بارشهای اخیر که باعث بهراهافتادن سیل در نقاط مختلف کشور شده، بار دیگر بحث دستکاری عمدی آبوهوا را سر زبانها انداخته است.
گسترشنیوز: در سالهای اخیر، پس از فجایع طبیعی، معمولا شایعات و نظریههای بیاساس زیادی در فضای مجازی منتشر میشود و سیلهای اخیر هم از این موضوع مستثنا نیست. در فضای احساسی پس از حادث شدن بلایای طبیعی، برخی افراد بهدنبال یافتن مقصر، بدون ذرهای تأمل انگشت اتهام خود را به هر سویی میگیرند.
این بار پس از بارشهای سنگین ابتدای امسال که متأسفانه باعث کشتهشدن تعدادی از هموطنان و خسارات جبرانناپذیری شده، بحث «دستکاری آبوهوا» و «دستکاری اقلیمی» بار دیگر سر زبانها افتاده است. اما آیا سیلهای اخیر ایران واقعا نتیجهی توطئهی خارجی است؟
دستکاری آبوهوا بهچه معنا است؟
آنچه در رسانههای فارسی از آن بهعنوان «دستکاری آبوهوا» یا «دستکاری اقلیمی» یاد میشود، درواقع ترجمهای نهچندان دقیق از اصطلاح Weather Modification است. برای اینکه بدانیم این اصطلاح دقیقا بهچه معنا است، بد نیست بار دیگر تفاوت «هواشناسی» و «اقلیمشناسی» را با هم مرور کنیم.
واژهی Weather در زبان فارسی «وضعیت جو یا وضع جو» یا بهشکلی عرفیتر همان «هوا» است که به شرایط جوی در بازههای کوتاهِ زمانی اشاره دارد و اصطلاح هواشناسی نیز معطوف و مربوطبه آن است. درسوی دیگر Climate معادل واژهی فارسی «آبوهوا» یا واژهی عربی «اقلیم» است که به رفتار جو در بازههای زمانی بلند گفته میشود. بنابراین، «آبوهواشناس» همان «اقلیم شناس» است که دربرابر «هواشناس» معنی و مفهوم پیدا میکند. (برای اطلاعات بیشتر دربارهی تفاوت «هوا» و «اقلیم» اینجا را مطالعه کنید.)
پس میتوان نتیجه گرفت «دستکاری آبوهوا» و «دستکاری اقلیمی» درواقع اشتباهاتی مصطلح هستند و منظور کسانی که از این عبارات استفاده میکنند، به احتمال زیاد همان «دستکاری وضعیت جو» یا «دستکاری هوا» است؛ چراکه حتی در فیلمهای علمی-تخیلی هم کمتر دیده میشود کسی سعی داشته باشد اقلیم گرم و خشک یک منطقهی صحرایی را به اقلیم سرد کوهستانی یا بالعکس تبدیل کند. در ادامهی این متن (بهجز موارد نقل قول مستقیم از افراد و رسانهها) از اصطلاح صحیحتر «دستکاری هوا» استفاده خواهیم کرد.
باتوجه به توضیحات بالا، «دستکاری هوا به مجموعهای از فعالیتهای عمدی بشر برای دستکاری کردن یا تغییر دادن وضع جو گفته میشود».
بارورسازی ابرها
معروفترین و پرکاربردترین نوع دستکاری هوا، بارورسازی ابرها است. در بارورسازی ابرها با استفاده از مواد شیمیایی مانند یدید نقره، یدید پتاسیم و یخ خشک (دیاکسید کربن جامد) سعی میشود به فرآیند هستهزایی کریستالهای یخ موجود در ابرها کمک شود. بارورسازی ابرها فرآیندی علمی است و کشورهای مختلف (از جمله ایران) تابهحال از آن استفاده کرده یا میکنند. برای مثال ایالات متحدهی امریکا درجریان جنگ ویتنام طی عملیات پاپآی (ملوان زبل) سعی داشت با بارورسازی ابرها باعث افزایش بارندگی و درنتیجه گلآلود شدن راههای ارتباطی ویتکنگها شود. چین هم در جریان بازیهای المپیک سال ۲۰۰۸ در تلاش بود تا با بارورسازی و تخلیهی زودهنگام ابرها در برخی شهرها، هوای پکن را قبل از مراسم افتتاحیه و اختتامیه کنترل کند. اما اینکه استفاده از این روش تاچهحد میتواند مؤثر باشد، محل اختلاف جوامع علمی است.
نتایج تحقیقات اتحادیهی دانشمندان امریکایی (FAS) عملیات پاپآی را دارای «تأثیر ناچیز» توصیف میکند و بسیاری از دانشمندان در اثربخشی اقدام چین برای باروری ابرها در المپیک ۲۰۰۸ شک دارند. راب جکسون، اکولوژیست دانشگاه استنفورد دربارهی مؤثر بودن روشهای بارورسازی ابرها میگوید:
فکر میکنم بتوان در برخی مناطق تحت شرایط خاص، مقدار اندکی بارش باران یا برف را بیشتر کرد؛ اما این با ادعای افزایش قابل اطمینان بارندگی کاملا تفاوت دارد.
تاکنون آزمایشهای متعددی در سراسر جهان دربارهی بارورسازی ابرها انجام شده که نتایج آنها از «بدون تأثیر» تا «همراهبا تأثیر اندک» متغییر است. در یکی از آزمایشهای معروف با نام «پروژهی پایلوت دستکاری آبوهوایی وایومینگ» (به اختصار WWMPP) نتیجه گرفته شد که «بارورسازی ممکن است بتواند میزان بارش برف را تا میزان حداکثر ۳ درصد در طول کل فصل بارش افزایش بدهد».
منبع: زومیت
