در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴، تجارت غیرنفتی ایران با حجم ۸۸.۹ میلیون تن و ارزش ۵۹.۴۶ میلیارد دلار، با وجود رشد وزنی، شاهد کاهش ارزش صادرات و واردات بود. غیبت روسیه از فهرست شرکای تجاری، خروج کشورهای اروپایی، و کاهش ۱۲.۹ درصدی ترانزیت خارجی، زنگ خطر را برای سیاست‌گذاران اقتصادی به صدا درآورده است. آیا تمرکز بر کالاهای ارزان‌تر و بازارهای سنتی مانند چین و امارات می‌تواند موتور محرکه تجارت ایران باشد؟

افزایش بی‌سابقه نفت در حال ترانزیت توسط ورتکسا، در حالی که چین با ساخت مخازن جدید، چشم‌انداز عدم قطعیت عرضه و ذخیره‌سازی استراتژیک را تقویت می‌کند.

واشنگتن با اعمال فشار صریح بر آنکارا، خواستار قطع روابط انرژی ترکیه با مسکو و تهران شده است. این در حالی است که ترکیه در تلاش برای تبدیل شدن به قطب گازی منطقه، در حال سرمایه‌گذاری سنگین بر واردات LNG از آمریکا و توسعه منابع داخلی است، اتفاقی که می‌تواند معادلات قراردادهای بلندمدت گازی با روسیه و ایران را در آستانه انقضا به چالش بکشد و نقشی مبهم در توازن قدرت منطقه‌ای ایفا کند.

فریدون همتی، در اظهاراتی مهم، بر ضرورت تقویت همکاری‌های اقتصادی با شرکای استراتژیک مانند چین و روسیه در سایه تحریم‌های غیرقانونی غرب تأکید کرد و پذیرش شروط مدنظر مسکو و پکن را کلید اصلی ادامه حمایت‌های اقتصادی آن‌ها دانست.

رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایرانی و چین اعلام کرد: در سال‌های اخیر و همراه با دیگر نهادهایی که چین سر و شکل می‌داد و برای پیشبرد اهداف خود در مواجهه با آمریکا تلاش می‌کرد، ابتکار کمربند – جاده را هم مطرح کرد؛ ابتکاری که از قضا ایران در قلب آن واقع است و برای تثبیت و تحقق اهدافی که در راستای این ابتکار تعریف کرده بود، نیاز بود که سازمان‌های اقتصادی هم با حضور اعضا و کشورهایی که در این مسیر هستند، شکل بگیرد و در همین راستا در سازمان همکاری شانگهای هم چین به عنوان عضو مهم و قدیمی فعالیت اقتصادی را در کنار دیگر فعالیت‌های سازمان پیشنهاد داد که پذیرفته شد و توافقنامه همکاری اقتصادی کشورهای عضو پیمان، نخستین بار سال ۲۰۰۳ تهیه و به امضا رسید.

رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه معتقد است که پیوستن به توافقنامه‌های منطقه‌ای مانند پیمان شانگهای فرصت بی‌بدیلی را پیش روی بخش خصوصی قرار داده است؛ گرچه متاسفانه شرایط موجود امکان بهره‌برداری مناسب از آن را محدود کرده است.

شوکران نفتی به مذاکرات اوپک‌پلاس رسید! علی‌رغم عقب‌نشینی شش‌درصدی هشت عضو کلیدی از کاهش عرضه داوطلبانه، بازار نفت پس از اعلام ارقام غیرمنتظره، تنها تنفسی کوتاه کشید.

وزارت برق عراق با امضای یادداشت تفاهمی با روسیه، گام بلندی برای بهره‌گیری از فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز در تولید برق برداشت. این همکاری، بخشی از برنامه‌های دولت برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تضمین پایداری انرژی در آینده است.

در حالی که تنش‌های ایران و اسرائیل پس از حملات ژوئن به تأسیسات هسته‌ای ایران تشدید شده، حمایت غیرمستقیم چین و روسیه از تهران، معادلات را پیچیده‌تر کرده است. با وجود آسیب به برنامه هسته‌ای ایران، پیشرفت آن ادامه دارد و خاورمیانه در انتظار جرقه‌ای برای جنگی ویرانگر است.

ایران با هدف رفع ناترازی انرژی، گام‌های بلندی در تقویت همکاری‌های برقی و گازی با همسایگان شمالی خود برداشته است. از مذاکرات برای واردات برق از روسیه و افزایش تبادلات با ارمنستان گرفته تا برنامه‌ریزی برای گسترش واردات برق از ترکمنستان، ایران در حال ایجاد شبکه‌ای پایدار از تبادلات انرژی با کشورهای منطقه است.

در حالی که تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران بازگشت کرده‌اند، هند با فشار آمریکا برای کاهش خرید نفت از روسیه، به دنبال جایگزینی با نفت ایران و ونزوئلاست. یک کارشناس انرژی از تمایل هند برای خرید نفت سبک از ایران و ارسال یک محموله نفتی خبر داد، که می‌تواند شروعی برای حضور ایران در بازار انرژی هند باشد.

قیمت نفت پس از سه روز کاهش متوالی، به دلیل احتمال تحریم‌های شدیدتر علیه نفت روسیه، در معاملات آسیایی روز پنجشنبه، افزایش یافت.

فعال‌سازی مکانیسم ماشه نه‌تنها مانعی برای ایران نیست، بلکه دریچه‌ای به سوی تقویت روابط با شرق سیاسی و جنوب جهانی گشوده است. محسن پاک‌آیین، دیپلمات باسابقه، تأکید دارد که ایران با تمرکز بر همکاری با چین، روسیه، همسایگان منطقه‌ای و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بین‌المللی، می‌تواند جایگاه خود را در نظم نوین جهانی تثبیت کند.

وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران در سفری استراتژیک به بلاروس، با تمرکز بر توسعه تجارت منطقه‌ای و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، رایزنی‌های گسترده‌ای با مقامات ارشد اتحادیه اقتصادی اوراسیا انجام داد. این مذاکرات، گامی کلیدی در راستای تقویت همکاری‌های اقتصادی و صنعتی ایران با کشورهای همسایه و اعضای این اتحادیه است.

تفاهم ایران و روسیه برای ساخت چهار نیروگاه اتمی کوچک، نقطه عطفی در توسعه انرژی پاک کشور به شمار می‌رود؛ همکاری‌ای که با انتقال فناوری پیشرفته از مسکو، می‌تواند جایگاه ایران در عرصه انرژی هسته‌ای را ارتقا دهد.

امیر روشن‌بخش قنبری، معاون سازمان توسعه تجارت ایران، با تأکید بر اینکه فعال‌سازی مکانیسم ماشه تجارت خارجی کشور را متوقف نخواهد کرد، اظهار داشت که تدابیر محرمانه‌ای برای حفظ روند صادرات و واردات اندیشیده شده است. وی افزود که اسنپ‌بک کنونی به دلیل عدم همراهی برخی کشورها مانند چین و روسیه، تأثیر کمتری نسبت به گذشته خواهد داشت.

اتهامات نقض حریم هوایی کشورهای اروپایی توسط روسیه، تنش‌ها میان مسکو و ناتو را به اوج رسانده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، این اتهامات را «بی‌اساس» خواند و اظهارات مقامات غربی درباره سرنگونی هواپیماهای روسی را «غیرمسئولانه» و دارای «پیامدهای خطرناک» دانست. در حالی که ناتو و کشورهای اروپایی از واکنش قاطع سخن می‌گویند، آیا آسمان اروپا به صحنه‌ای برای درگیری‌های جدید تبدیل خواهد شد؟

بازگشت مکانیسم ماشه و تشدید تحریم‌ها، اقتصاد ایران را در برابر آزمونی دشوار قرار داده است. در حالی که برخی معتقدند اقتصاد ایران به دلیل سال‌ها تحریم مقاوم شده، اثرات روانی و حقوقی این تحریم‌ها می‌تواند شوک‌های جدیدی به بازارها وارد کند. فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگویی تحلیلی، ابعاد این چالش و نقش کلیدی بخش خصوصی در مدیریت آن را بررسی می‌کند.

همکاری چین و روسیه در توسعه “جاده ابریشم قطبی” فصل نوینی در تجارت جهانی گشوده است. این مسیر دریایی جدید، با کوتاه کردن مسافت بین آسیا و اروپا، جایگزینی بالقوه برای کانال سوئز محسوب می‌شود و رقابت‌های ژئوپلیتیکی را تشدید کرده است.

فعال‌سازی مکانیسم ماشه، گرچه فشار بر ایران را افزایش داده، اما با مخالفت صریح چین و روسیه، فرصتی برای تقویت جایگاه دیپلماتیک و ژئوپلیتیک ایران فراهم کرده است. به گفته استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، این تحول نه‌تنها ایران را در موضع انفعال قرار نداده، بلکه ظرفیت‌های جدیدی برای بازیگری فعال در منطقه و جهان ایجاد کرده است.