نشانههایی از تصمیم دولت ترامپ برای افزایش فشارها بر ایران با پایان یافتن موعد ۶ماهه معافیت از تحریمها در حال ظهور است. هفته گذشته سه خبر نشان داد که کاخ سفید رسیدن به هدف «توقف صادرات نفت ایران» را با جدیت دنبال میکند.
گسترش نیوز ، اول اینکه مشاور ارشد ترامپ، جرد کوشنر سفری به عربستان سعودی داشت و با ولیعهد عربستان دیدار کرد. در این سفر برایان هوک، نماینده ویژه کاخ سفید در امور ایران، کوشنر را همراهی میکرد و کارشناسان بر این باورند که جلب مساعدت مقامات سعودی برای افزایش تولید نفت و همراهی امریکا برای افزایش فشارها بر ایران یکی از محورهای مهم این دیدار بوده است. اما نشانه دوم به افزایش فشارها بر اوپک برای افزایش تولید بازمیگردد.
ترامپ هفته گذشته در توییتی اوپک را خطاب قرار داد و نسبت به افزایش قیمتها به اعضای این سازمان هشدار داد. این موضوع نشان میدهد ترامپ در تلاش است که با افزایش فشارها عرضه را افزایش دهد تا تنگتر کردن حلقه تحریمها علیه ایران بعد از پایان موعد معافیتها با هزینه کمتری برای دولت او همراه شود. نشانه سوم، تصمیم کاخسفید برای آزادسازی ۶میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفتی امریکا در ماه مه و همزمان با پایان معافیتها از تحریم خرید نفت ایران است.
تولیدات خود را بهشدت افزایش داده و خود را برای جبران توقف عرضه نفت ایران آماده کرده بود. اما معافیته..یم خرید نفت ایران در تاریخ ۴مه منقضی میشود، هرچند هوک اعلام کرده امریکا سیاست قطع صادرات نفت ایران را دنبال میکند اما مشخص نیست که امریکا در آن زمان چه سیاستی اتخاذ خواهد کرد.
سارا وخشوری، کارشناس بازار نفت نیز بر این باور است که امریکا به عربستان برای افزایش فشارها به ایران نیاز دارد، بهخصوص اینکه با تحریم نفت ونزوئلا در ماه اخیر عرضه نفت در بازار محدودتر شده است. با این حال عربستان اینبار میخواهد از سیاست امریکا در قبال معافیتها مطمئن شود و در شرایطی تولید نفت خود را افزایش میدهد که برآورد دقیقی از میزان صادرات نفتخام ایران و معافیتهای صادراتی امریکا در ماه مه و بعد از آن داشته باشد.
استفاده از ذخایر استراتژیک
در این میان وزارت انرژی امریکا روز پنجشنبه اعلام کرد ۶ میلیون بشکه از سه مرکز ذخیرهسازی استراتژیک نفتخام خود را در ماه مه روانه بازار خواهد کرد. به گزارش پلاتس، عرضه نفت خام از ذخایر استراتژیک درست همزمان با پایان معافیت شش ماهه خریداران نفت ایران انجام میشود و این گمانه را مطرح کرده که در راستای افزایش عرضه به بازار و جایگزینی نفت ایران خواهد بود. در واقع آزادسازی ذخایر استراتژیک خود یکی از نشانههای تصمیم امریکا برای تنگتر کردن حلقه تحریمها با پایان معافیتهای ۶ماهه است.
ترامپ پیش از شروع تحریمها در آبان امسال نیز سیاست مشابهی را درخصوص ذخایر استراتژیک امریکا اتخاذ کرد. وزارت انرژی این کشور برای دوره زمانی ۹ مهر تا ۹ آذر ماه، ۱۱ میلیون بشکه نفت خام به بازارهای جهانی در راستای جبران کاهش صادرات نفت ایران عرضه کرد. این در حالی بود که ریک پری در سپتامبر(شهریور) اظهار کرده بود مخالف عرضه نفت از ذخایر استراتژیک نفتخام برای بیتاثیر کردن اثر تحریمهاست چراکه آزادسازی ذخایر استراتژیک اثری نسبتا جزئی و کوتاه مدت بر قیمتها دارد.
ایده تشکیل ذخایر استراتژیک نفت امریکا از دهه ۱۹۷۰ میلادی و به دنبال تحریم نفتی اعراب علیه غرب شکل گرفت، این تحریم به افزایش شدید نرخ نفت و فشار بر اقتصاد ایالات متحده منجر شد. از آن زمان رهاسازی ذخایر استراتژیک در معدود دفعات و تنها در شرایط بسیار حساس انجام شده است. با این حال افزایش تولید نفت شیل در سالهای اخیر سیاست امریکا در قبال این ذخایر را تا حدودی تغییر داده و حال دولت این کشور راحتتر از گذشته میتواند به استفاده از این ذخایر بپردازد. در هفتههای اخیر تولید نفت این کشور از مرز ۱۲ میلیون بشکه در روز عبور کرده و پیشبینی میشود تا پایان سال به ۱۳ میلیون بشکه در روز برسد. آنطور که پلاتس گزارش داده است، حجم ذخایر استراتژیک امریکا درحالحاضر ۱/ ۶۴۹ میلیون بشکه است.
فشار بر اوپک
فشار بر اوپک برای رها کردن توافق نفتی موضوع دیگری است که در دستور کار سیاستمداران امریکایی قرار گرفته است. ترامپ هفته گذشته بار دیگر اوپک را مسوول افزایش قیمتها دانست و اعلام کرد که اقتصاد جهان قیمتهای بالای نفت را تحمل نمیکند. اوپک در ماه دسامبر با همراهی برخی کشورهای غیرعضو این سازمان توافق کرد که تولید نفت را به مدت ۶ماه از ابتدای سال ۲۰۱۹ به میزان ۲/ ۱ میلیون بشکه در روز کاهش دهند. این توافق به دنبال افت شدید نرخ نفت حاصل شد چراکه افزایش عرضه کشورهایی چون عربستان و روسیه برای جبران کمبود نفت ایران، رشد شدید و غیرمنتظره تولیدات شیل و همچنین اعطای معافیت به خریداران نفت ایران در کنار کاهش رشد اقتصاد جهانی به پیشی گرفتن سمت عرضه از تقاضا منجر شده بود. از این رو، نرخ نفت برنت از اوایل اکتبر تا اواخر دسامبر حدود ۴۰ درصد کاهش یافت و از بیش از ۸۶ دلار بر بشکه به مرز ۵۰ دلار سقوط کرد. با این حال از اواخر دسامبر دوباره بازار نفت در مسیر بهبود قرار گرفته است. هفته گذشته زمانی که ترامپ در توییتر اوپک را خطاب قرار داد بهای برنت به بیش از ۶۷ دلار بر بشکه رسیده بود که نشان از رشد بیش از ۳۰ درصدی قیمتها نسبت به اواخر دسامبر داشت. توییت ترامپ موجب افت ۳ درصدی قیمتها در دوشنبه هفته گذشته یعنی در روز انتشار آن شد. به نظر میرسد یکی از نگرانیهای ترامپ تداوم افزایش نرخ نفت و تاثیر آن بر سیاستهای این کشور در قبال ایران است. در واقع اگر نرخ نفت به رشد خود ادامه دهد، شانس کاخ سفید برای افزایش فشارها بر ایران در ماه مه کاهش مییابد، چراکه افزایش قیمتبنزین یکی از خطوط قرمز دولت ترامپ است. از این رو پیشبینی میشود در صورتی که نرخ نفت به رشد خود ادامه دهد فشارها از سوی امریکا به اوپک افزایش یابد و حتی ممکن است شانس تصویب لایحه ضد اوپکی «نوپک» در کنگره و تایید آن توسط ترامپ بیشتر شود.
اما پاسخ اوپک به فشارها چه بوده است؟ خالد الفالح، وزیر انرژی عربستان در پاسخ به اظهارات ترامپ اعلام کرد که «ما کاهش تولید را راحت میگیریم. ۲۵ کشور رویکرد بسیار تدریجی و حساب شدهای را در پیش گرفتهاند و ما به ثبات بازار نفت بیش از هر چیز دیگری علاقهمندیم.» از سوی دیگر محمد بارکیندو، دبیرکل این سازمان تحریمهای امریکا علیه ایران و ونزوئلا را بر هم زننده نظم بازار دانست. با این حال نگاهی به گذشته نشان میدهد در صورتی که عربستان از فشار امریکا بر ایران مطمئن باشد، از هیچ اقدامی برای افزایش عرضه و همراهی با واشنگتن کوتاهی نخواهد کرد. ترامپ در اردیبهشت ماه در حالی از برجام خارج شد که اوپک و متحدانش در حال اجرای توافق کاهش تولید بودند و الفالح اعلام میکرد که تا پایان سال ۲۰۱۸ و حتی در سال ۲۰۱۹ این توافق اجرایی خواهد شد. اما به محض خروج امریکا از برجام این کشور مواضع خود را تغییر داد و در نشست ژوئن، اعضای اوپک را متقاعد کرد که توافق نفتی را رها کنند. در نهایت عربستان تولید خود را به رکورد بیسابقه ۱۱ میلیون بشکه در روز در ماه نوامبر یعنی همزمان با اعمال تحریمها علیه ایران رساند.
حال نیز الفالح هرچند از احتمال تمدید توافق کاهش تولید در نیمه دوم سال ۲۰۱۹ سخن گفته با این همه، تاکید کرده اوپک و متحدانش اطمینان حاصل خواهند کرد که بازار دچار کمبود عرضه ناخواسته نشود. کاهش عرضه نفت ایران به دنبال تحریمهای امریکا در دسته «کاهش عرضه ناخواسته» قرار میگیرد. بنابراین به نظر میرسد الفالح این سیگنال را به امریکا ارسال کرده که در صورت کاهش بیشتر تولید نفت ایران، اوپک و متحدانش توافق برای کاهش عرضه نفت را رها خواهند کرد.
منبع: دنیای اقتصاد
