بر اساس اظهارات رئیس پژوهشگاه غدد علوم پزشکی تهران، مصرف نمک در ایران بهطور متوسط ۱۲.۵ گرم در روز است؛ یعنی بیش از دو برابر استاندارد جهانی که حداکثر ۵ گرم در روز را توصیه میکند. این میزان مصرف، ایران را در زمره کشورهایی قرار میدهد که خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با مصرف بالای نمک در آنها بسیار بالاست. نمک بیش از حد، فشار خون را افزایش میدهد و زمینهساز بیماریهای قلبی–عروقی، سکته مغزی، نارسایی کلیه و حتی پوکی استخوان میشود. افزایش مصرف غذاهای فرآوریشده، استفاده زیاد از نمکدان سر سفره، و عادتهای غذایی نادرست از مهمترین دلایل این وضعیت هستند. بسیاری از مردم بدون آگاهی از میزان نمک پنهان در نان، پنیر، فستفودها و تنقلات، روزانه چند برابر نیاز بدن نمک دریافت میکنند.
در کنار مصرف بالای نمک، الگوی غذایی ایرانیان با مشکل دیگری نیز روبهروست: مصرف پایین سبزیجات و ماهی. این دو گروه غذایی نقش مهمی در سلامت عمومی دارند. سبزیجات منبع غنی فیبر، ویتامینها و آنتیاکسیدانها هستند و مصرف کافی آنها خطر ابتلا به سرطانها، بیماریهای قلبی و مشکلات گوارشی را کاهش میدهد. از سوی دیگر، ماهی بهعنوان منبع اصلی اسیدهای چرب امگا–۳، برای سلامت مغز، قلب و سیستم ایمنی ضروری است. با این حال، مصرف ماهی در ایران بسیار کمتر از میانگین جهانی است. دلایلی مانند قیمت بالا، دسترسی محدود در برخی مناطق، و عادتهای غذایی سنتی باعث شدهاند که ماهی جایگاه مناسبی در سفره ایرانی نداشته باشد.
ترکیب مصرف بالای نمک و مصرف پایین مواد غذایی مفید، پیامدهای گستردهای برای جامعه دارد. افزایش بیماریهای غیرواگیر مانند فشار خون، دیابت نوع ۲، چاقی و بیماریهای قلبی، هزینههای سنگینی را به نظام سلامت تحمیل میکند. این بیماریها نهتنها کیفیت زندگی افراد را کاهش میدهند، بلکه بهرهوری نیروی کار را نیز تحت تأثیر قرار میدهند. هزینههای درمان، کاهش توان کاری، و افزایش مرگومیر زودرس، بار اقتصادی قابل توجهی برای کشور ایجاد میکند. در چنین شرایطی، اصلاح الگوی غذایی نه فقط یک توصیه بهداشتی، بلکه یک ضرورت اقتصادی و اجتماعی است.
برای کاهش مصرف نمک و افزایش مصرف سبزیجات و ماهی، مجموعهای از اقدامات هماهنگ لازم است.
آموزش و آگاهیرسانی عمومی: رسانهها، مدارس و مراکز درمانی باید نقش فعالتری در آموزش تغذیه سالم ایفا کنند.
اصلاح تولیدات غذایی: کاهش نمک در نان، پنیر و سایر محصولات پرمصرف میتواند تأثیر چشمگیری داشته باشد.
ترویج سبک زندگی سالم: تشویق مردم به پختوپز خانگی، استفاده کمتر از غذاهای فرآوریشده، و افزایش مصرف سالاد و سبزیجات در وعدههای روزانه ضروری است.
سیاستهای حمایتی: کاهش قیمت ماهی، توسعه آبزیپروری، و افزایش دسترسی به محصولات سالم میتواند مصرف این مواد را افزایش دهد.
