کاهش پیوسته بارندگی، افت شدید ذخایر سدهای اطراف تهران و افزایش دمای هوا باعث شده منابع آب تجدیدپذیر این شهر با سرعتی نگرانکننده تحلیل برود. الگوی بارش در دهه اخیر بهطور محسوسی تغییر کرده و بارندگیهای پراکنده و کوتاهمدت جای بارشهای منظم و مؤثر را گرفتهاند؛ موضوعی که نهتنها تغذیه سفرههای زیرزمینی را مختل کرده، بلکه مدیریت سدها را نیز با چالش جدی مواجه ساخته است.
از سوی دیگر، رشد بیوقفه جمعیت و گسترش افقی و عمودی شهر، مصرف آب را به سطحی رسانده که با ظرفیت واقعی منابع همخوانی ندارد. ساختوسازهای گسترده، توسعه شهرکهای جدید و تمرکز فعالیتهای اقتصادی در تهران، فشار مضاعفی بر شبکه تأمین آب وارد کرده و عملاً پایتخت را به مصرفکنندهای فراتر از توان اکولوژیک خود تبدیل کرده است.
برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، بهویژه در دشتهای اطراف تهران، یکی از خطرناکترین پیامدهای بحران کمآبی است. افت سطح آب سفرهها باعث فرونشست زمین در برخی مناطق شده؛ پدیدهای که اگرچه آرام و بیصدا رخ میدهد، اما آثار آن میتواند غیرقابل بازگشت باشد و زیرساختهای شهری، خطوط مترو و ساختمانها را در معرض تهدید جدی قرار دهد.
در این میان، الگوی مصرف شهروندان نیز نقش تعیینکنندهای دارد. سرانه مصرف آب در تهران همچنان بالاتر از میانگین جهانی است و فرهنگ صرفهجویی، با وجود هشدارهای مکرر، هنوز به یک رفتار عمومی پایدار تبدیل نشده است. استفاده از آب شرب برای مصارف غیرضروری مانند شستوشوی معابر، خودرو و فضای سبز خانگی، نمونهای از این ناهماهنگی میان منابع محدود و سبک مصرف است.
بحران کمآبی در تهران فقط یک مسئله فنی یا زیستمحیطی نیست، بلکه بهتدریج ابعاد اجتماعی پیدا کرده است. قطعیهای مقطعی آب، افت فشار در برخی مناطق و نگرانی از سهمیهبندی، نوعی نااطمینانی در زندگی روزمره شهروندان ایجاد کرده که میتواند به نارضایتی عمومی و کاهش کیفیت زندگی منجر شود.
در نهایت، کارشناسان معتقدند عبور از بحران آب در تهران بدون تغییرات ساختاری ممکن نیست؛ از بازنگری در سیاستهای توسعه شهری گرفته تا سرمایهگذاری جدی در بازچرخانی آب، اصلاح شبکههای فرسوده و آموزش عمومی. اگرچه راهکارهای فنی وجود دارد، اما مسئله اصلی، پذیرش این واقعیت است که تهران دیگر توان ادامه مسیر فعلی را ندارد و باید خود را با واقعیت کمآبی سازگار کند، پیش از آنکه بحران به نقطهای غیرقابل کنترل برسد.
در سال آبی جاری تا روز ۲۷ دی استان تهران ۲۶.۳ میلی متر بارندگی دریافت کرده است که در مقایسه با دوره درازمدت ۵۷ ساله ۷۳ درصد و در مقایسه با زمان مشابه سال گذشته ۵۶ درصد عقب ماندگی در بارشها را ثبت کرده است.
بر اساس گزارش هفتگی شاخصهای مهم آب و برق (بارشها و سدها)، میزان بارشهای جوی کشور از ابتدای مهر تا ۲۷ دی سال آبی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ به ۸۸.۹ میلیمتر رسیده است.
این مقدار بارندگی در دوره مشابه دراز مدت ۹۳.۵ میلی متر و در دوره مشابه سال آبی گذشته ۴۸.۶ میلی متر را نشان میدهد.
همچنین بررسی میزان بارندگی تجمعی از ابتدای سال آبی تا تاریخ ۲۷ دی۱۴۰۴ در استانهای مختلف کشور، حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از استانها با کاهش بارش نسبت به سال گذشته و همچنین کاهش نسبت به متوسط بلندمدت مواجه شدهاند. در این میان، برخی استانها افت بارندگی قابل توجهی را تجربه کردهاند که میتواند بر وضعیت منابع آبی آنها تأثیرگذار باشد.
در مقابل، تعداد محدودی از استانها بارشی نزدیک به نرمال یا بالاتر از میانگین بلندمدت را ثبت کردهاند، اما در مجموع، میانگین کشوری نشاندهنده تداوم شرایط کمبارشی در سال آبی جاری است.
در سال آبی جاری استان تهران ۲۶.۳ میلی متر بارندگی دریافت کرده است که در مقایسه با دوره درازمدت ۵۷ ساله ۷۳ درصد و در مقایسه با زمان مشابه سال گذشته ۵۶ درصد عقب ماندگی در بارشها را ثبت کرده است.
