صفیه رضایی/ روزنامهنگار
همیشه گفته میشود کسبوکارهای فناور یا نوآور با کسبوکارهای سنتی تفاوتهای بسیاری از لحاظ چیدمان ایدهها یا روش و سازوکار خود دارند. این نکته صحیح است. حتی شاید همین عامل باعث شده همگان از فاصله بین این دو سخن بگویند. شاید هم شایسته باشد که کسبوکارهای سنتی حق آب و گل در حرفه خود قائل شوند و از اینکه پیشه آنها قرار باشد به شکل دیگری درآید احساس ناراحتی کنند اما واقعیت این است که یکسانی بین کسبوکارهای جدید و قدیمی وجود دارد که گاهی از آنها غفلت میشود. به عبارتی، همواره کسبوکارها در بستری از اجتماع و فرهنگی شکل میگیرند و به طور قطع همگی از آن بستر تغذیه میشوند. از این رو، فرقی نمیکند که پیشه نو باشند یا قدیمی بلکه دچار همان چالشهایی میشوند که قدیمیها با آن دست و پنجه نرم کردهاند و گاهی لازم است برای حل این چالشها نوعی ارتباط بینبخش قدیمی و جدید باشد. به عنوان نمونه، نظریه نبود همکاری بین ایرانیان از گذشته و اینکه ایرانیها دوست دارند فردی کار کنند از جمله چالشهای تاریخی است که بر بستر کسبوکار ریشه دوانده است. هر چند عدهای تلاش کردهاند بگویند این نظریه اشتباه است و اصل همکاری از قدیم با کمکرسانی و فعالیتهای جمعی و روستایی بسیار بوده اما باید گفت آنچه بین ایرانیها بوده همکاری نه، بلکه همدلی بوده است. حال همین تناقض آشکار را در میان تمامی کسبوکارهای نو یا قدیمی جستوجو کنیم. میبینیم که در هر قسمت به نوعی این فردگرایی ریشه دوانده و دست آخر بهانه شکست کسبوکارهای نو همان است که در قدیمیها دیده میشد. میتوان نتیجه گرفت که نخست، برای کسبوکارهای فناور همان نسخه را میتوان پیچید که برای قدیمیها وجود دارد. دوم اینکه کسبوکارها عوض نشده بلکه از شکلی به شکل دیگر درآمده است. اتفاقا اگر این کسبوکارها با زمان پیش نروند درگیر مسائل پیچیدهتری میشوند که قدیمیها نداشتهاند. دیگر اینکه استفاده از فناوریهای نوین یا کسبوکارهای نو همواره پاسخگوی نیاز بشر نیست. انتخابات الکترونیکی را ببینید. در هیچ کشوری این نوع انتخابات سراسری نشده یا در کنار آن صندوق رای قدیمی هم و جود دارد. هدف از بازگویی این موضوعات این است که از اساس سرچشمه فرهنگی و اجتماعی تعیینکننده نوع و سازوکار کسبوکارهای نوین میشود. از اینرو، نه سنتیها باید از جدیدها بترسند زیرا جامعه به آنها نیاز دارد نه جدیدها مغرور شوند زیرا درگیر همان تناقضهایی میشوند که روزی قدیمیها شدهاند.
