قیمت نفت در پی تشدید درگیریها در خاورمیانه بهطور چشمگیری افزایش یافته است. بهای نفت که پیش از آغاز جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا در محدوده کانال ۶۰ دلار قرار داشت، اکنون به بالاترین سطح خود از اواسط سال ۲۰۲۲ رسیده است.
در معاملات بازارهای آسیایی، قیمت نفت خام برنت در ساعات ابتدایی روز دوشنبه به بیش از ۱۱۷ دلار برای هر بشکه رسید؛ رقمی که نسبت به آخرین روز معاملاتی هفته گذشته حدود ۲۷ درصد افزایش نشان میدهد. این رشد شدید، بازار جهانی انرژی را با شوکی تازه مواجه کرده است.
همزمان با افزایش قیمت نفت، بازار گاز اروپا نیز دچار نوسان شد. گزارشها نشان میدهد قیمت گاز طبیعی در اروپا بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس گزارش الجزیره، قرارداد مرجع گاز هلندی (TTF) حدود ۳۰ درصد رشد کرد. این جهش پس از اختلال در تولید گاز مایع قطر (LNG) و مشکلات ایجادشده در مسیر عبور کشتیها از تنگه هرمز رخ داده است.
قطر یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG در جهان است و حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی گاز مایع را تأمین میکند؛ بنابراین هرگونه اختلال در تأسیسات انرژی این کشور میتواند بازار جهانی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
یکی از عوامل مهم افزایش قیمت انرژی، بالا رفتن ریسک عبور نفتکشها از تنگه هرمز است. حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه ناامنی در این منطقه میتواند بازار انرژی را به سرعت دچار بحران کند.
در روزهای اخیر گزارشهایی از آسیب دیدن تأسیسات انرژی در منطقه منتشر شده است. از جمله شرکت قطر انرژی اعلام کرده بخشی از تأسیسات ذخیره گاز این کشور آسیب دیده است. همچنین گزارشهایی از حمله به برخی بنادر امارات و عمان، آسیب به تأسیسات آرامکو در عربستان و اصابت موشک به تأسیسات نفت و گاز اقلیم کردستان عراق منتشر شده است.
در همین حال روسیه نیز اعلام کرده احتمال قطع صادرات گاز به اروپا را بررسی میکند. ولادیمیر پوتین گفته است روسیه در حال بررسی بازارهای جایگزین برای صادرات انرژی است.
هرچند او تأکید کرده هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده، اما همین اظهارات نیز نگرانیها درباره آینده بازار انرژی اروپا را افزایش داده است. روسیه اعلام کرده همچنان مایل است برای برخی مشتریان وفادار در اروپا مانند مجارستان و اسلواکی تأمینکننده انرژی باقی بماند.
مجموع این تحولات باعث شده بازار جهانی انرژی دوباره شرایطی شبیه ابتدای جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ را تجربه کند؛ زمانی که عبارت «زمستان سخت اروپا» به یکی از مهمترین کلیدواژههای بازار انرژی تبدیل شده بود.
با این حال برخی تحلیلگران معتقدند شوک قیمتی ممکن است کوتاهمدت باشد. حتی دونالد ترامپ نیز اعلام کرده است که این نوسان در بازار انرژی احتمالاً موقتی خواهد بود.
حمیدرضا صالحی، عضو کمیسیون انرژی اتاق تهران، معتقد است ایران نباید معادلات سیاسی خود را بر اساس قیمتهای بازار انرژی تنظیم کند. به گفته او آمریکا خود یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز است و افزایش قیمت انرژی میتواند حتی به سود این کشور باشد.
در مقابل، برخی کارشناسان تأکید دارند که افزایش قیمت انرژی میتواند اروپا و کشورهای شرق آسیا را تحت فشار قرار دهد و حتی آنها را به سمت تلاش برای پایان دادن به جنگ سوق دهد.
با این حال گروهی دیگر از تحلیلگران باور دارند که مانند بحران سال ۲۰۲۲، بازار جهانی انرژی در نهایت میتواند خود را با شرایط جدید تطبیق داده و به تعادل برسد.
