دنا، کوهستانیترین منطقه ایران است که حدود سه چهارم آن را کوهها و ناهمواریها فرا گرفته و آن را بهعنوان زیستگاه حیاتوحش و حتی پرورش دهنده گیاهان دارویی میدانند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش ، به نقل از ایلنا، منطقه حفاظت شده دنا هنوز هم از غنیترین مناطق زیستی از لحاظ تنوع گیاهی و جانوری در ایران و دنیاست که به همین منطور به این منطقه نیز ذخیره گاه زیست کره میگویند. این منطقه در سال ۲۰۱۰ میلادی از سوی سازمان یونسکو به عنوان دهمین ذخیره گاه بیوسفری ایران و ۵۵۰ همین ذخیرهگاه دنیا به ثبت رسید. منطقه حفاظت شده دنا به لحاظ داشتن شرایط ویژه اکولوژیکی هم در کشور منحصر به فرد است. این منطقه طی میلیونها سال در اثر تغییرات اقلیمی در دورانهای مختلف زمین شناسی و پشت سر گذاشتن اعصار و یخبندان به پناهگاهی برای گونههای مختلف گیاهی و جانوری بدل شده که بسیاری از آنها امروز به گونههای بومی تبدیل شدهاند. همچنین شرایط توپوگرافی ویژه، وجود آبشارها و رودخانههای پرآب در منطقه، شرایط سخت و سرد ارتفاعات بلند و برفگیر و در نهایت حضور حیاتوحش متنوع در آن سبب شده که این منطقه به عنوان نمونهای بارز در غرب کشور در رشته کوه زاگرس از آن نامبرده شود.
پوشش گیاهی بلوط، جنگلهای پر پشت و حتی قلههای برفگیر در این منطقه سبب شده که امروز از دنا به عنوان سنبل قلههای زاگرس جنوبی در فلات ایران نام ببرند. حتی در ارتفاع بالاتر از دو هزار و ۵۰۰ متر قلههای دنا در منطقه زیست کره بلوطها جای خود را به درختچههای کوچک، گونها و درختانی مانند سرو کوهی میدهند تا زیبایی دنا را دو چندان کنند. هرچه ارتفاع بالاتر میرود گونههای متفاوتتری از پوشش گیاهی دیده میشود بهگونهای که از ارتفاع سه هزار و ۵۰۰ متری درختها و درختچهها با خداحافظی از منطقه، جای خود را به پوششهای گیاهی مانند گون، گیاهان بوتهای و علفی میدهند. در ارتفاعات بالاتر از چهار هزار متر، آنجا که قلهها سر به فلک کشیده و صخرهها چون دژی استوار در دامان دنا آرمیدهاند، زیبایی طبیعت به کمال خود میرسد و گلهای روییده در صخرهها و تک گیاهانی زیبا قدرت لایزال خلقت را به رخ میکشد. اما از طرفی دیگر وجود گونههای متنوع گیاهی مانند گیاهان دارویی، خوراکی، درختان انبوه بلوط و درختان و درختچههای دیگر بیانگر ظرفیت بالای منطقه حفاظت شده دنا را تشکیل دادهاند. مهمترین پدیده طبیعی در منطقه زاگرس جنوبی، رشته کوه استوار دناست که از شمال غرب به سمت جنوب غرب همچون دیوارهای سترگ به طول ۹۰ کیلومتر امتداد یافته و با دارا بودن ۴۷ قله مرتفعتر از چهار هزار متر در زمره نواحی ارزشمند کوهستانی کشور و منطقه سکنی گرفته و بسیاری از کوهنوردان مشهور جهان این رشته کوه را آلپ ایران نیز نام نهادهاند. قاش مستان، بیژن ۱، بیژن ۲، مورگل، حوض دال، قدویس، قزل قله، حرا، کل شور، بهمون و برف کرمو از جمله قلههای معروف آن است. دنا علاوه بر قلههای بلند دارای دیوارههای عظیم و درههای عمیق است که در شرق این قله گردنه تاریخی بیژن قرار دارد و مرزهای شمالی، غربی و جنوبی آن را رودخانههای ماربر و بشار احاطه کردهاند. رودخانه" ماربر یا همان خرسان " پس از بشار یکی از مهمترین رودخانههای موجود در منطقه بوده که بر اساس آمار و کاووشها چند گونه ماهی در آن شناسایی شده که از این تعداد یک گونه بومی انحصاری یا اندومیک ایران است. از طرف دیگر تنوع جانوری منطقه حفاظت شده دنا تابلویی زیبا جذاب و هیجانانگیز را از خلقت به نمایش میگذارد و آمیزهای شگرف از گونههای مختلف جانوران دنا و انواع پستانداران، پرندگان، دوزیستان، آبزیان و خزندگان چرخه دیدنی از زندگی جانوری و پوشش جانوری را به رخ میکشد. از جولان عقاب طلایی دنا در آسمان لاجوردی این دیار گرفته، تا تیز چنگی پلنگ برفی دنا و زوزههای گرگ و تصاویر نوستالژیک کل و بز و قوچ و پازن بومی منطقه زیبای قاش مستان، و حتی پرندگانی که امروز به نام دال دنا معروفند همه و همه زیباییهای آفرینش را در این منطقه تداعی میکند. اما بر اساس آمار، اکنون تنوع گونههای گیاهی در سراسر زاگرس مرکزی، بیش از ۲ هزار گونه گیاهی است که از این میان حدود یک هزار و ۲۵۰ گونه در منطقه حفاظت شده دنا شناسایی شدهاند که این رقم معادل ۱۵.۶ درصد گونههای کشور است. دو هزار گونه گیاهی و ۴۰۰ گونه دارویی در کهگیلویه و بویراحمد شناسایی شده که حدود یک هزار گونه گیاهی آن در منطقه حفاظت شده دنا قرار دارد و از این تعداد ۴۵ گونه بومی و منحصر به دنا هستند. بر این اساس منطقه حفاظت شده دنا به تنهایی به اندازه ۴۶ کشور دنیا گونه گیاهی آندومیک دارد و تعداد گونههای گیاهی این منطقه از ۴۵ کشور جهان بیشتر است بهطوریکه گونههای اندومیک گیاهی دنا، ۱۵ برابر سوئد و ۲۰ برابر هلند و نروژ است. لاله واژگون گیاهی است بومی زاگرس که آن را گُل اَشک، اشک مریم و تاج قیصر نیز نامیدهاند، لالههای واژگون در تمام سال تنها چند روزی را مهمان دنا نشینان هستند و هر سال اوایل اردیبهشت گل میدهد؛این گل به دو رنگ زرد و قرمز بوده که گونه زرد آن در خطر جدی انقراض قرار گرفته است. نوش داروی بعد از مرگ سهراب تنوع بسیار گونههای گیاهی و جانوری منطقه سبب شده که سودجویان به این منابع کم نظیر دست درازی کرده و زخمهای فراوانی بر پیکر دنا بنشانند که گاه مرهمی برای آنها نیست. روزی خبر میآید که گونهای در معرض خطر قرار گرفته است، روزی خبرها حکایت از درگیری محیطبانان دنا با شکارچیان متخلف دارد. روزها و شبها میگذرد و زندگی با تمام اتفاقاتش در منطقه حفاظت شده دنا در جریان است و همه چشم دوختهایم به منطقهای که حیات را به مردمانش ارزانی داشته اما گاهی تبرها تیشه بر ریشهاش میزنند، گیاهانش را به تاراج میبرند، بلوطهایش را میسوزانند و هراس و مرگ را برای گونههای نادر جانوری این منطقه به همراه میبرند. گیاهان دارویی منحصر به فردش گاهی تا پای انقراض هم کشانده میشوند و چند گیاه نایاب و بومی منطقه نیز از چنگال دشمنان طبیعت مصون نمانده و منقرض شدهاند. از معروفترین گونه دارویی دنا را میتوان بومادران " که اصالتا متعلق به اروپای شمالی و آسیای غربی است دارای اسانس اینومین و تانن است.از این گیاه اغلب به عنوان داروی قطع تب استفاده میشود و در درمان سرماخوردگی مفید است. آویشن یکی دیگر از گیاهان دارویی و معروف دنا ست" این گیاه، بومی قسمتهای مرکزی و جنوب اروپا، بالکان و قفقاز و حاوی اسانس تیمول و آنتی بیوتیک طبیعی بوده و دمنوش و جوشانده آن برای افرادی که مبتلا به بیماریهایی نظیر، درد معده، سرطان، کلسترول، ورم روده، اختلالهای مغزی و کلیوی دانست ". مریم گلی" گلی ضد درد، آرامشبخش، ضدسرطان، ضدآلزایمر، ضدمیکروب، ضدتعریق، آنتیاکسیدان، کاهشدهنده شیر در زنان باردار، کاهشدهنده میل جنسی، قاعدهآور و کاهنده پرفشاری خون است." گل گاو زبان را شاید بتوان از معروفترین این گیاهان دانست که به عنوان آرامکننده روح و روان از آن نام میبرند" این گیاه دارای نیترات پتاسیم، مالات کلسیم، منگنز، منیزیوم، اسید فسفریک و آلانتویین است" همچنین میتوان بابونه، زنجبیل، شیرین بیان، رازیانه، پنیرک و حتی مرزنجوش را از دیگر گیاهان کم یاب و بومی منطقه زیست کره دنا نامید که امروز به دلیل برداشت بیرویه در خطر نابودی هستند. اما امروز شکار و صید بیرویه، افزایش جمعیت جنگل نشین و حاشیه نشین منطقه، احداث جادههای متعدد و خطوط انتقال گاز از داخل جنگل، تغییر کاربری اراضی جنگلی و مرتعی به زراعی و شهری و روستایی، قطع بیرویه درختان برای مصارف سوختی، چرای دام و برداشت بیش از حد گیاهان دارویی و خوراکی، آفات و بیماریهای گیاهی، تخلیه فاضلاب به داخل رودخانهها، استفاده بیش از حد از سموم ارگانوکلره و فلزات سنگین در مزارع از مهمترین تهدیدات تنوع زیستی منطقه حفاظت شده و ذخیره گاه زیستکره دنا محسوب میشود.
دنا دیگر خوشحال و شاداب نیست گاهی دنا این کوه پر صلابت و استوار با طبیعتی بکر و سفرهای پربرکت با فعالیتهای توسعهای غیر کارشناسی، آتشسوزی جنگلها، چرای بیرویه دام، توسعه اراضی زراعی و بهرهبرداری بیرویه از محصولات جنگلها و مراتع، تهدید میشود. دنا یادگار هزارههای دیرین این سرزمین، که بلوطهای هزار سالهاش با مردمان این دیار پیوندی دیرینه دارند، نیازمند دستانی است که بر خاکش چنگ نزنند و به آتش نکشند.نیازمند دستانی است که برای رسیدن به حیاتوحش ماشهای را نفشارند، نیازمند دستانی است که گیاهان کمیابش را به تاراج نبرده و ریشه کن نکند. امروز داروهای گیاهی این دیار زیبا و سر به فلک کشیده که به نام عروس زاگرس لقب گرفتهاند، گاهی مأمن و طیب بیماریهای زیادی بوده است که مردمان قدیم با نوش دارویی آنها و طبیبان با تجویز آنها جان هزاران انسان را از مرگ نجات دادهاند، پس امروز باید مواظب و مراقب این گونههای گیاهی و حتی جانوری در این منطقه بود.
