یکی از مسائل مهمی که در بخش پولی و بانکی کشور مطرح است و در سالهای اخیر، موضوع بحث بسیاری از اقتصاددانان و کارشناسان قرار گرفته، موقعیت بانک مرکزی و ارتباط آن با سایر نهادهای حاکمیتی است.در این بین بیشترین بحثها در زمینه استقلال بانک مرکزی ، حول محور سیاستهای مالی دولت میچرخد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: استقلال بانک مرکزی به معنای جدایی سیاستهای پولی از سیاستهای مالی در نظام اقتصادی کشور است که بانک مرکزی را از حوزه تسلط مطلق دولت رها میکند و در نتیجه دولت نمیتواند به میل خود و به هر میزانی که تشخیص دهد، به استقراض از بانک مرکزی و انتشار پول به منظور تامین کسری بودجه روی آورد. با توجه به همین موضوع هم هست که همواره بر موضوع استقلال بانک مرکزی تاکید و این موضوع به کرات از سوی فعالان و کارشناسان حوزه بانکی و اقتصادی مطرح شده است. کارشناسان تاکید دارند که استقلال بانک مرکزی امری ضروری است، چون با تحقق این مهم، این نهاد مهم پولی میتواند نظم مطلوبی را در نظام پولی کشور ایجاد کند و کارآمدی نظام اقتصادی کشور را افزایش دهد.
ضرورت استقلال نسبی بانک مرکزی ابراهیم عباسی، از کارشناسان اقتصادی و عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا در این باره در گفتوگو با «گسترشتجارت» با تاکید بر این موضوع که بانک مرکزی نقش حاکمیتی در اقتصاد دارد و همین امر موضوع استقلال نسبی بانک مرکزی را ضروری میکند، افزود: بانک مرکزی به عنوان یکی از نهادهای مهم پولی هر کشور در واقع سیاستهای پولی را به شکل تخصصی تعیین میکند؛ سیاستهایی که به موضاعاتی همچون تسهیلات بانکی، نرخ سود، نرخ نسبت سپرده قانونی بانکها و مواردی از این دست مرتبط است و بر اساس وضعیت اقتصادی کشور تعیین میشود که این سیاستها انقباضی باشد یا انبساطی. وی با بیان اینکه اما در اقتصاد دولتی ما، سیاستهای بانک مرکزی همواره تحت تاثیر سیاستهای مالی دولت قرار گرفته و این موضوعی است که همواره انتقاداتی را با خود همراه کرده، افزود: شاید مستقل شدن بانک مرکزی به شکل مطلق امکانپذیر نباشد، اما به هر حال میتوان شرایطی را فراهم کرد که به طور نسبی بانک مرکزی به عنوان نهاد مهم پولی کشور، مستقل از سیاستهای مالی دولت عمل کند و فقط یک ابزار مالی برای دولت به شمار نرود. او افزود: وظایف بانک مرکزی مشخص است و این نهاد باید مستقل از سیاستهای مالی دولت برای پیشبرد سیاستهای پولی تصمیم بگیرد. تثبیت اقتصاد و ارزش پول ملی، منطقی کردن نرخ تورم، مدیریت نرخ سود، مدیریت عرضه و تقاضای پول، هدایت تسهیلات به بخش مولد و... از جمله سیاستهایی است که بانک مرکزی باید با توجه به شرایط و اقتضات درباره آن تصمیمگیری کند و آن را به اجرا درآورد. به گفته این کارشناس، اینکه بانک مرکزی ابزاری برای اجرای سیاستهای مالی دولت به شماراید و تصمیماتی که دولت میگیرد را اجرایی کند، موضوعی نیست که به نفع اقتصاد کشور باشد و به طور حتم باید در این زمینه اقدامات لازم انجام شود. او با بیان اینکه اگر درحالحاضر شاهد برخی مشکلات و مسائل در حوزه پولی و اقتصادی هستیم، به دلیل همین نبود استقلالی است که در سیاستهای بانک مرکزی وجود دارد، افزود: نتیجه این دخالتها در سیاستهای پولی این میشود که مشکلاتی که در نظام پولی کشور بهوجود میآید، نه دولت به شکل کامل پاسخگو میشود و نه بانک مرکزی آن را به شکل کامل بر عهده میگیرد. عباسی معتقد است: اگر به دنبال این هستیم که بانک مرکزی به وظایف قانونی خودش عمل کند، باید به این نهاد استقلال بیشتری داده شود. باید شرایطی به وجوداید که بدنه کارشناسی بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار با توجه به شرایط و اقتضائاتی که وجود دارد، تصمیمگیری کنند و آن را به اجرا درآورند. بدون تردید استقلال بانک مرکزی یک موضوع ضروری است و چون به مسائل پولی کشور برمیگردد، اهمیت زیادی دارد.
مستقل نبودن بانک مرکزی یک ضعف است نارسیس امین رشتی، از دیگر کارشناسان اقتصادی در این زمینه در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه در مباحث تئوری اقتصاد، دو نوع سیاست وجود دارد که شامل سیاستهای پولی و سیاستهای مالی کشور میشوند، افزود: این سیاستها شرایط بازارها را در اقتصاد تعیین میکنند، به این صورت که در سیاستهای پولی که در دست بانک مرکزی است، مواردی همچون رشد اقتصادی، تورم، نرخ ارز و بیکاری و... مورد توجه قرار میگیرد و از ابزارهایی همچون نرخ سود، نرخ تنزیل، نرخ سپرده قانونی و کنترل کمی و کیفی اعتبارات استفاده میشود. امین رشتی ادامه داد: اما در بحث سیاستهای مالی که توسط دولت انجام میشود، به مواردی همچون درآمدها و هزینههای دولت که بر اقتصاد تاثیر میگذارد، توجه میشود و دولتها سیاستهای مالی را برای تاثیرگذاری در سطح تقاضای عمومی در اقتصاد استفاده میکنند. وی تصریح کرد: اما اینکه این سیاستها در اقتصاد چگونه تعادل ایجاد کند، خود موضوع حائز اهمیتی است. از همین رو هم هست که وقتی به بانک مرکزی سیاستی تحمیل میشود، تعادل شرایط برهم میریزد. در تمام کشورهای دنیا، بانک مرکزی فعالیت خودش را میکند و دولت هم کار خودش را. این کارشناس با تاکید بر اینکه استقلال نداشتن بانک مرکزی باعث شده در تمامی این سالها پیامدهای منفی آن را در حوزههای مختلف اقتصادی و بانکی ببینیم، افزود: مستقل نبودن بانک مرکزی در کشور ما یک ضعف تلقی میشود که باید این ضعف هرچه سریعتر برطرف شود. البته این موضوعی است که بارها بر سر آن بحث و بررسی شده، اما هنوز نتیجه مطلوب حاصل نشده و اینک زمان آن رسیده که برای استقلال بانک مرکزی فکر اساسی شود.
استقلال بانک مرکزی یک نیاز اساسی برای اداره اقتصاد احمد حاتمی یزدی، از کارشناسان اقتصادی در این باره در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه مستقل شدن بانک مرکزی یک نیاز علمی و اساسی برای اداره اقتصاد کشور است، در این راستا بر ضرورت استقلال این نهاد پولی تاکید کرد و افزود: درحالحاضر بحث تامین مالی یکی از مباحث مهمی است که در تمامی بخشهای اقتصادی مطرح است و هر بخشی تمایل دارد برای توسعه، نیاز مالیاش به شکل مناسب از سوی نظام بانکی کشور پاسخ داده شود. حاتمی یزدی ادامه داد: اما در این بین، اینکه بانکها بودجه لازم را در اختیار دارند یا اعطای تسهیلات به آن بخش برایشان توجیه دارد یا خیر، موضوع بسیار مهمی است که همواره در این فرآیند نادیده گرفته شده و گاه دیده میشود که بانکها مجبور به ارائه تسهیلات تکلیفی میشوند. به گفته او، اینکه به نظام بانکی کشور برخی موضوعات همچون تسهیلات تکلیفی تحمیل میشود یا نرخ سود بانکی به شکل دستوری تعیین میشود، ناشی از مستقل نبودن نهاد پولی کشور است که پیامدهای منفی را بر اقتصاد تحمیل میکند. به نظر بنده استقلال بانک مرکزی در شرایط کنونی یک نیاز علمی و اساسی برای اداره اقتصاد کشور است و باید محقق شود. حاتمی یزدی معتقد است که استقلال بانک مرکزی باعث فعالیت سازماندهی شده این نهاد میشود و میتواند شرایطی را ایجاد کند که تورم بر اساس اهداف و برنامهریزیها حرکت کند، به اقتصاد نظم بدهد، نرخ سود بانکی و حتی نرخ ارز را منطقی کند، برای اشتغالزایی میتوان برنامهریزی بهتری داشت و بسیاری از مسائل دیگر. این کارشناس معتقد است: استقلال نداشتن بانک مرکزی باعث میشود دخالتها در سیاستهای پولی افزایش یابد و بانک مرکزی قدرت کافی و لازم را در این حوزه نداشته باشد و این اصلا خوب نیست. حاتمی یزدی در همین زمینه به طرح پولی و بانکی بانک مرکزی که چند سالی است ارائه شده و از سوی دولت و مجلس در حال بررسی است، اشاره کرد و گفت: با توجه به مواردی که در این طرح آمده، اگر این طرح به تصویب برسد، میتواند باعث شود استقلال بانک مرکزی افزایش یابد و اختیارات بانک مرکزی در حوزه سیاستهای پولی نیز بیشتر شود و این گام مثبتی در راستای مستقل شدن این نهاد پولی است که امیدواریم هرچه زودتر به تصویب برسد.
