گسترش نیوز: خاورمیانه بار دیگر در آستانه یک پیچ تاریخی ایستاده است؛ جایی که هر تحرک نظامی، هر تحریم جدید و حتی هر اظهارنظر دیپلماتیک میتواند نظم شکننده بازار انرژی جهان را بر هم بزند. تنش میان ایران و آمریکا، برخلاف بسیاری از بحرانهای منطقهای، مستقیماً با شاهرگ حیاتی اقتصاد جهانی یعنی نفت گره خورده و همین موضوع آن را به یک ریسک سیستمی برای کل جهان تبدیل کرده است.
ایران نهتنها یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان است، بلکه در نقطهای ژئوپلیتیکی قرار دارد که کنترل یا ناامنی آن میتواند مسیر انتقال بخش بزرگی از انرژی جهان را مختل کند. تنگه هرمز، بهعنوان گذرگاه حدود یکسوم نفت دریابرد جهان، در صورت هرگونه درگیری نظامی، فوراً به یک نقطه بحران جهانی تبدیل خواهد شد؛ بحرانی که قیمتها را نه بر اساس عرضه واقعی، بلکه بر اساس ترس و انتظارات بالا میبرد.
بازار نفت بیش از آنکه به بشکههای واقعی واکنش نشان دهد، به «ریسک» واکنش نشان میدهد. تجربه نشان داده حتی بدون شلیک یک گلوله، صرف افزایش احتمال درگیری میان تهران و واشنگتن میتواند میلیاردها دلار سرمایه را به سمت معاملات سفتهبازانه نفت سوق دهد. این همان مکانیسمی است که قیمتها را ناگهان بالا میکشد و اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی را تحت فشار تورمی قرار میدهد.
از سوی دیگر، آمریکا و متحدانش نیز در شرایطی قرار ندارند که افزایش شدید قیمت نفت را بهراحتی تحمل کنند. تورم بالا، هزینههای انرژی و فشار بر مصرفکنندگان، همگی سیاستگذاران غربی را در برابر یک تناقض قرار داده است؛ از یکسو مهار ایران را دنبال میکنند و از سوی دیگر، از پیامدهای اقتصادی بیثباتی در خلیج فارس هراس دارند. همین تضاد، فضای منطقه را مستعد خطاهای محاسباتی خطرناک میکند.
در چنین فضایی، احتمال یک درگیری مستقیم یا غیرمستقیم، هرچند هنوز قطعی نیست، اما بهقدر کافی جدی شده که بازار نفت آن را در قیمتها لحاظ کند. هر روزی که تنش ادامه مییابد، پرمیوم ریسک جنگ در هر بشکه نفت بالاتر میرود؛ پرمیومی که در نهایت نه در تهران یا واشنگتن، بلکه در پمپبنزینها و قبوض انرژی مردم سراسر جهان پرداخت میشود.
در این راستا گفتگویی با نماینده سابق مجلس شورای اسلامی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
حسن مرادی در خصوص افزایش تنشها در منطقه و واکنش بازار نفت به احتمال وقوع یک جنگ جدید بیان کرد: این واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت که منطق اقتصاد با منطق سیاست تفاوت دارد و بسیاری از کشورها، بهویژه در اروپا، از منظر اقتصادی در موقعیتی شکننده قرار دارند. ممکن است برخی دولتها در سطح دیپلماتیک به تعهدات سیاسی تن دهند، اما زمانی که پای منافع مالی و امنیت انرژی به میان میآید، همان کشورها مسیر دیگری را انتخاب میکنند. تجربه نشان داده است که هیچ کشوری حاضر نیست هزینههای سنگین یک بحران اقتصادی را صرفاً بهخاطر همراهی سیاسی بپردازد.
او ادامه داد: در چنین فضایی، هرگونه ماجراجویی نظامی در منطقه میتواند به یک شوک بزرگ اقتصادی تبدیل شود؛ شوکی که نخستین قربانی آن بازار انرژی خواهد بود. ضربه به تأسیسات ایران یا هرگونه اقدام نظامی علیه منافع کشور، بهطور طبیعی با پاسخ متقابل روبهرو میشود و این پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را در معرض تهدید مستقیم قرار میدهد. در صورت بروز چنین وضعیتی، زیرساختهای ارتباطی و امنیتی آمریکا نیز با اختلالات جدی مواجه خواهند شد و دامنه درگیری به سرعت از یک نقطه محدود فراتر خواهد رفت.
مرادی افزود: مقامات ایرانی پیشتر هشدار دادهاند که در صورت شعلهور شدن بحران، این آتش به سراسر منطقه، بهویژه پایگاههای حساس آمریکا در اطراف خلیج فارس سرایت خواهد کرد. در این میان، اسرائیل که در هفتههای اخیر تلاش میکند واشنگتن را به سمت یک اقدام نظامی سوق دهد، از تبعات این سناریو مصون نخواهد بود و در تیررس واکنشهای ایران قرار میگیرد. چنین زنجیرهای از تنش، نتیجهای جز جهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی نخواهد داشت.
وی خاطرنشان کرد: یکی از پیامدهای قابل پیشبینی هرگونه درگیری، اختلال جدی در تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که شریان حیاتی انتقال انرژی در جهان به شمار میرود. مسدود شدن این مسیر، ضربهای سنگین به کشورهایی وارد میکند که اقتصادشان به نفت وابسته است و مسئولیت مستقیم آن نیز متوجه طرفی خواهد بود که آغازگر بحران بوده است. در این شرایط، کشورهایی که هماکنون با بحرانهای اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند، با فشاری مضاعف روبهرو خواهند شد.
نماینده مردم اراک در مجلس هفتم گفت: بر اساس دادههای موجود، بسیاری از اقتصادهای اروپایی در وضعیتی شکننده قرار دارند و تابآوری لازم برای مواجهه با یک بحران انرژی گسترده را ندارند. شوک ناشی از افزایش قیمت نفت و کمبود عرضه، میتواند این کشورها را وارد دورهای طولانی از رکود و بیثباتی کند؛ دورهای که جبران خسارتهای آن بهسادگی ممکن نخواهد بود.
مرادی در پایان اضافه کرد: از همین رو، عقلانیت ایجاب میکند که آمریکا و متحدانش از دمیدن در آتش یک بحران تازه پرهیز کنند. دسترسی به انرژی ارزان و باثبات، نعمتی است که اقتصادهای جهانی باید قدر آن را بدانند. هر اقدامی که این تعادل را بر هم بزند، نهتنها منطقه را وارد یک چرخه پرهزینه از تنش میکند، بلکه پیامدهای آن دیر یا زود دامان همان کشورهایی را میگیرد که امروز به فکر ماجراجویی هستند.
در صورت تمایل به پیگیری اخبار روز حوزه انرژی و آخرین تحولات بازار نفت، سرویس انرژی پایگاه خبری گسترش نیوز را دنبال کنید.
