بازار خاکستری خودرو که از آن با عنوان «گریمارکت» یاد میشود، بازاری موازی است که در بیشتر کشورهای دنیا به عنوان یک راهبرد برای ورود به بازار استفاده میشود، دولتها نیز از ظرفیتهای این بازار به عنوان یک اهرم کنترلی و رقابتی استفاده کرده و منافع حداکثری مصرفکنندگان را از این طریق تامین میکنند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش صنعت نوشت: واردات خاکستری، تجارت یک کالا از طریق کانالهای توزیعکننده قانونی است اما جزو عواقب ناخواسته و غیرعمدی تولیدکننده اصلی هستند در همین حال نکته مهم در گری مارکت غیرتقلبی و قانونی بودن این کالاهاست که از طریق کانالهای توزیعکننده عادی توزیع میشود. میتوان دلایل متنوعی را برای به وجود آمدن بازار خاکستری عنوان کرد که مهمترین دلیل رونق این بازار افزایش اشتیاق واردکنندگان و رقابت برای کاهش نرخ است. بسیاری از تولیدکنندگان، تلاش میکنند توزیع محصولات را در مقیاس بزرگ انجام دهند تا فروش آنها افزایش یابد. این یکی از مهمترین دلایل بهوجود آمدن بازاری خاکستری است که جوازهای لازم را دارد اما از مسیر مستقیم تولیدکننده نیست. اکنون در بازارهای جهانی خودروهای خاکستری به یک دلیل عمده یعنی مبارزه با انحصارگرایی نمایندگان رسمی، وارد کشورها میشوند اما قوانین متنوعی برای جلوگیری از تخلفات احتمالی وضع میشود. «گری مارکت» برای سازندگان و توزیعکنندگان محلی، نوعی تهدید بهشمار میآید اما توزیعکنندگان مستقل به این کار به چشم فرصتی برای وارد کردن محصولات گوناگون از نشانهای تجاری مختلف نگاه میکنند. در ایران نیز وزارت صنعت، معدن و تجارت در سالهای اخیر تلاش کرده تا با صدور قوانین و بخشنامههای جدید، از واردات غیررسمی خودروها به بازار ایران جلوگیری کند اما بسیاری از فعالان بازار خودرو معتقدند این رویکرد به سالمسازی بازار خودرو کمک نمیکند. به اعتقاد ناظران بازار خودرو یکی از راهکارهای شکلگیری رقابت در بازار، تنوع عرضه خودروها با شرایط و رویکردهای متفاوت است اما چنانچه قرار بر این باشد که تنها تعدادی از شرکتها با عنوان نمایندگی رسمی در بازار فعالیت کنند، به طور حتم به شکلگیری انحصار کمک خواهد کرد. در همین حال سعید احتشامزاد، رئیس انجمن واردکنندگان خودرو نیز معتقد است که حضور نمایندگان رسمی و شرکتهای واردکننده به عنوان گری مارکتها در بازار خودروی ایران ضروری است و نمیتوان مانع از فعالیت شرکتهای غیرنمایندگی شد. به گفته او، در سال گذشته حدود ۴۹ درصد سهم بازار خودروهای وارداتی، مربوط به شرکتهای بزرگ واردکننده غیرنمایندگی بوده و این در حالی است که ۵/۷ درصد از نیاز کل بازار خودرو کشور از سوی خودروهای وارداتی تامین میشود. احتشامزاد همچنین تاکید کرده که به طور جدی به دنبال فعالیت واردکنندگان غیرنمایندگی هستیم، نداشتن اجازه واردات از سوی شرکتهای غیرنمایندگی همچون جلوگیری از ورود خودروهای مونتاژ امریکاست که مشتریان بسیاری را متضرر کرد. جلوگیری از افزایش نرخ با «گریمارکت»ها فواد نیکسروش، واردکننده خودرو در گفتوگو با گسترش صنعت با تایید ضرورت واردکنندگان غیررسمی در بازار خودرو اظهار کرد: هماکنون تعدادی خودرو از یک نشان تجاری خاص وارد شده و با قیمتی مشخص در زمان ثبتسفارش به فروش میرسد این در حالی است که نرخ همان خودرو در بازار با آپشنهای جدید پایینتر است و حتی با ورود مدلهای جدید نرخ مدل قبلی نه تنها کاهش نمییابد بلکه افزایش نیز مییابد این در حالی است که نهتنها نرخ افزایشی نداشته بلکه عوارض گمرکی نیز تغییری نکرده اما شاهد تفاوت چند صد میلیونی در نرخ این خودروها هستیم. وی با تاکید بر اینکه این شرایط در حالی است که در بازار نرخ خودروهای جدید با آپشنهای بیشتر، نرخ قبلی بوده و حتی با کاهش مواجه شده است، افزود: واردکنندههای فعال در بازار اقدام به واردات تعداد محدودی خودرو میکنند و به دلیل تمایل به فروش، همواره قیمتهای رقابتی مشخص کرده تا تبادل و گردش مالی داشته باشند که این روند در نمایندگیها قابل مشاهده نیست. نیکسروش با بیان اینکه این شرایط ضرورت وجود گری مارکتها را بیش از پیش میکند، تصریح کرد: این شرایط و افزایش قیمتها درحالی رخ داده که انحصار فعالیت نمایندگیها هنوز اجرایی نشده و واردکنندگان تا پایان این ماه فرصت دریافت نمایندگی از شرکت مادر را دارند. وی با بیان اینکه بیشک وجود واردکنندههای غیررسمی اجازه افزایش بیدلیل قیمتها را نخواهد داد، اظهار کرد: هماکنون سورس تامین خودرو برخی نمایندهها با وجود دریافت نمایندگی از شرکت مادر همچنان کشورهای منطقه است و با وجود چنین رقابتی که آپشنها در خودروهای لوکس معیار انتخاب هستند، از آن سورس خودرویی خریداری میکنند که برای آنها ارزانتر تمام شود اما واردکننده غیررسمی از همان سورس خودرویی با کاملترین آپشنها را خریداری میکند تا توان رقابت در بازار را داشته باشد. وی با تاکید بر محدود شدن مصرفکننده در انتخاب خودرو با وجود انحصار در بازار گفت: در این شرایط مشتریان برای انتخاب خودرو محدود میشوند در حالیکه با وجود واردکنندگان غیررسمی، بازار با هدف رضایت مشتری متنوع میشود. این واردکننده گری مارکتها را مختص بازار ایران ندانست و اظهار کرد: واردکنندگان غیررسمی از گری مارکت از کشوری مانند امارات خرید میکنند و میتوانند با نرخ مذاکرهای، اقدام به خرید خودرو کنند که درنتیجه منجر به کاهش نرخ تمام شده آنها میشود. این در حالی است که هماکنون خودروهای وارداتی از آلمان نیز از بازار خاکستری این کشور خریداری میشود. واردکنندگان خاکستری شمشیری دولبه با وجود موارد عنوان شده و تاکید فعالان حوزه واردات خودرو، برخی معتقدند حضور گری مارکتها ضرورتی برای صنعت خودرو به شمار نمیرود و امکانی برای ایجاد انحصار نخواهد بود. عبدالرضا فهیمی، مدیرعامل شرکت ایرتویا نمایندگی خودروهای تویوتا در ایران در گفتوگو با گسترش صنعت ضمن رد ضرورت وجود بازار خاکستری خودرو اظهار کرد: بازار خودرو در همه دنیا شامل یک عرضهکننده عمده، تولیدکننده، واردکننده و نمایندگی خواهد بود، در ذیل این ساختار، بازار عمدهفروشی شکل میگیرد که واردکنندههای موازی میتوانند در این بازار فعالیت کنند، بنابراین اضافه کردن آنها با عنوان واردکنندگان خاکستری با هدف رقابت با نمایندگیها جز نفع رساندن به کشورهای فروشنده خودرو به این فروشندهها، منفعت دیگری ندارد. وی افزود: حضور نداشتن این واردکنندگان خاکستری باعث میشود حتی در زمان تحریمها و اعمال محدودیتها، نمایندگیها اقدام به خرید خودرو از راههای ارزانتری کنند اما وجود ایندسته از واردکنندگان و افزایش رقابت، منجر به افزایش نرخ وارداتی آنها میشود. این واردکننده خودرو اظهار کرد: در دوره تحریمها از آنجا که شرکتهای مادر به طور مستقیم خودرویی دراختیار نمایندگیها قرار نمیدادند، حضور واردکنندگان غیررسمی شرایط را برای کشف بازارهای جدید و بکر که بتوان با نرخ بهتر و مناسبتری رقابت کرد را فراهم میکرد اما از سوی دیگر، اگر منبع جدیدی پیدا نمیشد، واردکنندگان غیررسمی به دنبال منابعی رفته که نمایندگیهای رسمی از آنها خرید میکردند که این امر درنهایت منجر به رقابت شده و فروشنده خارجی نسبت به افزایش نرخ آن اقدام میکرد و اگر خریداری به دلیل نرخ بالا از خرید خودرو منصرف میشد، نمایندگی با خیال راحت خودرو را به نفر بعدی میفروخت. فهیمی واردکنندگان خاکستری را به شمشیری دو لبه تشبیه کرد و گفت: به طور کلی این رویه که حضور واردکننده موازی منجر به رقابت در داخل میشود، هیچگاه عملیاتی نشده و آنچه بیشتر در گذشته روی داده، تخلفات مالیاتی بوده است زیرا شرکتهای رسمی همواره اقدام به پرداخت کامل مالیات ارزش افزوده کردهاند اما در مقابل کسانی با کارت بازرگانی اقدام به واردات کردهاند که مزیتی نداشتند و تخلفات مالیاتی را در نرخ منعکس میکردند که البته در برخی مواقع ضعف کمبودهای قانونی مطرح میشود. مدیرعامل شرکت ایرتویا با تاکید بر اینکه الزام کسب نمایندگی از شرکتهای مادر و حذف واردکنندگان خاکستری به هیچ عنوان منجر به انحصار نمیشود، تصریح کرد: هر نشان تجاری در ایران نمایندگی دارد و به طور قطع در بین این نشانها، رقابتی در جریان است و اینگونه نیست که هر شرکت به دلیل داشتن تنها یک نمایندگی در کشور، اقدام به عرضه محصولات خود با نرخ دلخواه کند زیرا در صورت خارج کردن نرخ از حالت رقابتی، رقبا جای یکدیگر را خواهند گرفت. براساس این گزارش، موافقان و مخالفان حضور گریمارکتها را به دلایل مختلف میدانند اما آنچه مسلم است، وجود تقاضا در بهدست آوردن یک کالای مشخص با نشان(برند) اصلی و مشخصات اصلی و مطابق با محصول عرضه شده در نمایندگی رسمی با هزینه کمتر برای مشتری از اصلیترین دلایل شکلگیریگری مارکتهاست. توزیع خودروهای خاص و کمیاب، ارائه نشدن خدمات پس از فروش به برخی محصولات به علت وجود نداشتن توجیه و پذیرش هزینههای خدمات پس از فروش از سوی تولیدکننده و عرضه محصول تولیدشده برای بازار هدف خاص یا تنها صادرات از عوامل تشکیل گری مارکتها در بازارهای جهانی است.
