مهدی اسحاقیان
فحوای گزارش «جنگ ارزی» که دیروز در روزنامه صمت چاپ شد، از سوی محمد نهاوندیان در سی و پنجمین نشست هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران تکرار شد. در گزارش روزنامه صمت، عوامل تاثیرگذار بر التهابهای بازار ارز به ویژه در شرایط زمانی پس از ناآرامیهای اخیر در کشور واکاوی شد. در آن گزارش به دو عامل تاثیرگذار و احیانا مربوط به متلاطم کردن بازار ارز کشور اشاره شده بود. عامل نخست، وجود مقدار انبوهی نقدینگی است که خارج از نظام بانکی جابهجا میشود و دوم انگیزههای غیر اقتصادی است. معاون اقتصادی رئیسجمهوری هم با اشاره به جنس نوسانات نرخ ارز در هفتههای اخیر، آن را غیر اقتصادی خواند و بدون نام بردن از نهادها یا جریانهایی افزود: آنها «دنبال ملتهب کردن فضا بوده و هستند». مخاطبان وی در نشست هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران دقیقا بار معنایی واژههای «التهاب» و«فضا» را میدانستند. بنابراین نهاوندیان با توجه به صبغه سیاسی-اقتصادی فعالیتهای خود نیازی ندید که پیش از این، ابعاد قضیه را هویدا کند. شنوندگان نیز به خوبی آگاه هستند که سرمایهشان فقط در فضای آرام امنیت پیدا میکند. واژه «فضا » نیز در این سخنان گزیده برای شنوندگان آشناست. زخم ناآرامیها هنوز التیام نیافته است و سایه آن همچنان بر مصوبههای بودجه در مجلس شورای اسلامی باقی است. بودجه ۹۷ که با تغییرات عمده، تدوین شده و مهمترین تغییر آن شاکله اقتصادی بودن آن بود، اکنون با ملاحظات دیگری تصویب میشود. رئیسجمهوری به هنگام تقدیم بودجه اشاره کرده بود که ردیفهایی از بودجه که با ملاحظات غیر اقتصادی ایجاد شده بودند و دولت هیچ نظارتی بر هزینهکرد آن نداشت، حذف شدهاند. وی همچنین به نمایندگان توجه داد که در مقابل لابیها برای انحراف بودجه از مسیر اقتصادی مقاومت کنند تا بودجه با همان روح کلی تصویب شود. حوادث اما «فضا»را به سمتی هدایت کرد تا شاکله کلی بودجه، آنچنان که دولت آن را تدوین کرده بود، تصویب نشود. «گاهی مطرح میشود که دولت به دنبال افزایش نرخ ارز است که این سخنها بسیار تعجبآور است.» این نیز یکی از محورهای استدلال گزارش «جنگ ارزی» بود. در آن گزارش، این استدلال مطرح شد که متاسفانه با سیاستهای اتخاذ شده تاریخی در مدیریت بازار ارز در ایران، وضعیت به گونهای شده است که هر گونه تغییر در نرخ دلار، همه بخشهای اقتصادی کشور حتی آنهایی که ارز در نهاد آنها هیچ تاثیری نمیگذارد را دچار تلاطم میکند. حالا دولت با مدیریت درست بازار پول، مانع شده است تا تورم از این ناحیه اقتصاد تحت تاثیر قرار گیرد و با این شیوه، تورم لگامگسیخته ۴۰درصدی را نه تنها مهار کرده بلکه به رقم ۱۰ درصد رسانده است، بنابراین هیچ منطقی نمیپذیرد که دولت به هر دلیلی، این موفقیت را برای یک سود مقطعی با ریسک بزرگ بازگشت تکانه تورمی، روبهرو کند. نهاوندیان نیز همین پرسش را با فعالان بخش خصوصی مطرح کرد: «در شرایطی که دولت اصلیترین اقدام را برای ایجاد آرامش در بازار ارز در دستور کار خود قرار داده و نرخ تورم بالای ۴۰ درصد را به کمتر از ۱۰ درصد کاهش داده است، چطور میتوانیم بگوییم دولت به عمد میخواهد نرخ ارز را بالا ببرد؟» در این ستون، متهم اصلی ایجاد تورم در اقتصاد کشور، مدیریت ناصحیح بازار پول معرفی شده است. متاسفانه مدیران ضعیف که در راس بانک مرکزی قرار میگرفتند در مقابل درخواست رئیسان جمهور وقت برای چاپ اسکناس بدون پشتوانه مقاومت نمیکردند و از این رو اقتصاد را با بحران روبهرو میکردند که پیامد آن گریبان کشور را نیز میگیرد. دو برابر شدن نقدینگی در دولت نهم و دهم همچنان به وسیله بازار ارز برای کشور بحرانآفرینی میکند. در این زمینه نیز معاون اقتصادی رئیسجمهوری، رابطه علت- معلولی نرخ ارز و تورم را مورد تاکید قرار داد: «برای مقابله با بازار ملتهب ارز، کاری ریشهایتر از هدف قرار دادن نرخ تورم نیست و دولت در این سالها توانسته است با وجود نقدینگی، تورم را مهار کند.» در گزارش صمت آمده بود که در همه کشورها از جمله کشورهایی با اقتصاد نیولیبرال، همه تراکنشهای مالی ثبت میشود و در صورتی که گردش مالی یک فرد یا یک نهاد از الگوریتم معمول منحرف شود، به مقامهای امنیتی گزارش میشود تا پیگیری شدیدتری انجام دهند. متاسفانه در ایران هر گاه بحث نظارت در نظام بانکی میشود جار و جنجال بالا میگیرد. به همین دلیل نهاوندیان خواستار شناسایی هوشمندانه عواملی شد که مشخص کند«آیا نوسانات اخیر(در بازار ارز) اقتصادی، غیراقتصادی، روانی یا سیاسی است؟» و افزود: «جنس این موضوع پیرو عواملی است که تقاضاهای غیرمبادلاتی را وارد بازار میکند.» نهاوندیان همچنین خواستار نظارت بر معاملات سفتهبازی در بازار ارز شد و پیشنهاد کرد: «آنهایی که برای حفظ قدرت خرید و کسب درآمد از مبادلات ارزی وارد این بازار میشوند، باید با گزینههای دیگر که بانک مرکزی و وزارت نفت در این روزها، اوراق مشارکت ارزی خود را عرضه خواهند کرد جذب شوند.» شاید با این روش، این فرصت برای تجهیز منابع و کارهای مولد بیشتر ایجاد شود.
