در حالی که نمایندگان مجلس مصمم هستند، انتخابات مجلس یازدهم را استانی برگزار کنند اما برخی طرح استانی شدن انتخابات را طرحی سیاسی با پیامدهای غیرمردمی میدانند؛ هرچند موافقان هم معتقدند این طرح با وارد کردن نمایندگانی با قد و قواره ملیتر عیار تصمیمات ملی مجلس را بالا خواهد برد و تاثیرپذیری انتخابات مجلس را از مناسبات قومی و منطقهای کاهش خواهد داد.
گسترش نیوز - البته اگر به نتیجه برسد. چه آنکه این طرح سالهاست در ادوار مختلف مجلس دست به دست میشود و اولینبار در مجلس پنجم و بعد یک بار دیگر در مجلس ششم هم مطرح شده بود. سومین بار هم نمایندگان مجلس هفتم پیگیر آن بودند. وقتی که آنها، در آغاز سال ۸۶ طرحی را تصویب کردند که بر مبنای آن انتخابات دوره هشتم مجلس به صورت آزمایشی در استانهای اصفهان، آذربایجان شرقی، زنجان، فارس، گیلان و لرستان استانی اجرا میشد و بعد مجلس با توجه به نتایج آن درباره اجرای قطعی انتخابات استانی در سراسر کشور تصمیمگیری میکرد. با این وجود این طرح در اردیبهشت همان سال با ایراداتی از سوی شورای نگهبان روبهرو و رد شد.
پس از آن یک بار دیگر این طرح در مجلس نهم مطرح شد اما باز هم با ایرادات شورای نگهبان مواجه شد و نمایندگان نتوانستند انتخابات مجلس دهم را بر مبنای آن برگزار کنند. حالا بیش از یک سال مانده به موعد انتخابات مجلس یازدهم، یک بار دیگر این طرح روی میز نمایندگان است. با استانی شدن انتخابات، شرایط چه تفاوتی خواهد کرد؟ بر مبنای طرحی که کلیات آن به تصویب نمایندگان رسیده و جزئیاتش برای بررسی بیشتر به کمیسیون شوراها ارجاع شده است، در انتخابات مجلس یک حوزهی اصلی استانی وجود خواهد داشت که از تعدادی حوزهی فرعی شهرستانی تشکیل شده است. این حوزههای فرعی همان حوزههای انتخابیه در قانون فعلی هستند که به تناسب جمعیتشان از نماینده برخوردارند. نامزدهای انتخابات هم موظف هستند از یک حوزه انتخابیه مشخص ثبتنام کنند؛ به همان نحو که در قانون فعلی انتخابات آمده است. اما تفاوت اینجاست که در طرح استانی شدن، رأیدهندگان هر حوزه انتخابیه در یک استان میتوانند علاوه بر نامزدهای موردنظرشان در این حوزه انتخابیه به سایر نامزدهای حوزههای انتخابیه دیگر استانها هم رأی بدهند. بر مبنای این طرح نامزد پیروز حوزههای فرعی، کسی است که علاوه بر اینکه حداقل ۱۰ درصد آرا را در آن حوزه فرعی به دست میآورد، بیشترین آراء استانی را هم در مقایسه با سیار کاندیداها به دست آورده باشد. مثلا در استان آذربایجان شرقی که دارای ۱۹ نماینده است، همهی رأیدهندگان استان حق رأی دادن به ۱۹ نامزد را دارند. به این شکل که اهالی تبریز برای این حوزه انتخابیه ۶ نامزد را انتخاب میکنند و بعد ۱۳ گزینه بعدی خود را از میان سایر نامزدهای حوزههای دیگر استان انتخاب خواهند کرد. یعنی در این الگو، رأیدهندگان نمیتوانند برای حوزهی انتخابیهی بناب، نامزدی را که در حوزهی تبریز یا مرند کاندیدا شده انتخاب کنند، اما میتوانند برای کل حوزههای موجود در استان نماینده انتخاب کنند. مخالفان چه میگویند؟ هدف نمایندگان موافق این طرح ارتقای سطح نمایندگی و ملیتر شدن مجلس و تصمیمات آن است. اما مخالفین میگویند این مدل انتخابات میزان مشارکت را کاهش میدهد و ناقض برخی اصول قانون اساسی است. محمدعلی ابطحی که در ایام مجلس ششم و زمان بررسی طرح استانی شدن انتخابات، مخالفت دولت اصلاحات با این طرح را به مجلس اعلام کرده بود، معتقد است: «استانی شدن انتخابات در شرایطی که حزب جدی در کشور نیست طرح سیاسی و غیرمردمی است. این طرح ارتباط استانها و شهرها و روستاها را با مرکز کشور و پایتخت کم میکند. اینکه مردم در اقصینقاط کشور یک رابط با مرکز دارند یکپارچگی مردم را تقویت میکند و با نبود آن حل مشکلات کوچک شهرها و روستاها متولی نخواهد داشت. بهعلاوه زمینه انتخاب شدن پارتیداران در مرکز فراهم میشود و چهرههای مشهور استانها با پمپاژ اشتهار رأی میآورند. نباید ارتباط ضعیف شده حکومت و مردم را ضعیفتر کرد.» اصغر سلیمی نماینده سمیرم و سخنگوی کمیسیون شوراها به ایسنا گفته است: «این طرح مغایر با بند ۱۵ اصل سوم قانون اساسی است که بر توسعه و تحکیمبرداری اسلامی و تعامل عمومی دلالت دارد. باتوجه به اینکه کشور ما از اقوام و مذاهب مختلف تشکیل شده است، در شرایط کنونی هر یک از اینها میتوانند نمایندگان خود را داشته باشند اما بر اساس این طرح اقلیتها نمیتوانند نمایندگان خود را داشته باشند و در استانهایی نظیر آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، کرمانشاه، گلستان، سیستان و بلوچستان، کردستان و سایر استانها از لحاظ قومیتها و هم از لحاظ محلی دچار مشکل میشوند.» البته آنطور که بیتالله عبداللهی نایبرئیس کمیسیون شوراها و نماینده اهر به تسنیم گفته است، یک تبصره ۳ مادهای به این طرح افزوده شده که بر مبنای آن حوزه انتخابیه اقلیتهای دینی از حکم این ماده مستثنی هستند. به گفته او این طرح با بند ۹ اصل سوم قانون اساسی که بر رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه جامعه در تمام زمینههای مادی و معنوی دلالت دارد، نیز مغایرت دارد. او توضیح داده با شرایط کنونی اگر یک کاندیدا در یک شهرستان ۱۰ درصد رای بیاورد و فردی دیگر در همان شهرستان ۶۰ درصد رای بیاورد، احتمال دارد فردی که درصد کمتری رأی را در شهرستان کسب کرده، بتواند در سطح استان با توجه به نظر مرکز استان رأی بیشتری کسب کند و به مجلس راه یابد و فردی که رای بیشتری در شهرستان میآورد اما پشتوانهای در مرکز استان ندارد، به مجلس ورود پیدا نکند که این نوعی تبعیض است. سخنگوی کمیسیون شوراها معتقد است این طرح مغایر با اصل ۷۵ قانون اساسی نیز هست. چرا که قبلا یک کاندیدا تنها در شهرستان خود تبلیغ میکرد ولی بر اساس این طرح یک کاندیدا باید در ۱۰۰ شهر یک استان تبلیغ کند و پروسه انتخابات طولانیتر خواهد شد. یا اگر انتخابات به میاندورهای کشیده شود و اگر رای یک حوزه باطل شود در یک حوزه نظیر سمیرم باید در کل استان اصفهان صندوق رایگیری گذاشته شود. به علاوه او میگوید این طرح با بند ۸ اصل سوم قانون اساسی که بر مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خویش دلالت دارد، هم مغایر است. عمده ایرادات شورای نگهبان به این طرح چیست؟ اما شورای نگهبان هم که در ادوار مختلف مجلس با این طرح مخالفت کرده عمدتا چند دلیل اصلی برای رد آن داشته است: اول مغایرت با اصل سوم قانون اساسی به دلیل امتیازهایی که برای احزاب نسبت به سایر تشکلهای دینی و سیاسی رسمی در این طرح در نظر گرفته شده بود. دوم بروز و ازدیاد اختلافات محلی، قومی، قبیلهای و مذهبی و مغایرت آن با بند ۱۵ اصل سوم قانون اساسی و سوم مغایرت با اصل ۶ قانون اساسی به دلیل عدم اتکاء به آراء عمومی. با این حال عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان گفته که استانی یا منطقهای شدن انتخابات برای این شورا تفاوتی ندارد. اما باید گفت که طرح اینچنینی چه فوایدی برای انتخابات دارد. در واقع این تغییرات اول باید به صورت مزیتمحور مورد بررسی قرار گیرد، زیرا هر تغییری قطعا مشکلاتی اولیهای برای اجرا دارد. قانون اساسی کشور ظرفیت بالایی دارد که میتواند قوانین و مصوبات را از بنبست خارج کنند، اما حساسیت کار هم بسیار بالاست. موافقان چه میگویند؟ با این حال این طرح موافقان جدی هم دارد. از جمله احمد امیرآبادی فراهانی نماینده اصولگرای قم و عضو هیئترئیسه که پیش از این درباره این طرح به سازندگی گفته بود: «شاید مهمترین مزیت این طرح این باشد که نمایندگان از وضعیتی که الان درگیر آن هستند و بر اساس آن باید پاسخگوی همه مسائل ریز محله و منطقه خود باشند، خلاص میشوند. با استانی شدن انتخابات انتظار از نمایندگان در سطح ملیتر قرار میگیرد و تراز نمایندگی بالاتر آمده و تصمیمگیریها بیشتر در سطح استانی و ملی صورت میگیرد. از این جهت این مدل از انتخابات به اعتقاد من برای توسعهیافتگی کشور ضروریتر و بهتر است.» محمدجواد فتحی نماینده اصلاحطلب تهران هم به سازندگی میگوید: «اگر نظام قانونگذاری ما بخواهد تکمجلسی باشد، انتخابات استانی شیوه بهتری برای انتخاب نمایندگان است. چون در استانی کردن انتخابات، افراد برجستهتر و شخصیتهای قابلتری میتوانند وارد نظام قانونگذاری کشور شوند. اما اگر بنا باشد مجلس قانونگذار دومی ایجاد شود و مجلس تخصصی در کنار این مجلس فعلی ایجاد شود در این صورت انتخابات باید به همین شکل محلی و فعلی برگزار شود. بنابراین اگر بنا بر اصلاح قانون اساسی و ایجاد مجلس قانونگذاری دوم نباشد، با استانی شدن انتخابات، نمایندگان فاضلتری وارد مجلس خواهند شد.» محمدجواد جمالی نوبندگانی سخنگوی هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان و نماینده فسا هم به سازندگی میگوید: «خوشبختانه هرچه جلوتر میرویم حاکمیت بیشتر متوجه این نکته میشود که مجلس فعلی ناکارآمد است؛ چراکه در این مجلس نماینده به رای تکتک افراد شهر و روستا محتاج است و برای انتخاب شدن مجبور است دست به اقداماتی بزند که نه در شأن نماینده است و نه جزو وظایف او محسوب میشود. با این شرایط فکر و ذهن نماینده که در اصل باید متوجه طرحها و لوایح باشد، دائما حتی در صحن علنی یا کمیسیونها درگیر پاسخ دادن به تلفن افراد و درخواستهای قانونی و غیرقانونی آنهاست. تمام مدت لیستی از درخواستها اعم از استخدام فرزند، جابجایی، معافیت سربازی، معافیت از پرداخت اقساط وام، دریافت وام، نوبت گرفتن برای دکتر، پول دارو، تماس با بهزیستی برای انجام فلان کار، نامه نوشتن به کمیته امداد برای تحت پوشش قرار دادن فرد، انتقالی دانشجو از یک شهر و یک دانشگاه به شهر و دانشگاه دیگر یا حتی انتقال دانشجو از کشور دیگر به ایران و... نماینده را احاطه میکند. در واقع کار نماینده مجلس در این شرایط «کارچاقکنی» است؛ چراکه اگر این تقاضاها را بیپاسخ بگذارد، به وسیله فلان کدخدای محل تهدید میشود که دیگر پایت را در این منطقه نگذار و ما به تو رای نخواهیم داد. دقیقا با همین سیکل است که کار کارشناسی در مجلس زمین خورده است. استانی شدن انتخابات سطح نمایندگان را ارتقا میدهد. اما در کنار این ما نیازمند مجلس دیگری همانند مجلس سنا هستیم. مجلسی که برنامههای درازمدت و پنجساله و تأیید استیضاحها در آنجا انجام شود.» اما میرزایینکو نماینده اصلاحطلب دماوند هم به سازندگی میگوید: «طیفی که از این مدل انتخاب نمایندگان مجلس دفاع میکنند، معتقدند اولا در این مدل، انتخابات متمرکز است، دوم پایه احزاب قوی میشود و آنها نقش پررنگتری ایفا میکنند. سوم روابط قومی و قبیلهای و باندبازی کاهش پیدا میکند و نکته بعد اینکه انتخابات استانی انتخاباتی است که در نزدیک به دوسوم کشورها به همین صورت اجرا میشود. تجربه نشان داده که این نوع انتخابات بهترین انتخاباتی است که انجام میشود.»
منبع: سازندگی
