تقریبا بیشتر رانندگان با روغن موتور و نحوه عملکرد آن آشنایی دارند و بر حسب کارکرد خودرویشان به صورت منظم اقدام به تعویض آن میکنند. اما آیا تنها همین سیال در خودرو وجود دارد؟ سیستم انتقال قدرت نیز همانند پیشرانه، نیاز به روغن برای روانکاری دارد و باید به صورت منظم تعویض شود.
گسترشنیوز: برای اننتقال قدرت از پیشرانه به چرخها، هر خودرو به یک سیستم انتقال قدرت نیاز دارد که در خودروهای مختلف این سیستم به دو صورت دستی یا اتوماتیک است. عدم تعویض به موقع موجب کاهش طول عمر گیربکس و ایجاد هزینههای کوچک و بزرک برای صاحب خودرو میشود در صورتی که با تعویض به موقع گیربکس شما از بسیاری مشکلات ناشی از عدم تعویض به موقع مصون میماند و سلامتش حفظ میشود.در ادامه گزارش به بررسی انواع روغنهای گیربکس و موعد تعویض آنها میپردازیم.
وظایف
روغن گیربکس از مواد پایه به علاوه یک سری افزودنیها تهیه میشود. این روغن علاوه بر روانکاری وظایف دیگری از جمله کنترل و کاهش فشار و گرما، جلوگیری از ایجاد صدا، کاهش اصطکاک و جلوگیری از ایجاد ترک در قسمتهای مختلف را بر عهده دارد. افزودنیها موادی هستند که باعث ایجاد این خواص از جمله خاصیت مقابله با فشار در روغن میشود و به آنها EP(extreme pressure) گفته میشود. علاوه بر موارد گفته شده نوع دیگری از افزودنیها نیز وجود دارد که برای کاهش نقطه انجماد روغن استفاده میشود و همین عامل باعث عملکرد نرم و روان تر گیربکس در دماهای پایین تر میشود.
گیربکسهای دستی
روغن گیربکسهای دستی(MTF) عموما از غلظت بیشتری نسبت به روغن گیربکسهای اتوماتیک (ATF) برخوردار است. برای روغن گیربکسهای دستی دو نوع طبقه بندی وجد دارد که یکی بر اساس دسته بندی انجمن مهندسی نفت امریکا(API) و دیگری بر اساس دسته بندی ویسکوزیته توسط انجمن مهندسین اتومبیل(SAE) است.
API
انجمن مهندسی نفت امریکا بزرگترین انجمن تخصصی صنعت نفت است که بیش از ۷۵ سال است به تدوین و توسعه استاندارد در صنعت نفت و پتروشیمی میپردازد و برای صنعت روغن نیز چون زیرشاخهای از صنعت نفت است استاندارد هایی تدوین کردهاند. روغنهای گیربکس در ۷ دسته و با حرف GL در این استاندارد طبقه بندی شده است. بهترین کیفیت مربوط به مورد ۵ است که برای خودروهای سواری استفاده میشود.
SAE
همانطور که گفته شد این استاندارد توسط انجمن مهندسین اتومبیل برای روغنهای موتور و گیربکس ایجاد شده است. بر حسب نوع آب و هوا و دما باید یک گرانروی مناسب برای روغن انتخاب شود تا روغن در بازه دمایی معین بتواند بهترین روانکاری را برای تمامی قطعات انجام دهد. روغن هایی که دارای حرف W هستند برای دمای پایین و آب و هوای زمستانی استفاده میشوند و روغن هایی که فاقد این حرف هستند برای آب و هوای گرم و معتدل مورد استفاده قرار میگیرند. برای روغن گیربکس، گرانروی عاملی مهم و تعیینکننده در میزان تحمل فشار، بار و تولید صدا است. بنابراین اگر روغن گیربکس خودرو شما دارای گرانروی مناسبی داشته باشد علاوه بر موارد گفته شده دندهها نیز به نرمی جا میرود.
گیربکسهای اتوماتیک
در گیربکسهای اتوماتیک به دلیل پیچیدگی وحساسیت بیشتر از روغن پایه سبک تری استفاده میشود اما در مقابل دارای مقدار بیشتری مواد افزودنی حتی تا ۱۵ نوع مختلف است. برای روانکارهای ATF طبقه بندی خاصی همانند MTF در زمینه گرانروی وجود ندارد و نوع روغن توسط سازنده گیربکس تعیین میشود.
به طور کلی دو استاندارد معروف برای روغنهای ATF وجود دارد.MERCON که مربوط به شرکت خودروسازی فورد و دیگری DEXRON که مربوط به شرکت جنرال موتورز است. این دو مورد استانداردهای رایج برای روغنهای ATF است که هر کدام فرمولاسیون خاص خود را دارند و بر اساس اطلاعات مربوط به دفترچه راهنمای خودرو و سازنده گیربکس میتوانید از میان این دو استاندارد یکی را انتخاب کنید.
موعد تعویض
بر خلاف تصور بعضی افراد که روغن گیربکس مادام العمر است این روانکار نیز همانند سایر روانکارهای خودرو نیاز به تعویض منظم دارد. روغن گیربکس پس از مدتی خواص خود را از دست خواهد داد و توانایی مراقبت از سیستم انقال قدرت در برابر عوامل مختلف را نخواهد داشت. زمان تعویض این روغن برای گیربکسهای دستی و اتوماتیک متفاوت است. زمان تعویض روانکارهای گیربکس به طور کلی به شرایط مختلفی از جمله نحوه رانندگی، شراط آب وهوایی و نوع گیربکس بستگی دارد. گیربکسهای دستی به دلیل حساسیت کمتر دارای بازه زمانی بشتری برای تعویض نسبت به گیربکسهای اتوماتیک است. معمولا در گیریکسهای دستی پس از ضعیف شدن یا اتمام دیسک و صفحه کلاچ، روغن سیستم انتقال قدرت نیز تعویض میشود.
اگر عمر یک دیسک و صفحه را نهایتا بین ۱۰۰ الی ۱۵۰ هزار کیلومتر در نظر بگیریم باید روغن نیز به طور منظم در همین بازه کارکرد تعویض شود. بر خلاف گیربکسهای دستی، سیستمهای انتقال قدرت اتوماتیک نیاز به رسیدگی بیشتری دارد.. برای تعویض روغن اینگونه گیربکسها باید به دفترچه راهنما خودرو رجوع کنید و بازه زمانی آن را پیدا کنید. به طور کلی پیشنهاد میشود روغن گیربکسهای اتوماتیک پس از مسافتی بین ۴۰ الی ۶۰ هزار کیومتر تعویض شود. در برخی خودروها هنگامی که موعد تعویض روغن فرا برسد، از طریق نمایشگرهای موجود در داخل خودرو به راننده هشدار تعویض داده میشود. در هنگام تعویض توجه داشته باشید حجم و نوع روغن کاملا با مورد ذکر شده در دفترچه راهنمای خودرو یکسان باشد.
چکاپ
در بازه زمانی میان دو تعویض نیز باید به صورت منظم میزان روغن و رنگ آن را بررسی کنید. در بیشتر خودروهای اتوماتیک یک گیج همانند گیج کنترل میزان روغن موتور وجود دارد که از طریق آن میتوانید میزان روغن گیربکس خودرویتان را چک کنید. این میزان را میتوان هم در حالت سرد و هم در حالتی که خودرو گرم شده و به دمای ایده آل رسیده است چک کنید. در خودروهای گیربکس اتوماتیک، عموما روغن به رنگ قرمز یا صورتی است پس باید رنگ روغن نیز بررسی شود. اگر این رنگ به صورت قهوهای یا سیاه در آمده باشد و بوی سوخته بدهد زمان تعویض روغن گیربکس خودرو شما فرا رسیده است.
