پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری شریف گفت: رتبه ایران در شاخص جریان بالقوه مهاجرت، در بین ۱۵۰کشور، ۸۷ است.
گسترشنیوز: بررسی مهاجرت یکی از مهمترین پدیدههای دنیای امروز، از اهمیت بسیاری برخوردار است. سالها است که آمارهای مختلفی از مهاجرت دانشجویان به دیگر کشورها مطرح میشود برخی این روند را یک شرایط بحرانی توصیف کردهاند و بر این باورند که تاکنون ٧٠درصد از رتبههای برتر کنکور و مدال آوران المپیادها از کشور خارج شدند.
در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها، که توسط مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده است، شاخص هایی چون توانمندسازی، رشد، جذب، باز بودن راه خارجی و داخلی، نگهداشت استعدادها، مهارتهای فنی و حرفهای و مهارتهای قابل کاربرد در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است که در این شاخص که بین ۱۵۰ کشور انجام شده است، ایران رتبه ۷۲ را کسب کرده است.
بهرام صلواتی، پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری شریف در ارتباط با مهاجرت در گفتو گو با « گسترشنیوز» عنوان کرد: سال ۹۵ پس از تحصیل و کار در کشور آلمان به ایران بازگشتم، زمانیکه به ایران آمدم متوجه شدم که در زمینه آمار و اطلاعات حوزه جابه جایی تحصیل کردگان خلا زیادی در کشور وجود دارد و تمام آمارهای اعلام شده از اساس پوچ و غیرمستند است. به همین دلیل تیمی تحقیقاتی در این زمینه تشکیل دادیم و پیمایشهای آماری مختلفی طبق مستندات موجود انجام دادیم.
وی همچنین تصریح کرد: برای شروع کار ابتدا اقدام به مطالعه و جمع آوری آخرین منابع اطلاعاتی موجود در دنیا کردیم و سپس یک تیم حرفهای و تخصصی تشکیل دادیم. در این مدت نیز یک کتاب منتشر کردیم و بک جلد کتاب دیگر نیز در شرف انتشار داریم.
پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری شریف با اشاره به خلاهای موجود در این حوزه، گفت: عدم وجود دادههای بومی و ملی موثق و منظم، عدم وجود مرجع علمی، پژوهشی و کاربردی تخصصی در حوزه مهاجرت و عدم برداشت صحیح از گزارشات بینالمللی مهمترین خلاهایی بود که در این زمینه داشتیم.
ایران در رتبه نخست کشورهای مهاجرفرست دنیا قرار ندارد
وی در ادامه بیان کرد: در شاخص جریان بالقوه مهاجرت جوانان ایران رتبه ۷۷ و در شاخص جریان بالقوه جذب استعدادها رتبه ۷۸ را کسب کرده است. این موضوع نشان میدهد که وضعیت ایران در شاخص جریان بالقوه مهاجرت قابل قبول و خوب است و به هیچ عنوان ایران جزء کشورهای دارای آمار بالای مهاجرت قرار ندارد.
صلواتی با انتقاد از عدم وجود اقدامات مناسب در شاخص جریان بالقوه جذب استعدادها به کشور، گفت: در این حوزه خلاهای زیادی وجود دارد. اگر بتوانیم جذابیتهای علمی کشور را به کشورهای همسایه و منطقه معرفی کنیم در این شاخص وضعیت بهتری خواهیم داشت.
وی ادامه داد: در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها که توسط مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده است، شاخص هایی چون توانمندسازی، رشد، جذب، باز بودن راه خارجی و داخلی، نگهداشت استعدادها، مهارتهای فنی و حرفهای و مهارتهای قابل کاربرد در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است که در این شاخص نیز که بین ۱۵۰ کشور انجام شده است، ایران رتبه ۷۲ را کسب کرده است.
این پژوهشگر برتر معتقد است که باید در حوزه جذب استعدادهای دیگر کشورها و بینالمللی کردن دانشگاههای ایران تلاش بیشتری صورت گیرد. زیرا این عرصه بسیار بکر است و تلاشها در این زمین بکر جواب میدهد و ثمره آن برای کل کشور خواهد بود.
گردش استعدادهای ایرانی
صلواتی ادامه داد: بسیاری از آمارهای اعلام شده درباره رتبه بالای ایران در جابه جایی نخبگان کشور، بر اساس تجریبات شخصی و برداشتهای غلطی است که به شکل یک باور عمومی درآمده است.
وی با اشاره به انجام یک تحقیق در پژوهشکده سیاستگذاری شریف، گفت: درحالحاضر به دنبال انجام یک تحقیق علمی و مستند در حوزه میل مهاجرت ایرانیان هستیم که این تحقیق را در بین اساتید، دانشجویان، کارآفرینان و حتی اتباع افغانی انجام دادهایم .
این پژوهشگر برتر درباره انجام یک تحقیق مستند درباره میزان جابه جایی استعدادهای کشور در رصدخانه مهاجرتی، عنوان کرد: این تحقیق را بر اساس دادههای مستند سایت گالوپ ارائه کردیم. این تحقیق بین ۱۵۰ کشور بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ انجام شده است.
پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری شریف همچنین تصریح کرد: دادههای ارائه شده در این سایت بر اساس سه شاخص «جریان بالقوه مهاجرت»، «جریان بالقوه مهاجرت جوانان» و «جریان بالقوه جذب استعدادها» منتشر شده است. که رتبه ایران در شاخص جریان بالقوه مهاجرت، در بین ۱۵۰کشور، ۸۷ است. در این رتبه تجمع کشورها نیز زیاد است.
فرار مغزها سیاسیترین کلمهای است که در این ۴۰ سال کاربرد داشته و سوءاستفادههای زیادی از این اصطلاح صورت گرفته است. این کلمه با مقاصد سیاسی و اجتماعی در شبکههای مجازی و برخی رسانههای عمومی و برضد ایران مورد استفاده قرار میگیرد.
سالها است که آمارهای مختلفی از مهاجرت دانشجویان به دیگر کشورها مطرح میشود برخی این روند را یک شرایط بحرانی توصیف کردهاند و بر این باورند که تاکنون ٧٠درصد از رتبههای برتر کنکور و مدال آوران المپیادها از کشور خارج شدند و برخی دیگر هم میگویند وضعیت مهاجرت دانشجویان و نخبگان به دیگر کشورها طبیعی است و هیچ جای نگرانی در این باره وجود ندارد.
صلواتی با انتقاد از استفاده کلمه نامناسب «مهاجرت نخبگان یا تحصیل کردگان»، گفت: اصطلاح مهاجرت یا فرار نخبگان از کشور اصطلاحی غلط و رایج است که در مناسبات روزانه و به خصوص در شبکههای مجازی و رسانههای عمومی باب شده است. اصطلاحی پرکاربرد که به زودی شاهد اصلاح آن خواهیم بود.
این فعال عرصه پژوهش با بیان اینکه استفاده از اصطلاح فرار مغزها کار بسیار مغرضانه و غلطی است، گفت: برخی رسانهها به دلائل نامعلومی بر استفاده و نهادینه کردن این اصطلاح اشتباه و مغرضانه اصرار دارند و سعی میکنند بیجهت بر سر مسئلهای که تا این حد بزرگ نیست، مرثیه سرایی کنند.
صلواتی در ادامه تاکید کرد: آنها تلاش میکنند به خود و دیگران بباورانند که ایران جای ماندن و زندگی نیست و همه به دنبال مهاجرت و ترک کشور هستند. اما این موضوع واقعیت ندارد و یک دروغ تلخ و مضحک است.
این محقق برجسته کشور، معتقد است که باید روزنامه نگاران و خبرگزاریهای معتبر و تخصصی در زمینه مهاجرت و جابه جایی نخبگان در کشور شکل بگیرد تا با دانش فنی درست و بر اساس مستندات و دادههای قوی و مستدل در این زمینه اظهار نظر کنند و راه انتشار مطالب دروغ، خیالی و زاییده ذهن عدهای مغرض را ببندند.
وی تصریح کرد: جهانیشدن، مسائلی همچون جابهجایی مهارت ها، دانش، ایدهها و ثروت را از مرزهای ملی به همراه دارد و در این بین افزایش جابهجایی استعدادها و افراد متخصص و باکیفیت بالا از مهمترین اثرات جهانی شدن به شمار میرود.
به گفته صلواتی، افراد متخصص و تحصیل کرده هم مانند سایر گروههای مهاجرتی در پاسخ به فرصتهای بهتر اقتصادی به خارج از کشورشان مهاجرت میکنند. «گردش استعدادها» که در حالت گستردهتر، از آن تحت عنوان «گردش مغزها» و یا «چرخش نخبگان» یاد میشود اصطلاحی است که به طور معمول در توصیف جابهجایی مهاجران ماهری بهکار میرود که در کشورهای خارجی برای مدت معینی زندگی و کار میکنند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، اظهار کرد: در دنیا از مفهوم چرخش نخبگان و استعدادها استفاده میکنند. کسانیکه برای در یافت خدمات تحصیلی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بهتر به کشوری دیگر میروند. این چرخش نخبگان در تمام کشورها رخ میدهد.
تعداد دانشجویان بینالمللی ۵ برابر شده است
وی افزود: درحالحاضر در دنیا به جای استفاده از کلمه اشتباه مهاجرت از واژه «جابهجایی» استفاده میکنند، به این معنی که جمعیت کشورها در طول سال جابهجا میشود و حرکت میکند. این کلمه غلط در زمانی معنا میداد که مسافرت به دیگر کشورها با مشکلات عدیدهای روبهرو بود و افراد برای ترک همیشگی کشور خود به دیگر کشورها سفر میکردند.
به گفته صلواتی، امروز جابهجایی افراد به معنای ماندن برای همیشه نیست و در واقع افراد برای بهرهمندی از موقعیت ها، شرایط و امکانات بیشتر و بهتر به دیگر کشورها سفر میکنند و پس از چند سال یا به کشور خود باز میگردند و یا به کشور سوم میروند.
او همچنین اهمیت توجه به تفاوتهای مفهومی و ساختاری جابهجایی را یادآوری کرد و گفت: یکی دیگر از تفاوتهای مهاجرت با جابهجایی این است که در دهههای گذشته معمولا این مهاجرتها یک طرفه بود؛ اما امروز این جابهجاییها گردشی است و یک طرفه اتفاق نمیافتد.
اطلاق کلمه مهاجرت برای دانشجویان بینالمللی درست نیست
این فعال حوزه جابهجایی استعدادها یا فارغ التحصیلان، در ادامه بیان کرد: امروز تعداد دانشجویان بینالمللی ۵ برابر شده است و این رقم نسبت به ۲۰ سال گذشته افزایش قابل توجهی یافته است. این افراد ممکن است برای ادامه تحصیل به کشوری دیگر بروند و سپس به کشور خود بازگردند به همین دلیل اطلاق کلمه مهاجرت برای آنها درست نیست.
عضو هیات علمی دانشگاه شریف همچنین بیان کرد: رتبهسازی و رتبهبندی برای کشورها در زمینه میزان مهاجرت نخبگان نیاز به وجود دادههای استاندارد بینالمللی و همه فهم جهانی است که هنوز چنین داده هایی در دنیا تعریف نشده است. به همین دلیل رتبهسازی برای ایران در زمینه میزان جابه جایی استعدادها نمیتواند منبع موثق و قابل استنادی داشته باشد.
صلواتی با اشاره به عدم وجود یک تعریف مشخص و ثابت از نخبگان در دنیا، گفت: در هر کشوری نخبگی معنای خاص خود را دارد، برترینهای المپیادهای علمی، برگزیدگان المپیکهای مختلف، مالکان اختراعات و ایدههای نو، دانشمندان و حتی برخی چهرههای سیاسی و فرهنگی در کشورهای مختلف به عنوان نخبه معرفی میشوند.
به گفته وی، از این به بعد در ایران به جای اصطلاع اشتباه و نادرست مهاجرت نخبگان از کلمه جابه جایی استعدادها یا فارغ التحصیلان استفاده میکنیم. زیرا باید بین جابه جایی استعدادها و مهاجرتهای اقتصادی و اجباری که در پی بروز جنگها رخ میدهد، تفاوت قائل شد.
