اسفندیار باتمانقلیج/کارشناس دیپلماسی تجاری در لندن
اجرای برجام اکنون وارد سومین سال میشود. از ژانویه ۲۰۱۶ تاکنون، ایران گامهای بلندی برداشته و تاجران و بازرگانان ایرانی و خارجی امیدوارانه نگاهشان به آینده بوده است.پروژههای تعریفشده و توافقهای حاصلشده میتواند اقتصاد ایران را متحول کند، در مسیر رشد پایدار قرار دهد و برای همه مردم ایران موقعیتهای بهتری را فراهم کند؛ این تصویری است که توافق هستهای به مردم نشان داد؛ مردمی که سالها منتظر رفع تحریمها بودند. اما در ماههای اخیر، فضای ابهام فزاینده باعث شده تاجران و بازرگانان نتوانند برای حضور در بازار ایران گامی محکم بردارند. اقدام دونالد ترامپ در تایید نکردن پایبندی ایران به برجام باعث ایجاد این نگرانی شده که امریکا ممکن است در امسال میلادی، بار دیگر به سمت اعمال تحریمهای جدید علیه ایران حرکت کند. با این حال، برخی چهرههای حاضر در دولت ترامپ تلاش کردهاند مانع از آن شوند که بهخاطر فضای ابهامآلود ایجادشده، تقصیری متوجه امریکا شود. مقامهای وزارت خارجه و وزارت خزانهداری امریکا استدلال میکنند که ریسکهای تجاری داخلی ایران - مانند فساد اقتصادی و نقش بازیگران دولتی در اقتصاد - دلیل اصلی روند کند سرمایهگذاریها پس از لغو تحریمهاست. بدیهی است که امریکا نمیخواهد مسئولیت ضربه زدن به روند بهبود وضعیت اقتصادی ایران بهعنوان یکی از نتایج مهم مورد انتظار از توافق هستهای را بپذیرد، اما به هر حال ورود به بازار ایران اکنون سختتر شده است. دلیل اصلی حرکت کند شرکتهای خارجی برای ورود به ایران چیست؟ یک مرکز رسانهای تجاری در اروپا بهتازگی با هدف درک دلایل کندی تجارت و سرمایهگذاری شرکتهای خارجی در تعامل با ایران، از بیش از ۶۰ مدیر شرکتهای بینالمللی نظرسنجی کرده است؛ این افراد از میان مدیرانی انتخاب شدهاند که بهطور مستقیم مسئول تعامل شرکتهای اروپایی با ایران هستند. براساس نتایج این نظرسنجی، ۸۳ درصد پاسخدهندگان گفتهاند میپذیرند که روند حرکت شرکتها برای حضور در بازار ایران کندتر از چیزی است که میتواند باشد. همچنین ۵۱ درصد از مدیران اعلام کردهاند که طرحهای سرمایهگذاری آنها برای حضور در بازار ایران تحتتاثیر اقدام اخیر ترامپ در تایید نکردن پایبندی ایران به برجام قرار گرفته است. برخلاف آنچه تاکنون از سوی مقامهای دولت در امریکا گفته شده، مدیران شرکتهای اروپایی با این نگاه که مانع اصلی بر سر راه سرمایهگذاری خارجی در ایران مشکلات داخلی این کشور است، موافق نیستند. در پاسخ به این پرسش که مانع اصلی بر سر راه گسترش بازار شما در ایران چیست، ۳۲ درصد از مدیران تحریمها و ۲۰ درصد از آنها ریسکهای سیاسی و اعتباری را مانع اصلی دانستهاند. همزمان ۲۱ درصد نیز دسترسی به فاینانس را مانع عمده حضور در بازار ایران اعلام کردهاند. اما همه این دلایل، اشاره به عوامل خارجی دارد. مسائل تجاری و عملیاتی داخلی از قبیل یافتن شرکای داخلی یا راهاندازی یک شرکت در داخل ایران، مسائلی است که از سوی این مدیران بهعنوان موانع کماهمیتتر مورد توجه قرار گرفتهاند. دولت ایران باید گامهای بیشتری بردارد. دولت روحانی در بخشهای پولی و ارزی و مبارزه با فساد و کاهش تعرفهها اقدامات بسیار خوبی انجام داده و با دولتهای اروپایی و نهادهای نظارتی بینالمللی ازجمله گروه ویژه اقدام مالی (FATF) برای انجام اصلاحات بیشتر، همکاری و تعامل داشته است. با این حال، این تعاملات از سوی ایران از طریق وزارتخانههای مختلف در ارتباط با نهادهای بینالمللی و کشورهای جهان در جریان است و در نبود یک برنامه واحد، امکان پیشرفتهای انجامشده در یک حوزه در برخی حوزههای دیگر دشوار بوده است. ایران باید در تعامل نزدیک با اروپا، برای تهیه یک برنامه جامع به منظور پیشبرد روابط اقتصادی جدید با آنها اقدام کند. خبر خوب این است که رهبران تجاری در جهان بسیار خوشبینتر از سیاستمداران هستند و عملگرایانه رفتار میکنند. با وجود فضای مبهمی که بهوجود آمده، یک گروه محوری از شرکتهای بزرگ همچنان به بازار ایران متعهد ماندهاند. این شرکتها نیازمند حمایت بیشتر هستند. موفقیت آنها میتواند شرکتهای دیگر را نیز وارد میدان کند. جالب است که بیشتر مدیران اروپایی - ۶۳ درصد از آنها - معتقدند برجام حتی با خروج امریکا ادامه حیات خواهد داد. همچنین درصد قابل توجهی از مدیران -۹۱درصد- معتقدند شرکتشان میتواند در ایران عملکرد تجاری موفقی داشته باشد. سیاستگذاران در اروپا و ایران باید در سالهای پیشرو از این خوشبینی در راستای حفاظت از توافق هستهای بهره بگیرند.
