پدرام سلطانی - نایب رئیس اتاق بازرگانی
گزارش سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ زمانی منتشر شد که افکار عمومی متوجه بحثهای انتخابات ۹۶ بود و گوشها صدای سیاست را دنبال میکردند. بنابراین زنگهای هشداری که این آمار به صدا درآورد در همهمه و هیاهوی انتخابات شنیده نشدند و درباره آن بحث و تحلیل کمتر به میان آمد. لازم میدانم به برخی از آمار و ارقام منتشرشده در این گزارش اشاره کنم. از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵: جمعیت شهرنشین با افزایش ۲/۶درصدی به ۴/۷درصد رسیده و جمعیت روستانشین به ۲۵/۹درصد کاهش پیدا کرده است. بعد خانوار (متوسط تعداد اعضای خانواده) از ۵/۳ به ۳/۳ کاهش پیدا کرده است. اما مهمتر از این کاهش، کاهش بعد خانوار روستایی از ۷/۳ به ۴/۳ است. در هیچ زمانی بعد خانوار روستایی تا این حد کاهش نیافته و نزدیک به بعد خانوار شهری نشده بود. نرخ متوسط رشد جمعیت باز هم کاهش یافته و از ۱/۲۹ به ۱/۲۴درصد رسیده است. این در حالی است که نرخ رشد جمعیت روستایی منفیتر شده و به۷۳/۰- رسیده و نرخ رشد جمعیت شهری ۹۷/۱درصد بوده است. جمعیت ۲۹-۱۵ سال ۴/۶درصد کاهش داشته و جمعیت ۶۴-۳۰ سال ۵/۵درصد افزایش داشته است. همچنین میانگین سنی جمعیت از ۲۹/۸ سال به ۳۱/۱ سال رسیده است. تعداد خانوارهای ۱ نفره (مجرد) به ۸/۵درصد رسیده است، یعنی رشدی ۲۰درصدی نسبت به ۷/۱درصد سال ۱۳۹۰. تحلیل و اظهارنظرهای علمی و فنی درباره این سرشماری را به متخصصان امر وا میگذارم و البته از ایشان درخواست اکید دارم که شفاف و صریح آنچه را که میبینند بیان کنند. اما پیامی که این ارقام برای من دارد این است: مهاجرت از روستاها به شهرها سرعت بیشتری گرفته و درنتیجه حاشیهنشینی و سایر پیامدهای این مهاجرت دامن شهرها را بیشتر خواهد گرفت. در مقابل پهنههای وسیعی از کشور در حال خالی شدن از سکنه هستند، برخی از این پهنهها در مجاورت مرزهای کشور قرار دارند. این روند هم هزینه حفظ امنیت کشور پهناور ما را بالاتر میبرد و هم سرمایهگذاریها در آن مناطق را به باد میدهد. تغییر سبک زندگی در روستاها مشهود است. روستایی دیگر فرزند بیشتر نمیخواهد، خواه از سر تنگناهای معیشتی و خواه از روی نیاز نداشتن به فرزند بیشتر برای کمک به وی در کشاورزی و دامداری. جمعیت کشور درحال پیرتر شدن است. میانگین سنی کشور برای نخستینبار از مرز ۳۰ سال گذشته و جمعیت ایران وارد دهه چهارم خود شده است. خانوار ایرانی به سمت کوچکتر شدن پیش میرود. در این میان افزایش مشهود تعداد خانوارهای یک نفره حاکی از مشکلات تشکیل خانواده یا تغییر سبک زندگی است.
