میدان نفتی آزادگان پس از اینکه بین برخی پیمانکاران خارجی دست بهدست چرخید اکنون به بخش خصوصی کشور واگذار شده تا شرکتهای داخلی مسئولیت بهرهبرداری از این میدان را برعهده بگیرند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: شرکت ملی نفت چین آخرین پیمانکار این پروژه بود که خلعید شد و اکنون فعالیتهای این میدان به بخش خصوصی واگذار شده تا فرصتی هم به داخلیها داده شود. مهندسان ایرانی در حالی قرار است روی میدان نفتی آزادگان فعالیت کنند که پیمانکاران خارجی با بدعهدیهای فراوان این میدان را در ایران در وضعیت نامناسبی قرار دادهاند. یکی از پیمانکاران خارجی این میدان شرکت ملی نفت چین بود. این شرکت در ایران فعالیت چندانی نداشت اما همزمان در عراق از همین میدان با کمک رویالداچشل روزانه ۴۰۰ هزار بشکه نفت برداشت میکند. تعلل در بهرهبرداری و راهاندازی طرح ازدیاد برداشت از این میدان در حالی بود که طرف عراقی در تمام این دوره از میدان مجنون (که در ایران آزادگان شناخته میشود) بهرهبرداری داشته است. در این گزارش به بررسی قرارداد با پیمانکاران خارجی برای بهرهبرداری از این میدان و واگذاری آن به بخش داخلی پرداختهایم. انجام توسعه میدان بهدست ایرانیها میدان نفتی آزادگان در منطقه دشت آزادگان و در ۱۰۰ کیلومتری غرب اهواز واقع شده است. این میدان سال ۱۳۷۶ بهدست مهندسان مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، در محدودهای به وسعت ۲۰ در ۷۵ کیلومتر، کشف شد. میدان نفتی آزادگان از شمال در مجاورت میدان مجنون عراق قرار دارد. از جمله موضوعهایی که اهمیت این میدان نفتی را نشان میدهد حجم ذخایر درجای این میدان است. ذخیره درجای این میدان مشترک در ایران معادل ۳۳ میلیارد بشکه برآورد شده است. میدان نفتی آزادگان از میدانهای تحت مدیریت شرکت نفت و گاز اروندان است که عملیات توسعه آن اکنون بهدست مهندسان و کارکنان شرکت مهندسی و توسعه نفت ایران(متن) در منطقه انجام میشود. تحریمهای غیررسمی پیش از آغاز تحریمهای گسترده علیه ایران، بسیاری از کشورها در برخی حوزهها حاضر نبودند با ایران فعالیت مشترک داشته باشند که از جمله این حوزهها صنایع نظامی، هوایی و صنعت نفت بود. پس از روی کار آمدن دولت نهم، ایران از سوی بسیاری از کشورهای اروپایی و امریکا در این زمینهها با تحریمهای شدیدی روبهرو بود و مشکلات فراوانی برای توسعه میدانهای نفتی از جمله میدان آزادگان داشت. نبود سرمایه و دانش فنی برای توسعه این میدان نفتی باعث شد مشکلات پیشروی این میدان تازه کشف شده، افزایش یابد. وزارت نفت ایران در نهایت ۱۶ سال پیش توانست برای توسعه میدان آزادگان با شرکت ژاپنی «اینپکس» قراردادی امضا کند. طرفین در جریان سفر رئیس دولت هشتم به ژاپن برای توسعه این میدان به توافق دست یافتند. همزمان با بهبود روابط و کاهش تنش بین ایران و امریکا، احتمال همکاری شرکتهای اروپایی و امریکایی در جریان توسعه این میدان نیز مطرح شد اما بسیار سریع این موضوع زمینههای تحقق را از دست داد. براساس آن قرارداد مقرر شد شرکت اینپکس میدان نفتی آزادگان را در ایران توسعه دهد اما هرگز این اتفاق رخ نداد. وزارت نفت ایران در دولت نهم پس از اینکه ۵ سال از قرارداد با اینپکس میگذشت، آن را لغو کرد. هر چند در ادامه برای توسعه این میدان مذاکره با روسیه و هند نیز در دستور کار بود اما این کشورها هم حاضر نشدند در این میدان با ایران فعالیت مشترک داشته باشند. شرکت ملی نفت چین سرانجام پس از ۷ سال از لغو قرارداد با اینپکس در مهر سال ۱۳۸۹ توسعه همه مخزنهای میدان آزادگان به شرکت ملی نفت چین واگذار شد. قرارداد توسعه میدان آزادگان جنوبی به ارزش ۲/۵ میلیارد دلار در قالب بیعمتقابل بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی نفت چین امضا و در نهایت با توجه به تغییرهای اعمال شده در طرح جامع توسعه(MDP)، عملیات اجرایی این طرح آغاز شد. از سال۱۳۸۹ شرکت ملی نفت چین قراردادی بهمنظور اکتشاف و توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی با دولت ایران امضا کرد. بهدنبال این قرارداد بهرهبرداری از این میدان با سرمایهگذاری شرکتهای ایرانی و ظرفیت تولید روزانه ۲۵ هزار بشکه آغاز شد. برداشت این میزان نفت در پی تعمیر و تکمیل ۶ چاه نفت، ساخت حدود ۹۰ کیلومتر خط لوله، ۲ دستگاه تفکیککننده نفت و گاز و ۱۰۰ کیلومتر خط لوله ۱۰ اینچی انجام شده است. اخراج پیمانکار چینی با اینکه طرف چینی برخلاف پیمانکار ژاپنی فعالیت خود را آغاز کرده بود اما همکاری با این پیمانکار هم مشکلاتی داشت. براساس قرارداد با چینیها باید در ۵۲ ماه حجم تولید از این میدان به روزانه ۳۲۰ هزار بشکه برای مدت ۳ سال افزایش مییافت که بعد از گذشت حدود ۴ سال، این طرح پیشرفت چندانی نداشته است. پس از حدود ۴ سال از حضور شرکت شرکت ملی نفت چین در میدان آزادگان جنوبی، این شرکت به دلیل تعلل در توسعه این میدان در اردیبهشت ۱۳۹۳ خلعید شد. رکنالدین جوادی، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در آن دوره اعلام کرد: به دستور بیژن زنگنه وزیر نفت، پیمانکار چینی طرح توسعه میدان آزادگان جنوبی، خلعید و حکم برکناری آن ابلاغ شد. از مجموع ۱۸۵ چاهی که باید براساس برنامه در فاز نخست توسعه این میدان به بهرهبرداری میرسید، فقط ۷ چاه حفاری شد. این در حالی است که شرکت «متن»، پیمانکار چینی طرح را براساس قرارداد به استقرار ۲۵ دکل حفاری در این میدان تا سال ۱۳۹۲ ملزم کرده بود اما شرکت ملی نفت چین تنها برای افزودن یک دکل حفاری دیگر در این میدان مشترک برنامهریزی کرد. نامدار زنگنه در روزهای پایانی بهمن سال ۱۳۹۲ عملکرد پیمانکار چینی را نامطلوب ارزیابی کرده و گفته بود آخرین اخطارهای لازم قبل از «خلعید» به این پیمانکار داده شده است. در طرح جامع توسعه میدان نفتی آزادگان جنوبی دو فاز تعریف شده که در فاز نخست توسعه، تولید ۳۲۰ هزار بشکه نفت در روز و ۱۹۷ میلیون فوتمکعب گاز پیشبینی و مقرر شده این میزان تولید با حفر ۱۸۵ چاه و ۵۲ ماه پس از تصویب طرح جامع تجدیدنظرشده توسعه میدان، محقق شود. بر این اساس، افزایش تولید نفت این میدان به روزانه ۶۰۰ هزار بشکه نیز در فاز دوم توسعه میدان مدنظر است. این در حالی است که بیشترین میزان استخراج نفت ایران از این میدان مشترک ۵۰ هزار بشکه در روز گزارش شده است. پیشرفت میدان مجنون این شرایط در حالی است که توسعه میدان آزادگان در بخش عربی که به میدان نفتی مجنون معروف است ازسوی شرکت رویالداچشل با سرعت انجام میشود. در حالی که توسعه ۳ میدان مشترک آزادگان جنوبی، شمالی و میدان یادآوران در خاک ایران به کندی پیش میرود، عراق با همکاری شرکتهای نفتی، از جمله شرکت ملی نفت چین توسعه تاسیسات و استخراج نفت را به سرعت پیش میبرد. عراق از شهریور سال ۱۳۹۲ تنها از میدان مجنون که میدان مشترک با آزادگان جنوبی است، روزانه ۱۷۵ هزار بشکه نفت استخراج میکند و امیدوار است این میزان را به ۴۰۰ هزار بشکه در روز برساند. نوبت به داخلیها رسید پس از کشوقوسهای فراوان و بدعهدیهای شرکت ژاپنی و شرکت ملی نفت چین که در عراق در حال بهرهبرداری از همین میدان است، مسئولان تصمیم گرفتند توسعه این میدان را به شرکتهای داخلی واگذار کنند. مجری طرح توسعه میدان مشترک آزادگان جنوبی در شرکت «متن» با اشاره به افزایش ظرفیت تولید روزانه نفت این میدان به بیش از ۱۰۰ هزار بشکه، به روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران گفت: واگذاری این میدان به پیمانکاران ایرانی پس از خلعید شرکت چینی، از مصداقهای اقتصاد مقاومتی بود. تورج دهقانی با بیان این مطلب افزود: در سال ۱۳۹۳ وزارت نفت با سپردن فعالیتهای توسعهای میدان آزادگان جنوبی به پیمانکاران داخلی، شتاب جدی به توسعه این میدان داد و حالا پس از ۳ سال توانستهایم در این میدان به ظرفیت تولید بیش از ۱۰۰ هزار بشکه در روز برسیم. در این مدت، در ۳ دوره در مجموع حدود ۷۰ هزار بشکه به ظرفیت تولیدی این میدان افزوده شده و ادامه فعالیتهای توسعهای به همین منوال در حال اجراست. مجری طرح توسعه آزادگان جنوبی ادامه داد: از سال ۱۳۹۳ که فعالیتهای توسعهای به شکل جدی آغاز شد و به مرور با حفاری تعداد چاههای بیشتر روبهرو شدیم، برای افزایش تولید زود هنگام نیز برنامهریزی شد. سرعت کار در بخش حفاری و تکمیل چاهها قابل قبول بود اما در بخش تاسیسات روسطحی با تاخیر روبهرو بودیم که با تدابیر اتخاذ شده در سال گذشته، این تاخیرها جبران شد و ظرفیت تولید به بیش از ۱۰۰ هزار بشکه رسید. جبران فرصتسوزیها دهقانی میدان مشترک آزادگان جنوبی را جزو میدانهای راهبردی ایران عنوان کرد و با اشاره به عملکرد خوب عراقیها در طرف مقابل، گفت: عراق به منظور افزایش ظرفیت تولید نفت این میدان برای حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز برنامهریزی کرده، حال آنکه این کشور تا حدود زیادی با عقبماندگیهای ناشی از درگیریهای نظامی روبهرو بوده است. وی در عین حال یادآور شد: تولید میدان آزادگان (شمالی و جنوبی) هماکنون حدود ۱۸۰ هزار بشکه در روز است و اگرچه باید سرعت توسعه میدان را بیشتر کرد اما با توجه به فرصتهایی که از دست دادهایم، میتوانیم با صراحت بگوییم در چند سال گذشته به جبران فرصتسوزیهای پرداختهایم. به گفته دهقانی، اگر این روال از همان سالهای ۱۳۹۰-۱۳۸۹ در دستور کار قرار میگرفت و زودتر به پیمانکاران داخلی اعتماد میکردیم هماکنون در توسعه میدان، پیشرفتهای قابلتوجهی کسب کرده بودیم. برای نمونه پس از خلعید چینیها تاکنون بیش از ۱۰۰ چاه حفاری و تکمیل شده و این در حالی است که پیش از این فقط ۲۵ چاه حفاری شده بود. مجری طرح توسعه آزادگان جنوبی ادامه داد: به اعتقاد من سپردن کار ازسوی وزیر به پیمانکاران ایرانی در این مقطع زمانی مصداق بارز اقتصاد مقاومتی و حاکی از پختگی و جسارت ایشان بود و امیدوارم این روند تقویت شود. در ۳ سال گذشته بیش از ۱۰۰ چاه حفاری شده و بیش از ۵۰ درصد پیشرفت در عملیات روسطحی اتفاق افتاده است. خارجیها کاری نکردند سلام امینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی درباره واگذاری این میدان به بخش خصوصی کشور گفت: پس از اینکه پیمانکاران بسیاری در این زمینه بدعهدی کردند و توسعه این میدان با همکاری شرکتهای خارجی به نتیجه مورد نظر نرسید، وزارت نفت تصمیم گرفت توسعه این میدان را به بخش داخلی کشور واگذار کند. این عضو کمیسیون انرژی افزود: هر چند در برخی حوزهها مانند ازدیاد برداشت اکنون در داخل کشور با مشکلاتی روبهرو هستیم اما این مسائل را میتوان با انتقال دانش فنی در این زمینه برطرف کرد. آنچه اکنون اهمیت ویژهای دارد این است که مهندسان ایرانی میتوانند از میدان آزادگان برداشت داشته باشند. این در حالی است که تا کنون هیچیک از شرکتهای خارجی فعالیت چندانی در این میدان انجام ندادهاند.
