افزایش مستمر قیمتها و کاهش قدرت خرید، در سالهای اخیر به یکی از اصلیترین دغدغههای خانوارها تبدیل شده است. در چنین شرایطی، مقایسه قیمت اقلام اساسی در کشورهای مختلف بهطور گسترده در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی مطرح میشود؛ مقایسههایی که اغلب با این نتیجهگیری همراه است که برخی کالاها در ایران «ارزانتر» از کشورهای منطقه هستند.
اما پرسش اصلی این است که آیا پایینتر بودن قیمت اسمی کالاها، لزوماً به معنای وضعیت بهتر معیشتی و قدرت خرید بالاتر خانوار است؟ پاسخ به این سؤال، بدون در نظر گرفتن سطح درآمد مردم و نسبت هزینهها به درآمد، تصویری ناقص و گاه گمراهکننده ارائه میدهد.
برای روشنتر شدن این موضوع، در جدول زیر قیمت چند قلم کالای اساسی در ایران، امارات، ترکیه و عمان در کنار متوسط درآمد ماهانه مردم در هر کشور مقایسه شده است؛ مقایسهای که تلاش میکند تصویری واقعیتر از فشار معیشتی و قدرت خرید خانوارها ارائه دهد.
جدول ارائهشده، قیمت شش قلم کالای اساسی شامل مرغ، گوشت، برنج، روغن، شیر و تخممرغ را در چهار کشور ایران، امارات، ترکیه و عمان نشان میدهد. تمامی ارقام به دلار محاسبه شدهاند تا امکان مقایسه مستقیم میان کشورها فراهم شود. در ردیف پایانی نیز متوسط درآمد ماهانه مردم در هر کشور درج شده است.
|
اقلام / کشور |
ایران |
عمان |
ترکیه |
امارات |
|
مرغ |
1.4 $ |
2 $ |
2 $ |
2.5 $ |
|
گوشت |
13 $ |
10 $ |
19 $ |
11 $ |
|
برنج |
3.4 $ |
2 $ |
2.5 $ |
2 $ |
|
روغن |
1.5 $ |
3 $ |
2 $ |
4 $ |
|
شیر |
0.3 $ |
2 $ |
1 $ |
1.7 $ |
|
تخممرغ |
2.3 $ |
2.7 $ |
2 $ |
3 $ |
|
درآمد ماهانه |
115 $ |
584 $ |
770 $ |
1,633 $ |
در نگاه اول، قیمت برخی اقلام اساسی در ایران پایینتر از کشورهای منطقه است. برای مثال، قیمت مرغ و شیر در ایران بهمراتب کمتر از امارات و ترکیه گزارش شده است. این موضوع معمولاً بهعنوان نشانهای از «ارزان بودن» کالاهای اساسی در ایران مطرح میشود.
اما تصویر واقعی زمانی روشن میشود که این قیمتها در کنار درآمد ماهانه مردم قرار میگیرد. بر اساس جدول، متوسط درآمد ماهانه در ایران حدود ۱۱۵ دلار است؛ در حالی که این رقم در امارات بیش از ۱۶۰۰ دلار، در ترکیه حدود ۷۷۰ دلار و در عمان بیش از ۵۸۰ دلار برآورد شده است.
کاهش قدرت خرید خانوار، مستقیماً بر الگوی مصرف، کیفیت تغذیه و امنیت روانی خانوادهها اثر میگذارد. در چنین شرایطی، خانوارها ناچار به حذف یا کاهش مصرف برخی اقلام ضروری میشوند؛ موضوعی که میتواند پیامدهای بلندمدت اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته باشد.
در نهایت،مقایسه قیمت اقلام اساسی بدون توجه به سطح درآمد، تصویری ناقص و گمراهکننده ارائه میدهد. آنچه وضعیت معیشتی خانوار را مشخص میکند، نسبت هزینههای زندگی به درآمد ماهانه است؛ نسبتی که در ایران فشار بیشتری بر بودجه خانوار وارد میکند.
درک این تفاوت، میتواند مبنایی دقیقتر برای تحلیل سیاستهای حمایتی، دستمزد و رفاه خانوار باشد.
