توسعه شبکه ترانزیت ریلی در ایران می‌تواند تحولی جدی در حمل‌ونقل داخلی و بین‌المللی ایجاد کند. اول از همه، این شبکه امکان جابجایی سریع و مقرون‌به‌صرفه کالاها را فراهم می‌کند و هزینه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای را کاهش می‌دهد. کاهش استفاده از مسیرهای جاده‌ای همچنین باعث کاهش تصادفات، مصرف سوخت و آلودگی هوا می‌شود و به بهبود شرایط محیط‌زیستی کمک می‌کند.

«کریدور زنگزور» گذرگاهی استراتژیک به طول ۴۳ کیلومتر است که در تاریخ هشتم آگوست امسال، با میانجی‌گری ایالات متحده، میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان مورد توافق قرار گرفت. این مسیر حیاتی، منطقه خودمختار نخجوان را به شهر باکو، پایتخت آذربایجان، متصل می‌کند و نقش مهمی در تسهیل حمل‌ونقل و ترانزیت کالا در منطقه ایفا می‌نماید.

کریدور ارس برای ایران اهمیت استراتژیک و اقتصادی بالایی دارد. این مسیر ترانزیتی، ایران را به کشورهای قفقاز و دریای خزر متصل می‌کند و امکان انتقال کالا و انرژی را با سرعت و هزینه کمتر فراهم می‌سازد. توسعه این کریدور می‌تواند سهم ایران در تجارت منطقه‌ای را افزایش دهد و زمینه گسترش صادرات و ترانزیت به اروپا و آسیای میانه را مهیا کند، ضمن اینکه به تقویت همکاری‌های اقتصادی با کشورهای همسایه نیز کمک می‌کند.

همکاری‌های ریلی ایران با کشورهای همسایه به عنوان یکی از راهبردهای مهم توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، نقش کلیدی در تقویت روابط اقتصادی و تجاری ایفا می‌کند. اتصال خطوط ریلی میان ایران و کشورهای پیرامون، امکان جابه‌جایی سریع‌تر و ارزان‌تر کالاها را فراهم کرده و موانع ناشی از محدودیت‌های جاده‌ای را کاهش می‌دهد. این امر نه تنها ظرفیت صادرات و واردات را افزایش می‌دهد، بلکه فرصت‌های تازه‌ای برای حضور ایران در بازارهای جدید ایجاد می‌کند.

پس از حدود چهل سال کشمکش و تنش‌های مداوم، سرانجام ارمنستان و آذربایجان در اقدامی تاریخی و با وساطت مستقیم ایالات متحده، به توافقی دست یافتند که می‌تواند نقطه پایانی بر جنگ فرسایشی بر سر منطقه ناگورنو-قره‌باغ باشد. این توافق در کاخ سفید و طی مراسمی رسمی با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، امضا شد. آمریکا با این میانجیگری نه‌تنها نقشی کلیدی در آرام‌سازی قفقاز جنوبی ایفا کرد، بلکه توانست از میزان نفوذ سنتی روسیه در این منطقه بکاهد و جایگاه خود را به‌عنوان بازیگری مؤثر در تحولات قفقاز تقویت نماید.

ترانزیت بار از موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران بهره می‌گیرد؛ کشوری که در چهارراه ارتباطی شمال-جنوب و شرق-غرب جهان قرار دارد و می‌تواند حلقه‌ای کلیدی در زنجیره تأمین جهانی باشد. ایران با دسترسی به آب‌های آزاد از جنوب و اتصال به آسیای مرکزی، قفقاز، اروپا و شبه‌قاره هند، بستر مناسبی برای ترانزیت بین‌المللی فراهم کرده است. استفاده بهینه از این ظرفیت می‌تواند منبعی پایدار برای درآمد ارزی، ایجاد اشتغال و افزایش نقش ژئوپلیتیکی ایران باشد.

شمال‌غرب ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک خود، یکی از مهم‌ترین کریدورهای ارتباطی و ترانزیتی منطقه به‌شمار می‌رود. این منطقه، مرز مشترک با کشورهای ترکیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و عراق دارد و از دیدگاه حمل‌ونقل، نقطه اتصال ایران به بازارهای اروپا، قفقاز، مدیترانه شرقی و حتی آسیای میانه محسوب می‌شود.

ایران با امضای توافقی مهم با چین برای برقی‌سازی هزار کیلومتر از خطوط راه‌آهن و ارتقای ظرفیت و شتاب حمل‌ونقل کانتینری بین دو کشور، گام بلندی در جهت تقویت جایگاه راهبردی خود در مسیرهای ترانزیتی شرق به غرب و احیای جاده ابریشم نوین برداشت. این همکاری نه‌تنها زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی ایران را مدرن‌تر می‌کند، بلکه می‌تواند نقش کشور را در شبکه ترانزیت بین‌المللی به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

همکاری‌های عمرانی و حمل‌ونقلی ایران با همسایگان شرقی، بیش از آن‌که صرفاً یک اقدام اقتصادی باشد، گامی راهبردی در جهت بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیکی کشور در منطقه به شمار می‌رود. در شرایطی که محور شرق آسیا در حال تبدیل شدن به قطب جدید قدرت اقتصادی و صنعتی جهان است، ایران به‌عنوان پل اتصال خاورمیانه به این کانون، می‌تواند نقش بی‌بدیلی ایفا کند.

علی سلیمانی ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک بوشهر گفت: کار واردات و ترخیص کالا و همچنین صادرات و ترانزیت کالا در گمرک‌های استان بوشهر با شتابی بیش از گذشته در حال انجام است.

تکمیل، ساخت و توسعه طرح‌های کریدوری در ایران، از جمله مهم‌ترین محورهای استراتژیک در عرصه اقتصاد و ژئوپلیتیک محسوب می‌شود. موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد ایران که در مرکز اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب قرار گرفته، فرصت بی‌نظیری را برای تبدیل‌شدن به شاهراه ترانزیتی منطقه فراهم کرده است. بهره‌برداری بهینه از این جایگاه، تنها از طریق تقویت کریدورهای حمل‌ونقل زمینی، ریلی، دریایی و هوایی ممکن است؛ مسیری که با برنامه‌ریزی دقیق و سرمایه‌گذاری مؤثر می‌تواند به نقطه قوت اقتصاد ملی بدل شود.

ورود نخستین قطار باری چین به ایران از مسیر شرقی «جاده ابریشم نوین» و در کنار آن، ابراز تمایل ترکیه برای همکاری با ایران در چارچوب «کریدور راه توسعه»، نشانه‌ای روشن از شکل‌گیری نوعی هم‌افزایی راهبردی میان دو کریدور مهم اقتصادی در اوراسیاست؛ کریدورهایی که با هدف ایجاد مسیرهای بدیل و مستقل از نفوذ غربی–عربی تعریف شده‌اند و اکنون می‌توانند بازی ژئوپلیتیکی منطقه را وارد مرحله‌ای تازه کنند.

همکاری‌های ترانزیتی ایران با کشورهای آسیایی در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی سیاست‌های اقتصادی و دیپلماتیک کشور تبدیل شده است. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران که میان سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار دارد، فرصت منحصر‌به‌فردی را برای ایفای نقش کریدوری و ترانزیتی در منطقه فراهم کرده است.

توجه به مسئله ترانزیت و لجستیک برای کشوری مانند ایران، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی است. ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی منحصر به‌فرد خود که پل ارتباطی میان شرق و غرب، و شمال و جنوب دنیاست، می‌تواند به یکی از اصلی‌ترین کریدورهای ترانزیتی جهان تبدیل شود. این مزیت ژئوپلیتیکی اگر به‌درستی مدیریت و بهره‌برداری نشود، نه‌تنها از دست می‌رود، بلکه مزیتی برای رقبای منطقه‌ای خواهد شد که با سرعت در حال توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ترانزیتی خود هستند.

مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری گفت: به دلایل متعدد امسال سال سختی برای تحقق اهداف ترانزیتی است چراکه در دو ماهه گذشته با موانع جدی مواجه شده‌ایم. اولین چالش تغییر قیمت سوخت است، ۴۰ درصد ترانزیت ایران فرآورده‌های سوختی است و با توجه به اینکه قیمت جهانی سوخت کاهش پیدا کرده و به ۶۲ دلار رسیده، این تغییر قیمتی بر ترانزیت فرآورده‌های سوختی تاثیر می‌گذارد.

ترانزیت خودرو به کشورهای همسایه می‌تواند منبع قابل توجهی برای درآمدزایی و سودآوری اقتصادی برای ایران باشد. این فعالیت نه تنها باعث جذب ارزآوری مستقیم از محل خدمات حمل و نقل، گمرک و ترخیص کالا می‌شود، بلکه نقش مهمی در توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل کشور ایفا می‌کند که در بلندمدت به افزایش ظرفیت‌های صادراتی و وارداتی کمک می‌کند.

توافقات حوزه ترانزیت و حمل‌ونقل میان ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی اکو، از جمله ترکیه، نقش مهمی در توسعه مبادلات تجاری و تسهیل عبور کالا در منطقه ایفا می‌کند. ایران به‌عنوان یکی از محورهای ترانزیت منطقه‌ای، با همکاری کشورهای عضو اکو تلاش می‌کند تا مسیرهای حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی و دریایی را بهینه کرده و موانع موجود در ترانزیت کالا را کاهش دهد.

در سال‌های اخیر، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل به یکی از محورهای اصلی همکاری ایران با کشورهای دوست و هم‌پیمان تبدیل شده است. در راستای تحقق دیپلماسی اقتصادی و منطقه‌ای، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی خود، در مسیر تبدیل شدن به یک هاب ترانزیتی در منطقه گام بردارد. همین رویکرد موجب شده تا توافق‌های بزرگی در حوزه راه، ریل، حمل‌ونقل دریایی و هوایی با کشورهای مختلف منعقد شود، به‌ویژه با کشورهایی که دیدگاه مشترکی با ایران در زمینه همکاری‌های راهبردی دارند.

اهمیت همکاری‌های ترانزیتی ایران با کشورهای صاحب اقتصاد برتر جهان، فراتر از یک تعامل صرفاً حمل‌ونقلی است؛ این همکاری‌ها در واقع بخشی از راهبرد کلان توسعه اقتصادی، ژئوپلیتیکی و دیپلماسی اقتصادی ایران به شمار می‌روند. موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران، که به‌عنوان پل ارتباطی شرق و غرب، شمال و جنوب شناخته می‌شود، بستر مناسبی برای ایفای نقش کلیدی در زنجیره تأمین جهانی و شبکه‌های ترانزیتی بین‌المللی فراهم کرده است.

همکاری ایران با کشورهای بزرگ در حوزه ترانزیت ریلی، به‌ویژه با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی خاص کشور در کریدورهای بین‌المللی، از اهمیت راهبردی بسیار بالایی برخوردار است. ایران در قلب مسیرهایی قرار دارد که شرق را به غرب و شمال را به جنوب متصل می‌کند و همین موقعیت می‌تواند آن را به یک پل ارتباطی حیاتی در شبکه حمل‌ونقل جهانی تبدیل کند. توسعه زیرساخت‌های ریلی، هماهنگی‌های گمرکی، تسهیل مقررات و انعقاد توافق‌نامه‌های چندجانبه با قدرت‌های اقتصادی منطقه‌ای و جهانی، می‌تواند ایران را به یکی از بازیگران اصلی ترانزیت کالا در سطح اوراسیا تبدیل کند.