ژاپن بهتازگی از پیشرفت مهمی در زمینه تولید «خون مصنوعی جهانی» خبر داده است؛ محصولی که میتواند بدون توجه به گروه خونی به هر فردی تزریق شود. این فناوری توسط پژوهشگران دانشگاههایی مانند دانشگاه پزشکی نارا در حال توسعه است و هدف آن حل یکی از بزرگترین چالشهای نظامهای درمانی جهان یعنی کمبود خون اهدایی است. در شرایط فعلی، انتقال خون نیازمند تطابق دقیق گروههای خونی ABO و Rh است و هرگونه ناسازگاری میتواند واکنشهای خطرناک ایجاد کند. اما در این روش جدید، هموگلوبین ــ مولکول حامل اکسیژن در گلبولهای قرمز ــ استخراج و در یک پوشش لیپیدی (چربی) ویژه قرار میگیرد تا سیستم ایمنی بدن آن را پس نزند.
این پوشش چربی باعث میشود ساختار جدید مانند یک گلبول قرمز مصنوعی رفتار کند، اما فاقد آنتیژنهای تعیینکننده گروه خونی باشد. در نتیجه، دیگر نیازی به تطابق گروه خونی وجود نخواهد داشت و پزشکان میتوانند در شرایط اضطراری بدون اتلاف وقت خون تزریق کنند. این ویژگی بهخصوص در سوانح رانندگی، بلایای طبیعی و میدانهای بحران اهمیت حیاتی دارد؛ جایی که هر دقیقه میتواند مرز بین زندگی و مرگ باشد.
یکی از مزیتهای چشمگیر این خون مصنوعی، ماندگاری بسیار بالاتر آن نسبت به خون معمولی است. خون اهدایی در بهترین شرایط تنها حدود ۴۲ روز در یخچال قابل نگهداری است، اما نمونه مصنوعی جدید میتواند تا دو سال در دمای اتاق پایدار بماند. این ویژگی هزینههای نگهداری و حملونقل را بهشدت کاهش میدهد و امکان ذخیرهسازی گسترده برای شرایط بحرانی را فراهم میکند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نخستین تزریق انسانی این محصول در اسفند ۱۴۰۳ انجام شده و حدود ۹۸ درصد سازگاری نشان داده است. پژوهش در حال حاضر در فاز ۱/۲ آزمایشهای بالینی قرار دارد؛ مرحلهای که ایمنی و اثربخشی اولیه را همزمان بررسی میکند. اگر نتایج همچنان مثبت باشد، پژوهشگران امیدوارند تا سال ۱۴۰۹ امکان استفاده گسترده از این محصول فراهم شود. چنین پیشرفتی میتواند وابستگی به اهدای خون را کاهش دهد، بهویژه در کشورهایی که با کمبود مزمن ذخایر خونی روبهرو هستند.
کاربردهای بالقوه خون مصنوعی جهانی بسیار گسترده است. در حوادث طبیعی مانند زلزله و سیل، دسترسی سریع به خون سازگار همیشه ممکن نیست. همچنین در مناطق دورافتاده یا جنگی که زیرساختهای سردخانهای محدود است، نگهداری طولانیمدت خون دشوار خواهد بود. محصول جدید میتواند این خلأ را پر کند و جان هزاران نفر را نجات دهد.
علاوه بر این، چنین فناوریای میتواند نظام انتقال خون را متحول کند. حذف نیاز به تعیین فوری گروه خونی در شرایط اضطراری، کاهش هدررفت واحدهای منقضیشده و افزایش آمادگی برای بحرانهای بزرگ، از مهمترین پیامدهای آن است. البته همچنان باید نتایج نهایی کارآزماییهای بالینی و بررسی عوارض احتمالی در مقیاس وسیع مشخص شود. با این حال، دستاورد پژوهشگران ژاپنی نشان میدهد که آینده پزشکی انتقال خون بهسمت راهکارهای پایدارتر و در دسترستر حرکت میکند؛ مسیری که میتواند امنیت درمانی جهان را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
