در بحبوحه افزایش تنشهای نظامی در غرب آسیا، کارشناسان بینالمللی از بروز یکی از بزرگترین تهدیدهای اقتصادی جهان سخن میگویند. جنگ جاری در منطقه خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز، نهتنها امنیت انرژی جهانی را متزلزل کرده بلکه میتواند روند رشد اقتصادی جهانی را برای سالها دچار اختلال کند.
تنگه هرمز بهعنوان یکی از استراتژیکترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان، مسیر عبور ۲۰ درصد از نفت جهانی را در دل خود جای داده است. با تشدید حملات و افزایش ناامنی، ورود و خروج حدود ۲۰۰ نفتکش متوقف شده است؛ رویدادی که بلافاصله بر بازار جهانی انرژی اثر گذاشت و قیمت نفت را تا ۸۳.۴۴ دلار در هر گالن بالا برد. در آمریکا نیز قیمت بنزین به ۳.۲۵ دلار رسید و فشار اقتصادی بر خانوادهها و کسبوکارهای کوچک دوچندان شد.
افزایش قیمت انرژی باعث شده است مصرفکنندگان با درآمد پایین سهم بزرگتری از درآمد خود را صرف سوخت کنند و در نتیجه، کاهش قابل توجهی در هزینهکرد سایر بخشها به چشم میخورد. شرکتهای کوچکتر که قراردادهای بلندمدت ندارند نیز در برابر این نوسانات قیمتی آسیبپذیرتر شدهاند.
جنگ در خاورمیانه فقط نفت جهان را هدف نگرفته است؛ بلکه زنجیره تأمین کالاهای جهانی را نیز قفل کرده است. گزارش شرکت تحلیل حملونقل Linerlytica نشان میدهد تا روز دوشنبه ۱۳۲ کشتی کانتینری با ظرفیت ۴۵۸ هزار TEU در خلیج فارس محبوس شدهاند و توان خروج ندارند. در مجموع حدود ۷۵۰ کشتی — نزدیک به ۱۰ درصد از ناوگان کانتینری جهان — گرفتار محدودیتهای امنیتی شدهاند.
به گفته جرمی نیکسون، مدیرعامل شرکت کشتیرانی ONE، این اختلال بیسابقه موجب افزایش قابلتوجه هزینههای حملونقل و تأخیر در تحویل کالاها شده است. دادههای رهگیری دریایی نیز تأیید میکند که ترافیک تنگه هرمز ۸۱ درصد کمتر از میانگین هفتروزه خود شده است، نشانهای آشکار از فلج شدن تجارت منطقه.
تأثیرات جنگ از مرزهای دریایی فراتر رفته و اکنون به قلب اقتصاد آمریکا رسیده است. بازارهای سهام ایالات متحده، که به شدت به صنایع فناوری وابستهاند، در صورت ادامه درگیری، در معرض خطر مستقیم کاهش اعتماد سرمایهگذاران و سقوط قیمت سهام قرار دارند.
وابستگی فناوریهای آمریکایی به مواد اولیه و قطعات وارداتی از آسیا باعث شده هر تأخیر یا اختلال در مسیرهای تجاری، زنجیره تولید داخلی را دچار بحران کند. در این میان، دولت فدرال آمریکا نیز با چالش جدیدی مواجه است؛ زیرا هزینههای اضافی دفاعی و نظامی ناشی از درگیریهای منطقهای میتواند کسری بودجه این کشور را به مرز خطرناک تازهای برساند.
به گفته پروفسور «جیانگ»، آمریکا برای حفظ ساختار اقتصادی و تمدن فناورمحور خود، به دلارهای نفتی کشورهای عربی خلیج فارس وابسته است. وی معتقد است سرمایهگذاری سنگین واشنگتن در حوزه هوش مصنوعی تنها در صورتی تداوم خواهد یافت که جریان مالی حاصل از صادرات انرژی عربی قطع نشود. این نظریه توضیح میدهد چرا ایران با هدف قرار دادن شرکت آمازون — نماد تمدن دیجیتال آمریکا — پاسخ مستقیمی به نفوذ اقتصادی ایالات متحده داده است.
با ادامه تنشها، تحلیلگران هشدار میدهند که جهان ممکن است وارد چرخه تازهای از رکود تورمی جهانی، افزایش بدهی دولتها و نوسانات شدید بازارهای سهام شود؛ چرخهای که آغاز آن از سواحل جنوب ایران و خلیج فارس رقم خورده، اما دامنه اثرش تمام اقتصاد غرب را درگیر خواهد کرد.
