این منطقه را مقصد گردشگری کنند. در غیراین صورت اگر کلپورگان را به حال خود رها کنند ممکن است پس از چندی از فهرست جهانی خارج شود.
مردم کلپورگان «موزههای زنده» نیستند!
اژدری با اشاره به اینکه مردم کلپورگان بسیار مهماننواز و مهماندوست هستند، اظهار کرد: قرار نیست مردم این روستا به صورت ابتدایی و با امکانات اولیه زندگی کنند، ساکنان کلپورگان موزههای زنده نیستند و باید امکانات مناسب برای زندگی و فعالیتهای صنایعدستی را داشته باشند. یکی از این امکانات میتواند کورههای امروزی باشد، زیرا اگر میزان تولید سفال در کلپورگان افزایش یابد تولید به روش کنونی برای تمامی محصولات غیرممکن است و میتوان تمامی مراحل تولید را مانند گذشته حفظ کرد اما روش پخت باید تغییر کند. به طور کلی اگر قرار باشد برای پخت سفال چوب نخل بسوزانند به محیطزیست ضربه بسیاری وارد میکند و باید روش کم دردسرتری را برای تولید در نظر گرفت.
وی با اشاره به تولید مشابه سفال در دیگر کشورها گفت: در امریکای شمالی، مکزیک و افریقا نیز مردم بومی به روش کلپورگان سفالگری میکنند. این روش تنها ویژه کلپورگان نیست، اما فرصتی است که باید از آن استفاده شود.
در ساخت سفال کلپورگان به هیچ عنوان از چرخ استفاده نمیشود و روش ساخت آن از هزاران سال پیش تاکنون تغییر نکرده است. طرحها و نقشهای این سفال، هندسی و یادآور نقشهای باستانی است؛ تـزئینات روی سفالینهها، نمادهای تجریدی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند. زنان بلوچ، برای تزئین و نقاشی روی این سفالینهها از سنگ «تیتوک» استفاده میکنند. رنگ این سنگ، اغلب قهوهای یا سیاه و جنس آن از نوعی سنگ منگنز است. این سفالینهها، بیشتر به شکل کاسه، کوزه، جام، قدح، پارچ و لیوان، قلک و... ساخته میشوند و بیشتر ظرفهای ساخته شده، سرپوش دارند که گاه خود این سرپوش، به عنوان ظرف مورد استفاده قرار میگیرد.
طرحها و نقشهای سفال کلپورگان نیز به طور کامل هندسی است و تداعی نقشهای باستانی بوده، تزئینات روی سفالینهها با نمادهای تجریدی است که از نسلی به نسل دیگر به یادگار مانده و حکایت از راز و رمز و خواهشهای روحی و درونی هنرمند از محیط اطراف و اعتقادها و باورهای او دارد و اغلب نمادها شبیه به نقوش سفالهای پیش از تاریخ و آغاز دوره تاریخی است. در این سفالینهها لعاب کاری انجام نمیشود، بلکه برای تزئین و نقاشی از سنگ «تیتوک» استفاده میشود، این سنگ در منطقه تپه آچار در کهوران مهرستان یافت میشود و رنگ آن اغلب قهوهای یا سیاه است. این سنگ نوعی سنگ منگنز است و رنگی که از آن بهدست میآید، قهوهای است. به تازگی کارشناسان شورای جهانی صنایعدستی به کلپورگان سفر کردهاند تا این روستا را برای ثبت جهانی مورد بررسی قرار دهند و پس از ۳ ماه ثبت شدن یا نشدن آن را اعلام کنند.
کلپورگان روستایی از توابع شهرستان سراوان در سیستان و بلوچستان است. موزه زنده سفال کلپورگان تنها موزه زنده سفال در جهان است که قدمت آن به ۷ هزار سال پیش برمیگردد. آنچه توجه جهانیان را به سفال کلپورگان جلب کرده، ساخت سفال بدون استفاده از چرخ سفالگری است به گونهای که تمام سفالینهها با روشهای سنتی ابتدایی و ازسوی زنان بلوچ انجام میشود. سفال کلپورگان که شاهکار دست هنرمندانه زنان بلوچ است ۷ مهر ۱۳۸۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران در سازمان یونسکو به ثبت جهانی رسیده است. زنان بلوچ که خالقان اصلی سفال در روستای کلپورگان هستند از گذشته تا به امروز شیوه ساخت این سفال را نسل به نسل به دختران امروزی منتقل کردهاند که چگونه هنرمندانه بدون استفاده از چرخ سفالگری و به طور کامل دستی و سنتی سفال بینظیر کلپورگان را به رخ جهانیان کشاندهاند. این هنر در طول تاریخ بدون هیچ تغییری در شیوه ساخت و نوع مواد اولیه سینه به سینه به نسلهای بعد منتقل شده است و سفالگران به همان شیوه سنتی قدیمی آثار هنری خلق میکنند.
سخن آخر
به گفته کارشناسان شورای جهانی صنایعدستی، این سازمان جهانی برای بررسی مستندات جمعآوری شده و اعلام نتیجه برای ثبت جهانی کلپورگان به عنوان نخستین روستای صنایعدستی جهان به ۳ ماه زمان نیاز دارد. این در حالی است که حتی در صورت ثبت جهانی این روستا باید محرومیتزدایی و تسهیل شرایط معیشتی بومیان این دست از مناطق در دستور کار قرار گیرد. دارا بودن جاذبههای بومی صنایع و گردشگری بسیار خوب است باید پیش از هرچیز امکانات لازم برای زندگی معمولی، زیرساختهای گردشگری و صنایعدستی در کلپورگان فراهم شود.
