سیمولاتور یا شبیهساز پرواز بهعنوان وسیلهای ضروری در آموزش خلبانی، از نیازهای صنعت هوانوردی همه کشورهاست و ایران نیز از این بحث مستثنا نیست.
در همین زمینه چند سالی است کار تولید و ساخت شبیهسازهای پروازی در ایران به همت بخش خصوصی کلید خورده و متخصصان داخلی توانستهاند بخشی از نیاز کشور به شبیهسازها را برطرف کنند. در این میان نبود حمایتهای مالی و قانونی از مشکلات تولیدکنندگان و فعالان این بخش است. البته تا رسیدن به خودکفایی کامل در زمینه تولید شبیهسازها راه درازی در پیش است و نبود برخی شبیهسازهای پروازی در کشور همچنان کار را برای آموزشهای خلبانی برخی هواپیماها دشوار میکند. به گزارش «گسترشتجارت» شبیهساز پرواز، سیستمی است که برای تقلید یا شبیهسازی رفتار وسایل حملونقل هوایی بهویژه هواپیما ساخته میشود. از شبیهسازهای پرواز برای تربیت خلبان و نیز پژوهش استفاده میشود. امروزه شبیهسازهای پرواز گستره وسیعی از بازیهای کامپیوتری گرفته تا دستگاههای بزرگ چند میلیون دلاری را در بر میگیرند. شبیهسازهای قدیمی، بیشتر شامل سامانههای مکانیکی و الکترومکانیکی بودند، اما با پیشرفت فناوری و افزایش استفاده از نرمافزار، شبیهسازهای جدید، توانایی تقلید همه جنبههای پرواز هواپیما را دارند. در هفتههای اخیر خبری منتشر شد که بیانگر پیوستن ایران به جمع ۶ کشور صاحب فناوری شبیهساز پرواز و رونمایی از آلات دقیق پروازی ویژه شبیهسازی پرواز در دانشگاه تربیت مدرس بود. براساس آنچه در این خبر آمده، این دستگاه ویژه هواپیمای آموزشی سسنا ۱۷۲ است که تا پیش از این، از دیگر کشورها وارد ایران میشد. این خبر در حالی منتشر میشود که یکی از متخصصان صنعت هوانوردی که سالهاست در حوزه تولید شبیهسازهای پرواز فعالیت میکند، در گفتوگو با «گسترشتجارت» توضیح میدهد که تولید شبیهسازها در ایران از سالها پیش آغاز شده و نخستین شبیهساز استاندارد، بیش از یک دهه پیش، در مجموعه مورد مدیریت او تولید شده است. ایرج ابراهیمی، رئیس پیشین اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران و مدیرعامل یک شرکت تولید شبیهساز هواپیما در این زمینه توضیح داد: نخستین شبیهساز پرواز (سیمولاتور) ساخت داخل که همه استانداردهای سازمان هواپیمایی کشوری را دارد، در شرکت ما ساخته شد. این شبیهساز حدود ۱۴ سال پیش، از سوی آموزشگاه خلبانی هما (وابسته به صندوق بازنشستگان هما) خریداری شد و تا امروز نیز در حال بهرهبرداری است. آنطور که این سازنده شبیهساز تاکید میکند، همه آلات دقیق پیشرفته این شبیهساز شامل «اچاسآی» و «آراِمآی» مربوط به سختافزار و نرمافزار این شبیهساز در داخل کشور تولید شده است. آنطور که رئیس پیشین اتحادیه صنایع هوایی و فضایی میگوید، شبیهسازهای قدیمی بیشتر بر پایه سختافزار طراحی و ساخته میشدند، اما با پیشرفت علوم کامپیوتر، امروزه نرمافزار بخش بزرگی از این دستگاهها را تشکیل میدهد. به گفته این کارشناس صنایع هوافضا، نخستین گواهینامه استاندارد برای هواپیمای ساخت داخل بهعنوان شبیهساز هواپیمای آموزشی ۴ نفره تیبی۲۱ بوده که در مجموعه مورد مدیریت او ساخته شده است. هواپیمای فرانسوی تیبی۲۱ در رده خود از کاملترین هواپیماهای آموزشی است و در مرکز آموزشهای فنون هواپیمایی کشور برای آموزشهای پیشرفته خلبانی و آزمونهای پرواز به کار میرود. همچنین آنطور که ابراهیمی میگوید، در ایران پیش از این، شبیهسازهایی برای هواپیما و هلیکوپتر نیز ساخته شده که در زمره شبیهسازهای نظامی قرار میگیرند. به گفته این کارشناس صنعت هوانوردی، درحالحاضر تولیدکنندگان شبیهساز پرواز در کشور، توانایی ساخت محصولات مختلفی را در این حوزه دارند. بهعنوان نمونه در مجموعه مورد مدیریت او، سادهترین شبیهساز پروازی که مربوط به هواپیمای سسنا ۱۷۲ است، ساخته میشود. همچنین شبیهسازهای پیشرفتهتری از جمله شبیهساز تیبی۲۱، شبیهساز هواپیمای مسافربری فوکر ۱۰۰ و شبیهساز هواپیمای ایرباس ۱۸۰نفره ۳۲۰ در این مجموعه تولید شدهاند. لزوم حمایت مالی و قانونی از تولید اگرچه ساخت شبیهسازهای پرواز چند سالی است در ایران کلید خورده، اما آنطور که ابراهیمی میگوید، همچنان در روند ساخت و تولید این دستگاهها، مشکلات مالی و قانونی وجود دارد. او در بیان برخی مشکلات ساخت و تولید شبیهسازهای هواپیما در ایران توضیح داد: در بخش نظامی، از بودجههای اختصاصی برای ساخت شبیهساز استفاده میشود، اما با توجه به اینکه بخش خصوصی بهطور خودگردان اداره میشود، با درآمدهایی که از فروش محصولات خود دارد، هم برای تحقیق و توسعه و هم برای هزینههای جاری استفاده میکند و به همین دلیل از نظر توان مالی، محدودیتها و مشکلاتی در کار ایجاد میشود. این کارشناس صنعت هوانوردی ادامه داد: به دلیل بار سنگین مالی تولید و خودگردان بودن بخش خصوصی در زمینه تولید شبیهساز، پیشرفت ما در این زمینه کمرنگتر از تواناییمان بوده است. ابراهیمی همچنین به وجود مشکلات قانونی در روند ساخت شبیهسازها در کشور اشاره کرد و افزود: درحالحاضر محصولات ساخت داخل برای پشت سر گذاشتن روند دریافت گواهینامه استاندارد، باید هزینهای به سازمان هواپیمایی کشوری بپردازند که این کار درست نیست و باید متوقف شود. از سوی دیگر، برای حمایت از تولید داخل، باید ورود شبیهساز به کشور ممنوع اعلام شود. این ممنوعیت باید هم واردات اجزا و قطعههای شبیهساز و هم شبیهسازهای ساختهشده یا نیمهساخته را شامل شود. موازیکاری افراد در تولید محصولات مشابه با توجه به آنچه ابراهیمی برای «گسترشتجارت» توضیح میدهد، آشکار است که ساخت شبیهساز پرواز در ایران پیشینهای بیش از یک دهه دارد. حال این پرسش مطرح میشود که با وجود این پیشینه، چرا در خبرهایی که هرازگاهی منتشر میشود، بدون توجه به این پیشینه، سخن از دستیابی به «فناوری ساخت این دستگاهها برای نخستین بار» به میان میآید. او با اشاره به اینکه به نظر میرسد وزارت علوم شناختی نسبت به فعالیتهای انجامشده در زمینه تولید شبیهسازهای پروازی در ایران ندارد، گفت: بیشتر موازیکاریهایی که در کشور اتفاق میافتد، به دلیل کماطلاعی مدیران و گاهی برای کسب بودجه با هدف حل مشکلاتی است که پیشتر حل شدهاند. این در حالی است که اگر بودجه کشور صرف حل مشکلات جدید و تولید محصولات تازه شود، در مسیر پیشرفت گام برخواهیم داشت. اگر مسئولان ایدهای برای مصرف کردن بودجه ندارند، بخش خصوصی میتواند در زمینه نیازهای بازار جهانی، برای بخش دولتی ایدهپردازی کند. حمایت از تولید شبیهسازها با بودجه اختصاص بودجه واقعی بهویژه در بحث پژوهش، از مسائلی است که برای حمایت از تولید شبیهسازها در ایران ضروری خوانده میشود. مهدی طایفه، کارشناس هوانوردی در گفتوگو با «گسترشتجارت» در این زمینه اظهار کرد: در زمینههای مختلف هوانوردی داخلی از جمله بحث تولید شبیهسازها، هنوز جای کار زیادی در ایران وجود دارد، اما با توجه به ماهیت پژوهشمحور بودن این تجهیزات، جا دارد برای حمایت از این بخش، بودجه پژوهشی واقعی در نظر گرفته شود. وی در بیان مزیت شبیهسازهای پرواز در آموزشهای خلبانی گفت: شبیهساز پرواز در همه رشتههای هوانوردی کاربرد دارد. این دستگاهها را در آموزش کار با هواپیماهای بال ثابت، از مدلهای سبک آموزشی گرفته تا هر نوع هواپیمای سنگینتر دیگری به کار میگیرند. برای آموزش کار با بالگرد نیز این دستگاهها کاربرد دارند. همچنین شبیهسازهای پرواز در آموزش مراقبت پرواز و مدیریت کنترل هوایی به کار گرفته میشوند. به گفته او یک نکته مهم در زمینه شبیهسازها این است که با توجه به ضرورت بروزرسانی نرمافزارها، هزینه تعمیر و نگهداری یک شبیهساز پرواز در برخی موارد حتی بیشتر از هزینههای تعمیر و نگهداری یک هواپیمای واقعی است. آنطور که این فعال صنعت هوانوردی میگوید، در ایران درحالحاضر در شرکتهای هواپیمایی غیرنظامی، استفاده از شبیهساز سالهاست که در دستور کار قرار دارد و در این زمینه، سازمان هواپیمایی، شیوهنامه جامعی به شرکتهای هواپیمایی ابلاغ کرده است. به گفته وی، در شیوهنامههای جدید آموزش خلبانی نیز به دستور ابلاغی سازمان هواپیمایی توجه زیادی شده است. طایفه یادآوری کرد: خرید، آموزش و بروزرسانی شبیهسازها از سوی سازندگان هواپیما امکانپذیر است. ابراهیمی به وجود موانع مالی در مسیر تولید شبیهسازها اشاره میکند. وی در این زمینه توضیح میدهد: مشکلات مربوط به تامین منابع مالی از مهمترین مشکلات تامین شبیهساز در کشور است. این مشکل هم در روند فعالیت شرکتهای تخصصی دانشبنیان تولیدکننده شبیهساز قرار دارد و هم در زمینه خرید شبیهساز از شرکتهای بزرگ خارجی. این فعال حوزه هلیکوپتر با بیان اینکه درحالحاضر در حوزه هلیکوپتری بهویژه در زمینه هلیکوپتر امآی ۱۷۱ شبیهسازهای بسیار کاملی در ایران وجود دارد که از آن در صنایع هوایی بهره گرفته میشود، تاکید کرد: در صنعت نظامی نیز به شبیهسازها بسیار توجه شده و پیشرفت خوبی، در بخش ساخت و طراحی شبیهسازهای هواپیما و هلیکوپتر در کشور داشتهایم.
