خرید اقساطی طلا و سکه در ماههای اخیر به یکی از خدمات پرتبلیغ پلتفرمهای آنلاین تبدیل شده است. در این شیوه، متقاضیان پس از طی مراحل اعتبارسنجی بانکی میتوانند طلا یا سکه را بهصورت اقساطی خریداری کنند. با این حال، این روش علاوه بر محدودیت در سقف خرید، تفاوت قابل توجهی میان قیمت نقدی و اقساطی ایجاد میکند؛ اختلافی که در برخی موارد سودی تا ۴۷ درصد در سال را شامل میشود. از آنجا که ماهیت طلا و سکه با کالاهایی مانند لوازم خانگی تفاوت اساسی دارد، خرید اقساطی این داراییها نیازمند دقت و بررسی بیشتری است.
خرید اقساطی طلا و سکه مستلزم طی کردن چند مرحله قانونی و بانکی است. در نخستین گام، متقاضی باید در اپلیکیشن یا وبسایت شرکت ارائهدهنده اعتبار ثبتنام کند.
پس از ایجاد حساب کاربری، نوبت به بارگذاری مدارک هویتی و ارائه اسناد ضمانتی مانند چک صیادی یا سفته الکترونیکی میرسد تا هویت و توان مالی متقاضی برای شرکت محرز شود.
اعتبارسنجی بانکی مهمترین مرحله این فرآیند است. در این بخش، سوابق تراکنشهای بانکی، وضعیت چکهای برگشتی و بدهیهای معوق متقاضی در شبکه بانکی کشور بررسی میشود. در صورتی که متقاضی امتیاز اعتباری مناسبی کسب کند، کیف پول الکترونیکی او شارژ شده و امکان ثبت سفارش برای خرید طلا یا سکه فراهم خواهد شد.
پلتفرمهای ارائهدهنده این خدمات برای مدیریت ریسک نوسانات بازار، محدودیتهایی نیز در نظر گرفتهاند. به عنوان نمونه، در بسیاری از این سامانهها خرید اقساطی سکه به حداکثر سه قطعه محدود شده است. بنابراین این سازوکار برای سرمایهگذاریهای بزرگ طراحی نشده و بیشتر پاسخگوی خریدهای خرد و نیازهای خانوار است.
هزینه نهایی خرید برای مشتری مهمترین بخش این معامله است. شرکتهای فعال در حوزه فروش اقساطی طلا و سکه برای پوشش تورم و کسب سود، مبلغی را بهعنوان کارمزد به قیمت کالا اضافه میکنند.
بر این اساس، قیمت نقدی و اقساطی برخی از انواع سکه در اقساط ۱۲ ماهه به شرح زیر است:
| نوع سکه | قیمت نقدی | قیمت اقساطی ۱۲ ماهه | اختلاف قیمت |
|---|---|---|---|
| ربعسکه طرح جدید | ۵۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان | ۷۹ میلیون و ۲۳ هزار تومان | ۲۵ میلیون و ۲۲۳ هزار تومان (۴۷ درصد) |
| نیمسکه طرح جدید | ۹۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان | ۱۱۲ میلیون و ۸۹۱ هزار تومان | ۱۹ میلیون و ۴۹۱ هزار تومان (۲۰.۸ درصد) |
| سکه امامی | ۱۷۹ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان | ۲۲۵ میلیون و ۷۸۳ هزار تومان | ۴۶ میلیون و ۵۸۳ هزار تومان (۲۵.۹ درصد) |
در محاسبه قیمت اقساطی سکه، موضوع حباب قیمت نیز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل اختلاف قیمت نقدی و اقساطی ربعسکه از نیمسکه و سکه امامی بیشتر است، زیرا ربعسکه همواره بیشترین میزان حباب را در میان سکههای بانکی دارد و شرکتهای واسطه برای پوشش ریسک کاهش این حباب در طول دوره اقساط، سود بیشتری برای آن در نظر میگیرند.
شیوه پرداخت اقساط نیز براساس انتخاب مشتری تعیین میشود و متقاضی میتواند با توجه به توان مالی خود، مدت بازپرداخت را انتخاب کند. دوره بازپرداخت معمولاً از چهار ماه آغاز میشود و حداکثر به ۱۸ ماه میرسد و کل مبلغ باید در همین بازه تسویه شود. طبیعی است که هرچه مدت بازپرداخت طولانیتر باشد، مجموع سود پرداختی نیز افزایش خواهد یافت.
برای نمونه، فردی که یک سکه امامی را بهصورت اقساط ۱۲ ماهه خریداری میکند، باید ماهانه ۱۸ میلیون و ۸۱۵ هزار تومان پرداخت کند. در پایان این دوره، مجموع پرداخت او به ۲۲۵ میلیون و ۷۸۳ هزار تومان خواهد رسید؛ یعنی بیش از ۴۶ میلیون تومان بیشتر از قیمت نقدی همان سکه.
خرید اقساطی طلا و سکه مزایایی نیز دارد. مهمترین مزیت آن، امکان تبدیل پساندازهای خرد به یک دارایی فیزیکی در شرایط تورمی است؛ بهگونهای که افراد میتوانند بدون پرداخت یکجای مبلغ، وارد بازار طلا شوند.
در مقابل، این روش معایب مهمی نیز دارد. برخلاف کالاهایی مانند لوازم خانگی، قیمت طلا و سکه ممکن است در دوره بازپرداخت کاهش پیدا کند. برای مثال، اگر فردی در اسفند سال گذشته طلا یا سکه را بهصورت اقساطی خریداری کرده باشد، با وجود افت حدود ۱۵ درصدی قیمتها نسبت به آن زمان، همچنان موظف است اقساط خود را بر مبنای قیمت بالاتر زمان خرید پرداخت کند.
در واقع، با خرید اقساطی سکه، قیمت نهایی کالا در همان زمان خرید تثبیت میشود و خریدار علاوه بر پرداخت سود تسهیلات، در معرض ریسک کاهش قیمت طلا و سکه نیز قرار میگیرد. اگر در طول دوره بازپرداخت، عواملی مانند کاهش نرخ ارز یا افت بهای اونس جهانی باعث افت قیمت طلا و سکه در بازار آزاد شوند، ارزش بازار دارایی کاهش مییابد، اما تعهد مالی خریدار تغییری نخواهد کرد.
