سطح نفت در بسیاری از میدانهای نفتی کشور کاهش یافته و برداشت از این میدانها نیازمند دانش فنی تزریق گاز، کربن یا آب به مخزنهاست.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: نیازی که اکنون دانش فنی آن در کشور وجود ندارد. هر چند به گفته بسیاری از کارشناسان صنعت نفت، برداشت از میدانها نفتی باید به شیوه صیانتی باشد و از ابتدای کشف و استخراج نفت در ایران باید برداشت با شیوه تزریق که به برداشت و استخراج صیانتی معروف است، انجام میشد. از جمله مواردی که باعث شده سطح میدانها کاهش یابد و تزریق گاز یا مواردی که با کمک آنها بتوان نفت را استخراج کرد هزینهبر شود، قراردادهای کوتاهمدت برداشت از میدانها نفتی است. کارشناسان معتقدند اگر قراردادها، بلندمدت بسته میشد، شرکتهای بهرهبردار برای اینکه تا پایان عمر قرارداد بتوانند به تعهدات خود پایبند بمانند نفت را به شیوه صیانتی استخراج میکردند. با این حال بهدلیل اینکه عمده قراردادهای نفتی ایران کوتاهمدت بوده، امروز هزینه تزریق بسیار بالاست. البته مهندسان و متخصصان داخلی کشور نیز در این زمینه به یافتههای بسیار مهمی رسیدهاند و در برخی موارد از این یافتهها استفاده میشود اما موضوع اصلی این است که کشور در این زمینه نیاز به دانشی بیش از توان داخلی دارد. محمود همتی، رئیس پژوهشکده علوم و فناوری پلیمر پژوهشگاه صنعت چندی پیش خبر داد که دانش فنی ساخت ژلهای پلیمری مورد استفاده در مدیریت آب مخزن و پس از آن ازدیاد برداشت از مخزنهای نفتی، ثبت ملی شده و فرآیند ثبت بینالمللی دانش فنی این مواد نیز در حال انجام است. در این گزارش به لزوم استخراج صیانتی و شیوههای ازدیاد برداشت پرداختهایم. استخراج صیانتی نیاز مخزنهای ایرانی حامد فرنام، دبیر کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی درباره شیوه برداشت از مخزنهای نفتی توضیح داد: برداشت از مخزنهای نفتی شیوههای گوناگونی دارد اما روشی که در هر نوعی از برداشت باید رعایت شود، روش استخراج صیانتی از مخزنهاست. فرنام با تاکید بر اینکه شیوه برخورد با مخزن موضوع بسیار مهمی است که اگر با اصول علمی انجام نشود منجر به مرگ مخزن میشود، بیان کرد: اگر شیوه برخورد با مخزن اصولی نباشد و استخراج صیانتی نداشته باشیم احتمال مرگ مخزن وجود دارد و این موضوع را بهراحتی نمیتوان پیشبینی کرد. خوشبختانه تا امروز مخزنی در ایران نداشتیم که برای همیشه کور شود اما این احتمال در تمام مخزنها و میدانهایی که استخراج صیانتی ندارند، وجود دارد. دبیر کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران اظهار کرد: بسیاری از میدانها در ایران وجود دارد که بیش از ۳۰ سال برداشت داشته و استخراج آنها صیانتی نبوده است که اکنون برداشت از این میدانها بسیار دشوار و هزینهبر شده است. علاوه بر این باید در نظر داشت ایران دانش فنی و توان استخراج صیانتی ندارد. بر این اساس اکنون نیاز اصلی برای بهرهبرداری از نفت، توان تزریق گاز، کربن و آب به ذخایر نفتی است. زیان قراردادهای کوتاهمدت وی با اشاره به اینکه آنچه به صنعت نفت ایران آسیب بسیاری وارد کرده قراردادهای کوتاهمدت است، گفت: از سالها پیش از انقلاب این موضوع در صنعت نفت ایران وجود داشت. بسیاری از شرکتهای خارجی یا داخلی قراردادهای کوتاهمدت میبندند و در این قراردادها متعهد میشوند برای مثال روزانه ۲۰۰ هزار بشکه نفت استخراج کنند. زمانی که این قراردادها ۵ ساله باشد، در ابتدای عمر مخزن بهرهبرداری نیازی به تزریق گاز ندارد و به اصطلاح گل نفت بهسادگی برداشت میشود. فرنام افزود: این در حالی است که در سالهای بعد مخزن با مشکل روبهرو میشود و به دلیل اینکه استخراج از ابتدا صیانتی نبوده و گاز یا کربن به مخزن تزریق نشده، هزینه برداشت در سالهای پایانی بسیار افزایش مییابد. مشکلی که امروز در برخی میدانها نفتی ایران وجود دارد این است که استخراج و شیوه رفتار با مخزن از ابتدا صیانتی نبوده است. دبیر کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه استخراج صیانتی با نظارت کشور دارنده مخزن باید باشد، در این زمینه بیان کرد: کشورهایی که این شیوه تولید را حتی در قراردادهای خارجی خود رعایت میکنند، میزانی از برداشت را به هزینه استخراج صیانتی اختصاص میدهند. برای مثال اگر قرار است توتال از یک میدان نفتی روزانه ۲۰۰ هزار بشکه نفت برداشت کند، روزانه ۱۵۰ هزار بشکه تحویل میدهد و در قرارداد بیان میکند ۵۰ هزار بشکه هزینه استخراج صیانتی است که توتال باید در شیوه تولید آن را رعایت کند. در این شرایط نظارت بر عهده کشور دارنده مخزن است. نظارت بر استخراج صیانتی وی افزود: به دلیل اینکه نظارت بر شیوه استخراج صیانتی بر عهده کشور دارنده مخزن است، بخشی از دانش فنی این فرآیند به کشور مبدا وارد میشود. اکنون بیشترین نیازی که ایران در برخی میدانها دارد، همکاری با شرکتهای خارجی برای استخراج صیانتی نفت است. فرنام، دبیر کمیسیون انرژی اتاق ایران افزود: در این شرایط که ایران بر استخراج صیانتی باید نظارت داشته باشد میتواند به بخشی از دانش فنی تزریق گاز، کربن یا آب دست یابد. علاوه بر این از دیگر سیاستهایی که باید در دستور کار قرار گیرد این است که مجوز استخراج غیرصیانتی داده نشود. دبیر کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه ایران با بتواند روابط نفتی خود را با دیگر کشورها افزایش دهد، گفت: این مسیر طولانی است و نمیتوان به راحتی به آن دست یافت. یکی از مشکلاتی که در حوزه قراردادهای بینالمللی وجود دارد این است که در تولید کوتاهمدت هیچ تولیدکنندهای به استخراج صیانتی فکر نمیکند زیرا هزینه این شیوه تولید بسیار بالاست. با این حال ایران با توجه به ظرفیتهایی دارد، میتواند به طور جدیتر وارد عرصه بینالمللی شود. وی به نبود اعتماد کافی در دو طرف اشاره کرد و در این باره تصریح کرد: باید در نظر داشته باشیم علاوه بر احتمال بازگشت شرایط تحریمی به کشور که باعث میشود طرفهای خارجی تا حدی اعتماد خود را از دست دهند، ایران نیز در برخی حوزهها اعتماد کافی به خارجیها ندارد. فرنام توضیح داد: نباید فراموش کنیم در هر شیوه همکاری، طرفین بهدنبال افزایش سهم خود هستند و تلاش میکنند تا قراردادها بهگونهای بسته شود که امتیاز بیشتری بهدست آورند. در این شرایط ایران قصد دارد با یک یا چند شرکت نفتی همکاریهای خود را افزایش دهد. طبیعی است که طرف خارجی بهدنبال افزایش سهم خود باشد و ایران نیز نمیتواند به راحتی با شرکتهای خارجی قرارداد امضا کند. یک خبر خوب برای تزریق داخلی چندی پیش از سوی وزارت نفت اعلام شد دانش فنی ساخت ژلهای پلیمری مورد استفاده در مدیریت آب مخزن و پس از آن ازدیاد برداشت از مخزنهای نفتی ثبت ملی شد و فرآیند ثبت بینالمللی دانش فنی این مواد نیز، در حال انجام است. البته باید در نظر داشت هنوز توان اجرایی این موضوع در کشور وجود ندارد و نمیتوان از آن بهطور کامل استفاده کرد. با این حال این موضوع میتواند در سالهای آینده به صنعت نفت کشور کمک بسیاری کند اما درحالحاضر مشکلاتی که از آن نام برده شد، هنوز پابرجاست. رئیس پژوهشکده علوم و فناوری پلیمر پژوهشگاه صنعت در این زمینه خبر داد: دانش فنی ژلنانو کامپوزیت متناسب با شرایط مخزنهای نفتی کشور در مدت ۵ سال بهدست آمده و فرآیند ثبت بینالمللی دانش فنی این مواد در حال انجام است. محمود همتی با بیان اینکه هماکنون ازدیاد برداشت از مخزنها (EOR) و بهبود روشهای برداشت (IOR) به سبکهای مختلف انجام میشود، افزود: برداشت از مخزنهای نفتی در ۳مرحله برداشت اولیه به میزان حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد با استفاده از نیروی طبیعی مخزن، برداشت ثانویه به میزان حدود ۳۰ درصد با استفاده از روشهای تزریق آب و گاز و برداشت نهایی برای استخراج نفت خام باقیمانده به روش حرارتی (احتراق در چاه یا تزریق آب داغ)، مواد شیمیایی (محلولهای پلیمری) و روشهای امتزاجی (استفاده از گاز۲ CO) انجام میشود. به گفته وی، هماکنون بیشتر مخزنهای نفتی ایران در وضعیت برداشت ثانویه قرار دارند. رئیس پژوهشکده علوم و فناوری پلیمر پژوهشگاه صنعت نفت درباره فعالیتهای انجام شده در این پژوهشکده در زمینه ازدیاد برداشت و مدیریت آب مخزن، گفت: پس از تولید و برداشت اولیه از مخزنها، ضروری است به میزان مشخصی آب یا گاز با هدف افزایش برداشت، به مخزن تزریق و روند حرکت سیال داخل مخزن کنترل شود.
