نعمتاله حقیقی / رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت کرمانشاه
برای تحقق توسعه پایدار که متضمن تقویت هویت، اقتدار و امنیت ملی خواهد بود، ضرورت دارد توجه به مناطق دورافتاده و محروم در سطح ملی در اولویت قرار گیرد. توسعهیافتگی اقتصادی مناطق مرزی و رفاه نسبی در این مناطق میتواند باعث کاهش برخی مشکلات مرزی از قبیل قاچاق کالا شود و از تخلیه جمعیتی این مناطق جلوگیری کند. با بررسی مناطق مرزی بهویژه نواحی توسعه نیافته مرزی در مقایسه با مناطق دیگر کشور میتوان به نتایج عمدهای از جمله موقعیت جغرافیایی مناطق مرزی، دوری از قطبهای صنعتی- اقتصادی و توسعه نیافتگی در ابعاد گوناگون اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دست یافت. این مناطق بهدلیل ارتباط با محیطهای متنوع بیرونی در خارج از کشور و برخی مشترکات با ساکنان شهرها و روستاهای آن سوی مرز از شرایط ویژهای برخوردارند. وجود مبادلات و پیوندها در دو سوی مرز و آسیبپذیری و تهدیدهای گوناگون در این مناطق اهمیت ویژهای را در فرآیند برنامهریزی و توسعه آمایش سرزمین به مناطق مرزی داده که در صورت غفلت از آنها بهطور جد شاهد چالشهای عمدهای از جمله بیثباتی در جمعیتی مناطق مرزنشین خواهیم بود. اقتصاد نواحی مرزی شاخص اصلی در برقراری ارتباط بین کشورهای همسایه و نیز امرار معاش مردم مرزنشین است و مردم ساکن در نواحی مرزی کشورهای همسایه از این طریق میتوانند در کنار هم و با هم از فرصتها و منابع مشترک استفاده کنند و این امر میتواند منجر به دوستی و تفاهم طرفین، امنیت و رونق اقتصادی، ایجاد فرصتهای شغلی و شکلگیری یک نوع مزیت نسبی در مناطق مرزی شود. یکی از گامها و روشهای مؤثر بهمنظور تامین امنیت پایدار، تثبیت و ماندگاری جمعیت و ایجاد اشتغال در مناطق مرزی، ایجاد بازارچههای مرزی (تجارت مرزی) در انواع گوناگون است. امروز توجه به بازارچههای مرزی میتواند ضمن تامین سطح قابلتوجهی از نیاز مردم مرزنشین از طریق مبادلات مرزی، به قانونی شدن آمدورفتها، تثبیت و پایدار شدن امنیت در مناطق مرزی، کاهش قاچاق کالا، رشد و تقویت معیشت مرزنشینان و توسعه اقتصادی این مناطق کمک کند؛ با علم به این موضوع که بین ایجاد بازارچه و اثرات اقتصادی آن از جمله افزایش اشتغال، کاهش فقر، افزایش درآمد و کاهش تمایل مهاجرت ساکنان مناطق مرزی به جاهای دیگر رابطه معناداری وجود دارد. امروز صادرات به عنوان موتور رشد و توسعه معرفی شده و لازم است کشورهای در حال توسعه برای دستیابی به توسعه اقتصادی بهدنبال حضور جدیتر در تجارت جهانی باشند. از جمله روشهای حضور در تجارت جهانی گسترش مبادلات منطقهای بین کشورها است و ایجاد بازارچههای مرزی از راهکارهای موثر در گسترش مبادلات بینمنطقهای بهشمار میرود. درحالحاضر، در مرزهای بیشتر کشورهای در حال توسعه سطح قابلتوجهی از نیاز مردم مرزنشین از طریق مبادلات مرزی (بازارچهها) تامین میشود. اینگونه مبادلات باوجود غیررسمی و محلی بودن، نقش زیادی در مبادلات میان کشورهای همسایه دارند و باعث بهبود زندگی ساکنان نقاط مرزی میشوند. بازارچههای مرزی بهعنوان شکلی از بازارهای بینالمللی بهدنبال توسعه روابط سیاسی و دیپلماسی شکل میگیرند. این بازارچهها در مقیاسی کوچک و خرد دارای شرایط و قوانین خاصی است که آن را از مفهوم بازار متمایز میکند. بهطور حتم این شرایط و ضوابط بسته به شرایط پیرامونی که بازارچه در آن واقع میشود، متفاوت است. نوع فعالیت بازارچههای مرزی در کشور متفاوت است؛ از جمله اینکه برخی بازارچهها براساس مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت تشکیل شدهاند، مانند بازارچههای کردستان، کرمانشاه و... که هدف از راهاندازی آنها محرومیتزدایی، ایجاد اشتغال و درآمد برای اهالی این مناطق بوده است.
