استقلال، چالش گزارشگری شرکت‌ها

سیدحمید میرمعینی- کارشناس بازارسرمایه

لازمه ایجاد زنجیره‌های واسطه‌های مالی، تاسیس شرکت‌های رتبه‌بندی (Rating) است و ایران به چنین شرکت‌هایی نیازمند است. در واقع شرکت‌های رتبه‌بندی نیاز روز جامعه و بازار مالی هستند که به‌نوعی در تامین مالی شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی نقش دارند. این شرکت‌ها پیش‌نیاز تامین‌کنندگان مالی برای ورود به بازارهای خارجی هستند، اما بزرگترین چالش در این مسیر شفاف نبودن اطلاعاتی است که از دولت یا بنگاه‌های اقتصادی در دست است. بیشترین دغدغه مدیران این شرکت‌ها پس از کسب مجوز فعالیت، نگرانی از احتمال افزایش تعداد مجوزها و شرکت‌های فعال در عرصه رتبه‌بندی و به دنبال آن، نبود شرکت‌های معتبر خارجی در کنار شرکت‌های داخلی است. ازسوی دیگر به دلیل اینکه بازار کار شرکت‌های رتبه‌بندی داخلی محدود است، به‌نظر می‌رسد تجربه تلخی که درحال‌حاضر به دلیل برخی مجوزهای بی‌رویه شرکت‌های کارگزاری ایجاد و منجر به رقابت منفی بین این شرکت‌ها شده، دوباره تکرار شود. از سوی دیگر به نظر می‌رسد شرکت‌های رتبه‌بندی پس از تاسیس با چالش دسترسی به اطلاعات کامل، شفاف و قابل اتکا، استقلال، چالش اعتبار و کیفیت گزارشگری شرکت‌های رتبه‌بندی (برای تامین‌کنندگان مالی اروپایی و پیشرفته دنیا)، آشنا نبودن مدیران شرکت‌ها و فعالان اقتصادی داخلی با کارکرد شرکت‌های رتبه‌بندی و احتمال افزایش تعداد مجوزها و شرکت‌های فعال در عرصه رتبه‌بندی روبه‌رو شوند. درباره استقلال شرکت‌های رتبه‌بندی باید گفت، درحالی که این شرکت‌ها در نظام مالی و بازار فعلی در حال فعالیت هستند باید بتوانند در آینده و با ورود سرمایه‌گذاران خارجی و تخصصی‌تر شدن، استقلال خود را حفظ کنند. از سوی دیگر، بنگاه‌های اقتصادی هم نیاز دارند به بازارهای بین‌المللی وارد شده و سعی کنند با روش‌هایی که موردنیاز شرکت‌های رتبه‌بندی است خود را تطبیق دهند. انتظار می‌رود دولت، شفافیت کامل را ارائه کرده و از فشار به شرکت‌های رتبه‌بندی(ریتینگ) خودداری کند تا در نهایت این شرکت‌ها بتوانند گزارشگری مستقلی انجام دهند. درحال‌حاضر به سمتی رفته‌ایم و در نقطه‌ای هستیم که نیازحضور و فعالیت به این شرکت‌های رتبه‌بندی احساس می‌شود؛ بنابراین فلسفه وجودی این شرکت‌های رتبه‌بندی به شکل مستقل، باکیفیت و با داده‌های قابل اطمینان این است که بتوانند درباره ریسک اعتباری شرکت‌ها و ریسک‌های مرتبطی که وجود دارد با راستی‌آزمایی، قابلیت اتکای گزارش‌های شرکت‌ها را افزایش دهند. وجود این شرکت‌ها باعث می‌شود ناشران اوراق در راستای کیفیت بهبود اجرای مدیریت ریسک گام بردارند تا بتوانند رتبه بهتری به‌دست آورند، زیرا تا امروز شرکت‌های رتبه‌بندی وجود نداشته و کسی رتبه‌بندی(ریت) نمی‌کرده و دغدغه اصلی آنها مدیریت ریسک نبوده است. شرکت‌ها به سمتی رفته‌اند که بتوانند مدیریت ریسک را افزایش دهند و رتبه بهتری به‌دست آورند. اگر قرار باشد این شرکت‌ها به ماموریت اصلی که در هر بازار مالی دارند عمل کرده و در راستای ماموریتی که برای آنها تاسیس شده‌اند انجام وظیفه کنند و بازارهای مالی برعهده آنها قرار گیرد، باید چالش‌ها برطرف شود.