معمای قیمت خودرو حل شد / گزارش مجلس همه چیز را مشخص کرد

در بازار خودروی ایران، دو متغیر همواره بیش از سایر عوامل بر روند قیمت‌ها اثر گذاشته‌اند؛ نرخ ارز و قیمت مصوب کارخانه. هر بار که نرخ دلار افزایش پیدا می‌کند، نگاه فعالان بازار به خودرو معطوف می‌شود و هر زمان مجوز افزایش قیمت کارخانه‌ای صادر می‌شود، انتظار برای رشد قیمت‌ها در بازار شدت می‌گیرد. با این حال، پرسش اصلی این است که کدام‌یک از این دو عامل، نقش تعیین‌کننده‌تری در قیمت خودرو دارد؟

مرور تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست. حتی در مقاطعی مانند تیرماه ۱۴۰۴ که افزایش قیمت کارخانه‌ای خودرو همزمان با رشد نرخ ارز رخ داد، بازار خودرو واکنشی متفاوت از پیش‌بینی‌ها نشان داد.

پاسخ این پرسش را می‌توان در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس جست‌وجو کرد؛ گزارشی که میزان اثرگذاری نرخ ارز و قیمت مصوب فروش را بر قیمت خودروهای پرتیراژ داخلی طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ بررسی کرده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد هرچند هر دو متغیر بر بازار خودرو اثر دارند، اما شدت تأثیر آن‌ها یکسان نیست.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس؛ نرخ ارز در دوران تحریم اثرگذارتر است

بر اساس این گزارش، ضریب اثرپذیری خودروی تیبا ۲ از نرخ ارز در دوره تحریمی ۰.۹۷ و در دوره غیرتحریمی ۰.۲۴ برآورد شده است. در مقابل، ضریب اثر قیمت مصوب فروش در دوره تحریمی ۰.۳۸ و در دوره غیرتحریمی ۱.۱۸ بوده است.

این نتایج نشان می‌دهد در دوره‌های تحریمی، حساسیت قیمت خودرو نسبت به نوسانات نرخ ارز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند، اما در دوره‌های غیرتحریمی، قیمت بازار بیش از هر عامل دیگری از قیمت کارخانه تبعیت می‌کند.

بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس همچنین نشان می‌دهد اثر نرخ ارز بر بازار خودرو تنها به افزایش هزینه‌های تولید محدود نمی‌شود، بلکه انتظارات تورمی و رفتار معامله‌گران نیز این تأثیر را تشدید می‌کند.

بر همین اساس، این گزارش تصویری روشن از سازوکار قیمت‌گذاری خودرو ارائه می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که نرخ ارز همچنان بازیگر اصلی تعیین قیمت‌هاست و قیمت مصوب کارخانه بیش از آنکه عاملی مستقل برای تغییر قیمت بازار باشد، از متغیرهای کلان اقتصادی و شرایط عرضه و تقاضا تأثیر می‌پذیرد.

حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو، نیز با اشاره به اثر مستقیم نرخ ارز بر قیمت خودرو می‌گوید: «تأثیر ارز بر بهای خودرو فراتر از موضوع تحریم‌ها و یک واقعیت اقتصادی است.»

به گفته وی، خودرو محصولی با ارزبری بالاست و هرگونه افزایش نرخ ارز، بلافاصله بر قیمت آن اثر می‌گذارد. او تأکید می‌کند که اگرچه افزایش قیمت کارخانه نیز بر قیمت بازار تأثیر دارد، اما این اثر در درجه دوم اهمیت قرار دارد و تعیین‌کننده اصلی قیمت خودرو، شاخص‌های کلان اقتصادی هستند.

کارشناسان چه می‌گویند؛ تورم، ارز و عرضه و تقاضا سه ضلع قیمت خودرو

کریمی سنجری معتقد است دو عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت خودرو، تورم و سازوکار عرضه و تقاضا هستند. به گفته او، تورم خود نتیجه نوسانات نرخ ارز است و افزایش قیمت نهاده‌های تولید را به دنبال دارد. از سوی دیگر، هر زمان تولید کاهش یافته و تقاضا افزایش پیدا کند، روند صعودی قیمت‌ها نیز تشدید می‌شود؛ بنابراین قیمت مصوب کارخانه در واقع معلول تورم است و نه عامل تعیین‌کننده قیمت بازار.

مرتضی افقه، اقتصاددان، نیز معتقد است قیمت خودرو همانند هر کالای دیگری تابع تعادل عرضه و تقاضاست، اما در شرایط فعلی اقتصاد ایران، انتظارات تورمی مهم‌ترین متغیر فعال بازار به شمار می‌رود؛ متغیری که تحت تأثیر عواملی مانند تحریم‌ها و تنش‌های ژئوپلیتیک قرار دارد.

وی می‌گوید به دلیل وابستگی اقتصاد کشور به واردات مواد اولیه و کالاهای سرمایه‌ای، نرخ ارز نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت خودرو ایفا می‌کند. افقه همچنین تأکید دارد خودرو دیگر صرفاً یک کالای مصرفی نیست، بلکه به ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه تبدیل شده و همین موضوع، تقاضا و قیمت آن را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است.

سهراب دل‌انگیزان، استاد دانشگاه، نیز بر این باور است که قیمت کارخانه تنها برای گروه محدودی از خریداران دارای رانت اهمیت دارد و آنچه برای عموم مردم نقش تعیین‌کننده دارد، قیمت بازار است.

وی تأکید می‌کند تا زمانی که شکاف میان عرضه و تقاضا در بازار خودرو ادامه داشته باشد و نرخ ارز به‌عنوان لنگر اصلی قیمت‌گذاری در اقتصاد عمل کند، تمرکز بر قیمت کارخانه نمی‌تواند مسیر قیمت خودرو در بازار را تعیین کند.