مراقبتهای اورژانسی در زمان بروز سوختگی چیست و چه باید کرد؟ پاسخ به این سوالات را در ادامه بخوانید.
گسترش نیوز - شایعترین نوع سوختگی که ناشی از اشتعال آتش یا گرمازایی بیش از حد مواد محترقه است، علت مراجعه و بستری مصدومان در مراکز اورژانس خواهد بود. شدت و سطح این نوع سوختگی که ناشی از حرارت مستقیم است، به عاملسوزاننده، دمای آن و مدت تماس پوست با عامل سوزاننده بستگی دارد. به عبارتی، ممکن است درجاتی از التهاب تا آسیب سلولی ایجاد کند. به صورت قراردادی عنوان شده اگر دما بالاتر از ۴۵ درجه سانتیگراد باشد، آسیب سلولی قطعی خواهد بود که سوختگی ناشی از این دما و بالاتر اصطلاحا «سوختگی درجه ۳» گفته میشود.
سوختگیهای حرارتی به ۴ درجه تقسیم میشوند؛ سوختگی درجه ۱ که تنها لایه سطحی پوست آسیبدیده و قرمز میشود و کمی دردناک است. سوختگی درجه ۲ که عموما ناشی از مایعات داغ و آب جوش است، با تاول همراه است و به دو گروه سوختگی درجه ۲ سطحی و عمقی تقسیم میشود. سوختگی درجه ۲ عمقی که عموما شعله آتش عامل آن است، در این حوادث دیده میشود و فرد با لباسهای سوخته و تاولهای خیلی واضح دردناک به مراکز درمانی انتقال مییابد که متاسفانه آسیب به عمق پوست نیز رسیده است. سوختگیهای درجه ۳ و ۴ خیلی عمیقتر هستند، پوست رنگپریده و سفید میشود و ممکن است تاول ایجاد نشود که در درجه ۴ حتی به عضله و استخوان نیز میرسد. پریدن از روی آتش یکی از شرایطی است که زمینه این نوع سوختگیها را تشدید میکند زیرا لباسهای با الیاف نایلونی، به سرعت با یک جرقه آتش شعلهور میشوند. مسئله دیگر اینکه عدهای به طور سهوی و حتی متاسفانه عمدی درون بوتههایی که تعبیه شده تا خانواده در این مناسبت، آتش روشن کنند و دور هم باشند، مواد محترقه و اشتعالزا میریزند که ناگهان شعله میگیرد و عامل سوختگی شیمیایی خواهد شد.
«سوختگیهای استنشاقی»؛ جدیتر از آنچه تصور میکنید!
این نوع سوختگیها عموما در کارگاههای تولید مواد محترقه یا اشتعال آتش و مواد محترقه در فضاهای بسته و بدون جریان کافی هوا رخ میدهد، به نحوی که انفجار ناشی از چنین موادی مجاری هوایی فوقانی را درگیر میکند. در سوختگیهای حرارتی که همزمان آسیبهای استنشاقی نیز وجود دارد، این نوع آسیبها بسیار نگرانکنندهتر خواهد بود زیرا هنگامی که راههای هوایی تحتتاثیر این مواد، همچنین گرمای بالا دچار سوختگی میشوند، کمکم ورم ایجاد میکنند و فرد در ساعاتی پس از سوختگی، راه تنفسی را از دست میدهد و دچار بحران تنفسی میشود. از طرفی، بعضی افراد دچار حساسیتهای تنفسی هستند و علاوه بر التهاب مجاری هوایی ناشی از آسیبهای دمایی، مانند بیماران مبتلا به آسم دچار تنگی نفس شدیدی میشوند. مونوکسید کربن و سیانید هیدروژن دو عامل مهم خفهکننده بافتی هستند. مونوکسیدکربن که طبیعتا در هر عامل اشتعالزایی ایجاد میشود اما سیانید هیدروژن در اثر اشتعال و نیمسوز شدن الیاف اکرلیک و مواد نایلونی به وجود میآید. متاسفانه هنگام آتش زدن بوتهها در مراسم چهارشنبهسوری، فقط بوتههای خشک و گیاهان آتش زده نمیشوند، بلکه هر نوع ماده قابلاشتعالی درون آتش ریخته میشود که این مواد تولید سیانید هیدروژن، مادهای بسیار سمی از ترکیبات سیانور میکند و عامل جدی خفگی است. از همین رو، توصیه میشود در صورت بروز سوختگیها، بهخصوص در این روزها که مواد مختلفی آتش زده میشود، حتما بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید. نیروهای درمانی با مشاهده سرفههای مکرر، خلط سیاه همراه با دود و سوختگی موهای بینی بیشتر به سوختگیهای استنشاقی مشکوک خواهند شد. این مسئله کاملا ضروری است زیرا بارها اتفاق افتاده که اطرافیان سعی در بهبود سوختگیهای حرارتی با درمانهای خانگی داشتهاند و پس از چند ساعت، مصدوم با استرس تنفسی و ورم شدید مجاری تنفسی، زبان و صورت به بیمارستان منتقل میشود که عملا دچار خفگی شده و بهرغم سوختگی حرارتی نهچندان وخیم، جان خود را از دست میدهد.
«سوختگیهای شیمیایی»؛ پیامد گران مواد محترقه ارزان
با توجه به اینکه افراد سودجو دست به تولید مواد محترقه غیراستاندارد و دستساز میزنند، انفجار حاصل از این مواد نیز سوختگیهای شیمیایی بسیار جدی را در پی خواهد داشت. این عوامل شیمیایی باتوجه به اینکه اسید یا قلیا باشند، سوختگیهای عمیق جبرانناپذیری ایجاد میکنند. اسید موجود در مواد محترقه باعث تخریب بافتی و نکروز انعقادی میشود که در این حالت پروتئین در این موضع رسوب میکند و تا حدی مانع نفوذ به بافتهای عمقیتر میشود اما در ترکیبات قلیایی علاوه بر تخریب بافتی، نکروز میعانی ایجاد میشود که متاسفانه عمق نفوذ را بسیار بیشتر و وخیمتر میکند.
اقدامات اولیه در سوختگیهای شیمیایی
تمام مواد آسیبرسان از سطح پوست جدا شود.
لباسهای فرد در قسمتهای آسیبدیده بیرون آورده شود.
مواد باقیمانده روی پوست باید خنثی یا رقیق شوند که معمولا با آب رقیق میشوند.
البته استثناهایی نیز در این مورد وجود دارد. به عنوان مثال اگر در ترکیب مواد محترقه آهک یا ترکیبات شبیه آن باشد، نباید روی پوست آب ریخت زیرا به سرعت شعلهور میشود. در این حالت این مواد باید با برس نرم از روی پوست پاک شود. همچنین در نارنجکهای دستساز نیز فلز سدیم وجود دارد که در صورت تماس با آب، واکنشهای دمایی خیلی عمیقی ایجاد میکند. در این موارد توصیه میشود روی سطح آسیبدیده با روغن زیتون، وازلین یا حتی روغن مایع پوشیده و شخص فوری به مراکز اورژانس منتقل شود. به جز موارد استثنا، برای عمده سوختگیهای شیمیایی توصیه میشود در محل حادثه، موضع آسیبدیده با مقدار فراوان آب یا سرم شستشو داده شود. نکته بسیار حائز اهمیت در مورد سوختگیهای شیمیایی این است که باید در عرض یک دقیقه از زمان مواجهه با مواد شیمیایی با آب فراوان شستشو داده شود. اگر این زمان به ۳ دقیقه برسد، احتمال آسیب و سوختگی بسیار وخیم ۲ برابر افزایش پیدا میکند.
آسیب به «چشم» را فراموش نکنید
معمولا انفجار مواد محترقه، موجب پاشیدن ذرات به سمت چشم میشود. بهترین توصیه در این شرایط تا زمان رسیدن نیروهای اورژانس و انتقال مصدوم به بیمارستان، شستشوی طولانی با مقادیر فراوان آب خواهد بود. درواقع، برای هر چشم شستشو با ۲ لیتر آب یا یک سرم نرمال سالین به مدت ۳۰ دقیقه ضروری است. البته این کار نباید با فشار آب و مالیدن چشم باشد. چشم را زیر شیر آب بگیرید و فرد پلک بزند یا اینکه فرد دیگری کمک کند و پلک با اپلیکاتور پنبهای برگردانده شده و زیر پلک کاملا تمیز شود. از هیچ ماده دیگری حتی به عنوان خنثیکننده نباید استفاده کرد. چشم فقط باید با آب شسته شود. میتوان با داروهای ضدالتهاب و مسکنهایی مانند استامینوفن، پروفن و دیکلوفناک یا بیحسکنندههای موضعی، درد مصدوم را تسکین داد. سپس چشم با پوشش تمیزی بسته شود و فرد به مراکز اورژانس چشمپزشکی انتقال یابد.
مهمترین اقدامات در سوختگی حرارتی
در صورت ایجاد سوختگی ناشی از آتش، تا زمان رسیدن نیروهای اورژانس و درمانهای تخصصی، این اقدامات فوری را به کار ببرید:
روند منجر به سوختگی را متوقف کنید. اگر لباس آتش گرفته، مانع حرکت فرد و تداوم آتش با اکسیژن شوید زیرا آتش شعلهور میشود. اگر امکان بیرون آوردن لباس نیست، پوششی روی مصدوم بیندازید یا او را روی زمین غلت دهید تا آتش خاموش شود.
زیورآلات، ساعت و هر نوع وسیله همراه مصدوم را بلافاصله از بدن او جدا کنید. متاسفانه این وسایل علاوه بر اینکه گرما را در خود نگه میدارند، سوختگیهای حلقوی ایجاد میکنند که پس از ورم بافت، خونرسانی به قسمت انتهایی عضو مختل میشود.
از تنفس سالم مصدوم مطمئن شوید. در بسیاری از مواقع، سوختگی منجر به وقفه تنفسی میشود بنابراین باید فرد را بلافاصله از محلی که دود است بیرون برد و پارچه تمیز مرطوبی در مسیر مجرای تنفسی گذاشت و او را به محیطی که امکان تنفس هوای پاکتر باشد، انتقال داد.
تا زمان رسیدن نیروهای اورژانس، احیای مایعات را انجام دهید و به حد قابلتوجهی مایعات حتی فقط آب به او بنوشانید.
برای تسکین درد، مسکنهای خوراکی استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب مثل بروفن و دیکلوفناک به مصدوم بدهید.
فوری محل سوختگی را با آب در دمای معمولی به مدت طولانی شستشو دهید. جریان آب مداوم میتواند دما را پایین بیاورد و از نظر علمی ثابت شده دمای عمقی بافت آسیبدیده کمتر میشود. سپس روی زخم را با پانسمان تمیز بپوشانید.
در چنین شرایطی تدابیر تجربی مثل گذاشتن خمیردندان، سیبزمینی و... حتی گذاشتن پماد روی محل سوختگی را فراموش کنید.
منبع: هفته نامه سلامت
