زلزله و داستان‌های پرماجرا!

نرگس‌قیصری - روزنامه‌نگار

زلزله چگونه به وقوع می‌پیوندد؟ چرا زلزله را پیش از رخ دادن پیش‌بینی نمی‌کنید؟ آیا تهران از بین خواهد رفت؟ زلزله بعدی چه زمانی رخ می‌دهد؟ پر از دل‌آشوبه شدیم بس که لرزیدیم! کی نوبت ما می‌شود؟ تهران مُرد از بس که جان ندارد! خواب بر ما حرام شد، اگر از زلزله نمیریم از ترسش خواهیم مُرد! این گسل است یا شاه‌فنر؟ و... هزاران جمله و عبارت دیگر که این روزها بر زبان مردم ایران به ویژه مناطقی که طعم تلخ زلزله را چشیده‌اند و شب‌های بسیاری خواب بر چشمان‌شان حرام شده، جاری است. البته در کنار این جمله‌های پر از ترس و شاید ناامیدی، شوخی با زلزله هم مانند همیشه وجود داشت و باعث می‌شد کمی از دلهره‌ها کم کند و لبخند را به لبان ما آورد. در مقابل، مسئولان هم در رسانه‌های ملی و خبرگزاری‌ها گفتند: مردم آماده باشید، وسایل ضروری را جمع کنید و از ساختمان‌های بلند فاصله بگیرید، امکان وقوع زلزله دوباره وجود دارد، احتمال اینکه زمین‌لرزه نخست با قدرت ۵/۲ ریشتر یک پس‌لرزه بوده باشد، وجود دارد و.... هزاران حرف و سخن دیگر که ترس را بیش از پیش در دل‌ها می‌پروراند و بزرگ می‌کند! گفتن تمام این جملات بعد از فعال شدن گسل اشتهارد که البرز و تهران را لرزاند، آغاز شد. در کنارش هم برخی مدعی شدند که زلزله را پیش‌بینی کرده و از این اتفاق با خبر بودند! حال اینکه تا چه اندازه می‌توان به این موضوع استناد کرد و گفت ما به چنین دانشی رسیده‌ایم و می‌توانیم وقوع زلزله را پیش‌بینی کنیم، جای تامل بسیار دارد! البته شاید اگر به نمونه‌های موفق پیش‌بینی زلزله نگاهی بیندازیم، قبول کردن این موضوع بر ما آسان‌تر شود. برای نمونه در سال ۱۹۷۵ میلادی(۱۳۵۴ خورشیدی)، زمین‌لرزه «هایچنگ» در کشور چین به بزرگای ۷/۳ ریشتر پیش‌بینی شد و پیش از وقوع آن به مردم گفتند شهر را تخلیه کنند. این زلزله منجر به از بین رفتن کل زیرساخت‌ها در این شهر شد. گفته شده این پیش‌بینی بر اساس گزارش تغییرات در آب‌های زیرزمینی و افزایش خاک در چند ماه گذشته و همچنین گزارش‌های گسترده از رفتار غیر معمول حیوانات بوده است. ادعای مخترعان و پیش‌بینی‌کنندگان زلزله را از ۲ زاویه می‌توان نگریست؛ یکی اینکه این افراد توانستند با تکیه بر دانش و پژوهش‌های گسترده خود و بررسی وضعیت گسل‌های ایران به این مهم دست یابند و مردم را از خطر بزرگی به نام زلزله آگاه کنند. در نگاه دوم نیز می‌توان گفت برخی از این افراد دارای هوش و سواد هستند و شاید با هدف سودجویی و مطرح شدن در کشور می‌گویند که توان پیش‌بینی زلزله را دارند و حتی دستگاهی را نیز به ثبت رسانده‌اند. نمونه بارز این موضوع حدود ۱۰ سال گذشته در یکی از استان‌های شرقی کشور رخ داد و فرد مدعی با فروش دستگاه خود توانست پول قابل توجهی به جیب بزند. در واقع این دست از افراد از شرایط موجود و ترسی که مردم عادی جامعه از رخ دادن زلزله و از دست دادن هستی خود در چند ثانیه از زمان دارند باعث شد تا دست به خرید اثین دستگاه بزنند. آنچه مسلم است نبود دانش و آگاهی از سوی عموم جامعه و شاید کمی رفتار شتابزده از سوی آنها دلیل اصلی باشد که منجر به رفتن کلاه بر سر آنها شده است. به نظر می‌رسد در شرایط موجود، پسندیده‌تر آن است که رفتار بزرگ‌منشانه داشته باشیم و به فکر همنوعان خود باشیم تا جیب‌های‌مان و بکوشیم؛ همچنین اگر زمین زیر پای‌مان سست شد و لرزیدیم بگوییم خدا هست و خدا هست و خدا هست...