نمایندگان مجلس امریکا طرحی موسوم به «تشدید نظارت بر دسترسیهای مالی ایران» تصویب کردند که هدف نهایی آن اخلال در فروش هواپیمای مسافربری بوئینگ به ایران است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: این طرح با شماره ۴۳۲۴ که از روز گذشته در صحن مجلس نمایندگان بررسی آن آغاز شد، پنجشنبه با ۲۵۲ رای مثبت در مقابل ۱۶۷ رای منفی به تصویب رسید.۲۳ نفر از دموکراتها به این طرح، رای مثبت دادهاند و ۴ نفر از جمهوریخواهان هم با آن مخالفت کردهاند. طراحان این طرح مدعی هستند برجام فرصتی را برای کشوری فراهم کرده که حامی تروریسم است و به پولشویی مبادرت میورزد. آنها با استفاده از گزارشهای رژیم صهیونیستی و همچنین گروهک منافقین، حمایت ایران از بشار اسد، حزبالله، حماس و انصارالله یمن را از دیگر موارد اتهامی علیه ایران عنوان کردهاند. این درحالی است که به دنبال برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که بین ایران و ۶ کشور جهان با پشتوانه قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد منعقد شد، ایالات متحده وفق تعهدات خود در بخش ۴ باید تحریمها را متوقف، لغو یا با هدف لغو آنها را اصلاح کند که عبارتند از تحریمهای ناظر به اشخاص غیرامریکایی. درباره بخشهای ۴، ۷.۶ برجام، منظور از «شخص غیرامریکایی» عبارت است از هر فرد یا شخص حقوقی به استثنای ۱- هر شهروند ایالاتمتحده، فرد خارجی مقیم دائم امریکا، شخص حقوقی تاسیس شده براساس قوانین ایالات متحده یا در صلاحیت ایالات متحده (شامل شعبههای خارجی)، یا هر شخص در داخل ایالات متحده، و ۲- هر شخص حقوقی که تحت مالکیت یا کنترل یک شخص امریکایی باشد. درباره استثنای شماره ۲ جمله یادشده، یک شخص حقوقی در صورتی تحت مالکیت یا کنترل یک شخص امریکایی تلقی میشود که؛ ۱- دستکم ۵۰ درصد از سهام از لحاظ ارزش یا قدرت رای را در اختیار داشته باشد؛ ۲- بیشترین کرسیهای هیات مدیره شرکت را در اختیار داشته باشد؛ یا ۳- به شکل دیگری اقدامات، سیاستها یا تصمیمهای شخصی آن شرکت را کنترل کند. اشخاص امریکایی و شرکتهای خارجی تحتمالکیت یا تحتکنترل امریکایی همچنان مشمول منع کلی مراوداتی که وفق این برجام مجاز شدهاند، خواهند بود مگر اینکه از دفتر نظارت بر داراییهای خارجی وزارت خزانهداری امریکا (افک) مجوز گرفته باشند. همچنین براساس بند ۱-۵ اجازه فروش هواپیمای مسافربری تجاری و قطعات و خدمات مربوط به ایران از طریق اعطای امتیاز در این موارد داده خواهد شد؛ الف) صادرات، فروش، اجاره یا انتقال هواپیمای مسافربری تجاری بهطور انحصاری برای کاربری غیرنظامی، ب) صادرات، فروش، اجاره یا انتقال قطعات یدکی و قطعات عمده برای هواپیمای مسافربری تجاری به ایران، و ج) ارائه خدمات جانبی، از جمله ضمانت، نگهداری و خدمات تعمیر و بازبینیهای ایمنی برای تمامی موارد یادشده، مشروط بر اینکه قطعات و خدمات مجوز داده شده به طور انحصاری برای هوانوردی تجاری مسافری مورد استفاده قرار گیرند. گزارش نخست وزارت امور خارجه ایران بهدنبال اجرای برجام وزارت امور خارجه ایران در ۲۶ فروردین ۹۵ در گزارش ۳ ماه نخست به مجلس شورای اسلامی آورده است؛ وزارت خزانهداری امریکا در بیانیهای رسمی در روز اجرای برجام شرایط اعطای مجوز برای صادرات، صادرات مجدد، فروش، اجاره یا انتقال هواپیمای غیرنظامی، قطعات و خدمات جانبی آن را مشخص کرد. پس از آن، ۳ مجوز عام در این باره صادر شد؛ ۱- مجوز عام درباره معامله نهادهای تحت کنترل یا مالکیت اشخاص امریکایی با اشخاص ایرانی که اجازه میدهد شرکتهای غیرامریکایی که مالکیت بیش از ۵۰ درصد سهام آن، اکثریت هیاتمدیره یا به نحوی دیگر کنترل آن بهدست اشخاص امریکایی است، با شرایطی با ایران وارد معامله شوند. ۲- مجوز عام درباره اجازه مذاکره و انعقاد قرارداد صادرات هواپیما، قطعات و خدمات آن به ایران که اجازه میدهد اشخاص امریکایی مشروط به دریافت مجوز موردی از دفتر کنترل داراییهای وزارت خزانهداری با ایران وارد تجارت در این حوزه شوند. گزارش دوم این مسئله در گزارش دوم وزارت امور خارجه در ۲۶ تیر ۹۵ هم بازتاب داشت که در آن آمده است؛ تهیه قطعات هواپیما بهطور مستقیم و با نرخ ارزانتر میسر شده (بهعنوان مثال خرید ارابه فرود ) و امنیت پروازها به دلیل دسترسی به قطعات و تعمیرات مورد نیاز و تهیه آنها از تامینکنندگان اصلی ارتقا یافته است. برخی شرکتها از جمله لوفتهانزا در حوزه تعمیر موتور و ارابههای فرود هواپیما همکاری دوباره خود را با ایرانایر آغاز کردهاند. از دیگر موضوعها مطرح شده در این گزارش، درحال نهایی شدن انعقاد قراردادهای مهم برای نوسازی ناوگان هوایی کشور و قرارداد خرید ۱۱۸ هواپیما با ایرباس است. چند سرفصل از قرارداد ۵۰۰ صفحهای هنوز توافق نشده و در حال مذاکره است. همچنین تفاهم اولیه با شرکت بوئینگ برای تامین ۸۰ هواپیما به ارزش ۶/۱۷ میلیارد دلار بهدست آمده است. مذاکرات برای انعقاد قرارداد به زودی آغاز میشود. با ایتیآر( (ATR) ایتالیا هم قرارداد خرید ۲۰ هواپیما نهایی شده و این شرکت منتظر مجوز اوفک است. گزارش سوم در گزارش سوم وزارت امور خارجه به مجلس شورای اسلامی در ۲۶ مهر۹۵ در بخش حملونقل میخوانیم: یکی از تحولات مهم ۳ ماه گذشته، صدور مجوز فروش تعداد قابلتوجهی هواپیمای مسافربری به ایران از سوی وزارت خزانهداری امریکا برای شرکتهای هواپیمایی ایرباس و بوئینگ بود. براساس مجوزهای صادر شده، ایرباس میتواند ۱۷ هواپیمای مسافربری را براساس قرارداد منعقد شده به طرف ایرانی تحویل دهد و تحویل این هواپیماها بخشی از قرارداد جامع ایران با شرکت ایرباس برای خرید ۱۱۸ هواپیمای مسافربری بوده و ایرباس درخواست مجوز برای ۱۰۱ هواپیمای دیگر را به طور مجزا به عمل آورده است. علاوه بر این، بوئینگ مجوز صادرات ۸۰ هواپیمای مسافربری به ایران را دریافت کرده است. تفاهم اولیه ایرانایر با بوئینگ برای خرید ۸۸ هواپیمای مسافربری است. وزارت خزانهداری امریکا یک مجوز عمومی درباره پرواز شرکتهای هواپیمایی خارجی به ایران صادر کرد که در نتیجه آن در ۳ ماه گذشته شرکتهای هواپیمایی خارجی بیشتری مانند هواپیمایی تایلند یا بریتیش ایرویز پروازهای مستقیم خود به ایران را از سر گرفتند. گفتنی است از زمان اجرای برجام تا کنون تعداد پروازها یا مسیرهای پروازی به میزان قابلتوجهی افزایش یافته است. البته مجوز عمومی یادشده ابهاماتی را نیز در برخی حوزهها ایجاد کرده که در حال پیگیری است. گزارش چهارم قرارداد خرید ۸۰ هواپیمای مسافربری با شرکت بوئینگ آذر ۹۵ نهایی و امضا شد. این قرارداد شامل ۵۰ هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ و ۳۰ هواپیمای بوئینگ ۷۷۷ است و قرار است این هواپیماها ۱۱ سال آینده تحویل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران شوند. این قرارداد، علاوه بر تامین بخش قابلتوجهی از نیازهای خطوط هوایی کشور در یک دهه آینده، نشانه مهمی برای سایر کشورها و شرکتهای متقاضی همکاری اقتصادی با ایران تلقی میشود و میتواند برخی تردیدها درباره آینده برجام و نگرانیهای موجود را کمرنگ کرده و این پیام روشن را به جهانیان منتقل کند که امکان برنامهریزی بلندمدت برای فعالیتهای اقتصادی با ایران وجود دارد. قرارداد خرید ۱۰۰ هواپیمای ایرباس دی امسال، نهایی و امضا شد. این قرارداد شامل ۴۶ هواپیمای ایرباس ۳۲۱-۳۲۰، ۳۸ هواپیمای ایرباس ۳۳۰ و ۱۶ هواپیمای ایرباس ۳۵۰ بوده که قرار است این هواپیماها تا ۱۰ سال آینده تحویل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران شود. نخستین هواپیما ( ایرباس A۳۲۱) پنجشنبه ۲۳ دی ۱۳۹۵ وارد کشور شد و پیشبینی میشود تا قبل از پایان سال ۱۳۹۵، دو هواپیمای دیگر ایرباس نیز تحویل ایران داده شود. همچنین در دی امسال، قرارداد خرید ۲۰ هواپیمای ATR نهایی شده و بهزودی قرارداد آن امضا خواهد شد. پیشبینی میشود در ۳ ماه آینده، چند تا از این هواپیماها برای استفاده در پروازهای داخلی، تحویل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران شود. علاوه بر قرارداد ایرباس با هواپیمایی ایرانایر(که در سطور پیشین به آن اشاره شد) برخی شرکتهای هواپیمایی داخلی مشغول مذاکره با شرکت ایرباس برای خرید تعداد دیگری هواپیمای مسافربری هستند. مذاکراتی درباره خرید تعدادی هواپیمای مسافربری از شرکتهای امبرائر، بمباردیه، میتسوبیشی و سوخو، نیز در جریان است. مجوز عمومی جِی (J) وزارت خزانهداری امریکا اصلاح شد و بدین ترتیب ابهام ایجاد شده برای شرکتهای هواپیمایی خارجی درباره مجاز بودن برقراری پرواز مشترک با شرکتهای هواپیمایی ایرانی برطرف شده است. گفتنی است چند ماه گذشته برخی شرکتهای عمده هواپیمایی از جمله لوفتهانزا، با تفسیر بسیار محتاطانه از برخی مفاد مجوز عمومی جِی، مذاکرات خود برای انجام پروازهای مشترک موسوم به (sharing-Code) با ایرانایر را متوقف و برخی دیگر نیز اعلام کرده بودند قراردادهای مربوط را تجدید نخواهند کرد. اکنون با اصلاحیه جدید، امکان تداوم این همکاریها با ایرانایر فراهم شده است. گزارش پنجم در ماههای اسفند ۱۳۹۵ و فروردین ۱۳۹۶ دومین و سومین هواپیمای ایرباس که از نوع پیشرفته A۳۳۰ هستند تحویل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران یعنی هما داده و عملیاتی شدند. پیشبینی میشود تا پایان سال ۱۳۹۶، دستکم ۴ هواپیمای دیگر از هواپیماهای ایرباس و یک هواپیمای بوئینگ تحویل هما داده شود. همچنین قرارداد نهایی خرید ۲۰ هواپیمای ۶۰۰-ATR۷۲ بین هما و شرکت سازنده امضا شد و قرار است ۴ هواپیما از این هواپیماها یک ماه آینده و تعدادی دیگر تا پایان سال ۲۰۱۷ میلادی تحویل داده شود. علاوه بر موارد بیان شده، در یک ماه گذشته، مذاکرات شرکت هواپیمایی آسمان با شرکت بوئینگ به تفاهم نهایی منتهی شد که براساس آن قرار است ۳۰ هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ مکساس( قابل افزایش تا ۶۰ هواپیما) که از جدیدترین و مدرنترین تولیدات شرکت بوئینگ است، بهتدریج و از سال ۲۰۱۹ میلادی به هواپیمایی آسمان تحویل شود. گزارش ششم روند نهایی شدن و اجرای بسیاری از توافقها و تفاهمهایی که در ۱۵ ماه نخست اجرای برجام قطعی شده بود، در۳ماه گذشته اجرایی شد. در این مدت ۴ هواپیما از هواپیماهای خریداری شده از شرکت ATR-ATR۷۲- ۶۰۰تحویل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران شده است. همچنین قرارداد شرکت هواپیمایی آسمان با شرکت بوئینگ برای خرید ۳۰ هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ مکساس(قابل افزایش تا ۲۰ هواپیما) نهایی و امضا شد. برخی دیگر از شرکتهای هوایی کشورمان مانند« ایران ایرتور» نیز در حال مذاکره به منظور انعقاد قرارداد خرید هواپیمای مسافربری از بوئینگ و ایرباس هستند. گزارش هفتم این روند اما با روی کار آمدن دونالد ترامپ، رئیسجمهوری تندرو و ضد برجام امریکا و البته ضد هرآنچه باراک اوباما تصویب کرده بود، شکل دیگری به خود میگیرد که در گزارش هفتم وزارت امور خارجه در ۲۶ مهر۹۶ هم انعکاس یافته است. در این گزارش ضمن اعلام بدعهدیهایی که تا کنون امریکا نسبت به اجرای تعهدات برجامی خود داشته است، درباره فروش هواپیما اینگونه میگوید: «تاخیر غیرموجه از سوی وزارت خزانهداری امریکا در صدور مجوزهای لازم برای فروش یا اجاره هواپیمای مسافربری به «ایران» سخن آخر با این حال اگرچه با توجه به ترکیب مجلس نمایندگان و اکثریت جمهوریخواهان طبیعی به نظر میرسید که طرحی برای اخلال در روند معاملات اقتصادی و فروش هواپیمای بوئینگ به ایران تصویب شود، اما باید منتظر ماند و دید این طرح در سنا که جمهوریخواهان چندان بر دموکراتها غلبه ندارد، هم به تصویب خواهد رسید یا خیر؟ براساس بندهای تصریح شده در برجام، چنانچه این طرح منجر به ممنوعیت فروش هواپیما به ایران شود، نقض برجام به شمار آمده و آنگاه این طرفهای دیگر برجام و ایران هستند که باید درباره چگونگی ادامه آن تصمیم بگیرند.
