واقعه دلخراش پلاسکو، آسیب دیدن روان جامعه در اثر زلزله کرمانشاه، افزایش زلزله هایی که مردم احساس می کنند، یک شب خوابیدن تهرانی ها در خیابان، آماده نبودن مردم برای مواجهه با بحران، همه و همه موجب شده تا بعضی از ما خواب از چشم هایمان گرفته شود. با شنیدن کوچکترین صدا تصور وقوع زلزله را داریم و هراس؛ عمق وجودمان را تسخیر می کند. به نظر می رسد روانشناسان باید دست به کار شده و به خیابان ها بیایند. چادر بزنند و به مردم مشاوره دهند.
ناصر قاسم زاد، روانشناس و محقق آسیب های روانی زلزله در گفت و گو با خبرنگار پایگاه خبری گسترش از مدیران بحران خواسته است که اورژانس های روانشناسی را راه بیندازند. مدیر عامل انجمن حمایت از سلامت، بهداشت و روان جامعه در خصوص علل افزایش اضطراب در اثر اخبار و وقوع زلزله اظهار کرد: واکنش طبیعی هر فرد در ورود به بحران، فرار از آن است و برای فرار یا مواجهه با آن مشکل، بدن واکنشی نشان می دهد که ما از آن به عنوان اضطراب یاد می کنیم. این اضطراب تا زمانی که خطر وجود دارد، به صورت سیال وجود خواهد داشت. وی گفت: در کشوری مانند ژاپن، آمادگی روانی برای مردم در مواجه با زلزله به وجود آمده است. در این کشور، کمتر شاهد فرار مردم و هجوم به پمپ بنزین ها هستیم اما در دو سه روز بعد از زلزله کرج-تهران، زندگی ها را مختل می دیدیم. البته از آن جایی که با تعطیلات مواجه بودیم این اختلال کمتر احساس شد اما هنوز در چهره مردم و در چهره شهر، اضطراب دیده می شود. با فضای مجازی قهر کنیم قاسم زاد بیان کرد: ما باید واقعیت ها را در زندگی روزمره خود بپذیریم. این یک واقعیت است که در کشوری زلزله خیز زندگی می کنیم. هر زمان که بحرانی در کشور ما پیش می آید، دوران کوتاهی درگیر آن می شویم و بعد به فراموشی می سپاریم تا بحرانی دیگر واقع شود. وی افزود: با گسترش امکانات اطلاعاتی و به ویژه دسترسی نا محدود به فضای مجازی، جامعه ما با فرصت ها و تهدیدهای اطلاعاتی مواجه است. اخباری که در فضای مجازی منتشر می شود ضد و نقیض یکدیگر هستند. این نمونه را در اخبار بهداشتی زیاد تجربه کرده ایم و حالا هم در خصوص زلزله با شایعاتی مواجه هستیم که ناقض خبرهای دیگر است. این روانشناس ادامه داد: این اخبار بر دامن زدن اضطراب زلزله تاثیر زیادی دارند. مسئولان در گفت و گو با رسانه ها از ایرادهای موجود می گویند و این گفته ها نیز منجر به افزایش اضطراب در جامعه می شود و این در حالی است که اطلاع مردم از مشکلات، کاری از پیش نمی برد؛ بلکه آن ها نیاز به آموزش و آماده سازی خود دارند. در واقع مردم باید با این اخبارها، آمادگی لازم برای مقابله با موقعیت های بحرانی را پیدا کنند. ضمن این که امروز ساختن یک کانال تلگرامی معتبر دولتی که بتواند خبرها را به لحظه در اختیار مردم گذارد، کار چندان سختی نیست.
بناهای تهران خشتی نیستند قاسم زاد که در بیشتر زلزله های پیشین از جمله زلزله کرمانشاه به عنوان روانشناس در کنار مردم بوده است، تصریح کرد: بناهایی که در تهران داریم با بناهایی که در کرمانشاه تخریب شدند، قابل قیاس نیستند. آن بناها خشتی و بدون لحاظ کردن معیارهای مهندسی ساخته شده بودند. اما مردم تهران، وضعیت کرمانشاه را سرنوشت خود می پندارند. هرچند تهران بناهای فرسوده زیادی دارد که این بناها در خطر هستند اما در دهه گذشته، تهران زلزله های متعددی را تجربه کرده است و ویرانی بناها را شاهد نبوده ایم. در واقع تهران ویژگی های مثبتی هم دارد اما این ها از چشم پنهان می شود. روانشناسان می توانند مردم را آرام نگاه دارند قاسم زاد با اشاره به مغفول ماندن امر آموزش مهارت های روانشناسان در مدیریت بحران گفت: روانشناسان در اتاق های مدیریت بحران و حتی در صدا و سیما و روزنامه ها می توانند کمک کنند که خبرها را چطور و چگونه به اطلاع مردم برسانند. مدیران بحران، با کمک روانشناسان می توانند مردم را آرام نگاه دارند. وی تاکید کرد: از آن جایی که اضطراب زلزله در تهران دیده می شود، ایجاد اورژانس های روانشناسی و روانپزشکی در سطح شهر ضرورت دارد. ما در شرایط بحران آماده باش هایی در حوزه های آب، گاز، امداد و نجات و ... داریم. در زمینه روانشناسی هم باید همین طور باشد. مردم نیاز دارند که اطلاعات بهداشت روانی دریافت کنند تا در مواجه با زلزله با حفظ آرامش، تصمیم گیری بهتری برای نجات جان خود داشته باشند. از این رو روانشناسان خبره برای آرامش دادن به شهروندان توصیه های لازم را داشته باشند. برای خود جان پناهی بسازیم مدیر عامل انجمن حمایت از سلامت، بهداشت و روان جامعه گفت: باید آرامش خود را حفظ کنیم و با توجه به امکاناتی که داریم برای استحکام بیشتر بنای خود تلاش کنیم. باید رفتار های حین وقوع زلزله را آموزش ببینیم. سرپناه ها و محیط هایی که در خانه امکان آسیب دیدگی کمتری دارند را در نظر بگیریم و با خانواده تمرین کنیم. حتی اگر محیط امنی در خانه نداریم میز یا جانپناهی را به اندازه تعداد افراد خانواده ایجاد کنیم. این تمرین ها در کاهش اضطراب تاثیر زیادی دارند. تن آرامی، ریلکسیشن، خواندن دعاهای معنوی و توکل کردن به مبداء هستی می تواند به ما آرامش دهد. وی ادامه داد: تهران بیش از 13میلیون شهروند دارد که شب را در این شهر می گذرانند. حدود 3 میلیون کودک در این شهر زندگی می کند که با اضطراب های بیش از اندازه والدین و بزرگترها در معرض تهدید هستند. پدر و مادرها باید با انجام راهکارهای موجود، آمادگی خود در برابر زلزله را بالا ببرند تا دچار اضطراب های بیش از اندازه نشوند.
