سکوت قوانین بین‌المللی در برداشت از میدان‌های مشترک

میدان‌های مشترک نفت و گاز به لحاظ اشتراک دو یا چند کشور در سهم برداشت، اهمیت زیادی دارند. از دیگر موضوع‌هایی که این مسئله را مهم‌تر جلوه می‌دهد این است که میدان‌های مشترک منابع پایدار انرژی برای کشورها قلمداد نمی‌شود.

به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: به دلیل اینکه طرف یا طرف‌های دیگر نیز در حال برداشت و بهره‌برداری از میدان مورد نظر هستند، این منابع برای هیچ‌کدام از کشورها پایدار نبوده و بر این اساس دائم تلاش می‌کنند سهم خود را در برداشت افزایش دهند. به این علت و به دلیل اهمیتی که موضوع نفت و گاز دارد، طبیعی است میدان‌های مشترک بی‌حاشیه و چالش نباشند. یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که در زمینه برداشت از این منابع وجود دارد، موضوع قوانین میدان‌های مشترک است. براساس آنچه کارشناسان و مسئولان به صمت گفته‌اند، هیچ قانون مشخصی برای برداشت از میدان‌های مشترک وجود ندارد و کشورها در این زمینه فقط حق تجاوز به خاک کشور همسایه را ندارند. یکی از راه‌هایی که برخی کشورها به آن متوسل می‌شوند، برداشت از طریق چاه‌های انحرافی و تجاوز زیرزمینی به خاک کشور همسایه است. چندی پیش وزیر نفت با اشاره به اینکه توسعه مشترک یک میدان نفتی با کشور همسایه برای نخستین‌بار در ایران اتفاق افتاده، به ایلنا گفته بود: براساس توافق بین ایران و عراق، سهم نفت دو کشور مشخص می‌شود و هر یک از طرف‌ها در صورت تمایل می‌تواند سهم خود را به دیگری بفروشد یا بخرد. بیژن نامدارزنگنه درباره موضوع تفاهمنامه وزیران نفت ایران و عراق بر سر میدان‌های مشترک توضیح داده بود: ما درباره تولید در دو میدان نفت شهر و یک میدان دیگر در خوزستان مذاکره کردیم که به‌طور مشترک توسعه داده شود؛ یعنی یک طرح توسعه و یک پیمانکار داشته باشد. براساس این تفاهمنامه، هر کشوری مجبور نیست به‌طور جداگانه برای چاه، تاسیسات یا واحد بهره‌برداری اقدام کند. در میدان‌های کوچک باید ۲ تا ۳ چاه حفر شود و یک واحد بهره‌برداری کوچک نیز نیاز دارد. بر این اساس، نیاز نیست هر کشوری به‌طور جداگانه چاه، واحد بهره‌برداری یا خط لوله ایجاد کند. درباره سهم نفت دو کشور نیز توافق می‌شود و هر یک در صورت تمایل می‌تواند سهم نفت خود را به دیگری بفروشد یا از آن بخرد. در این طرح شرکت‌ها کار را انجام می‌دهند و به آن معنا نیست که دولت‌ها پروژه را اجرا می‌کنند و اگر بخواهیم این کار را کنیم باید ببینیم از لحاظ قانونی این اجازه به ما داده می‌شود یا خیر. برداشت از میدان‌های مشترک قانونمند شود آرش نجفی، نایب‌ رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران درباره وضعیت میدان‌های مشترک نفت با عراق ب گفت: یکی از مهم‌ترین نیازهایی که اکنون درباره میدان‌های مشترک وجود دارد، تعیین‌تکلیف این میدان‌هاست. ایران به‌دلیل تخلف برخی از کشورهای همسایه در دوره‌های قبل آسیب بسیاری دیده و این کار از جمله بهترین اقدامات وزارت نفت به شمار می‌رود. وی با اشاره به اتفاق‌هایی که در دوره‌های گذشته افتاده بود، بیان کرد: زمان حکومت صدام، عراق با حفر چاه‌های انحرافی از میدان‌های مشترک نفت برداشت کرد که این کار خلاف قانون بود. این شیوه برداشت اکنون در بسیاری از نقاط دنیا انجام می‌شود و به‌طور معمول کشورها چاه‌های انحرافی را با سیمان یا گل سنگین پر می‌کنند. با این حال باید قانون و شیوه‌ای برای برداشت از میدان‌های مشترک به وجود آید که کشورها به آن پایبند باشند. نجفی با تاکید بر برداشت قانونمند گفت: اکنون ایران با کشورهایی که منابع و میدان‌های مشترک دارد، تفاهمنامه‌های مناسبی امضا کرده است. این دست تفاهمنامه‌ها در شفافیت برداشت از میدان‌های مشترک تاثیر قابل‌توجهی دارد و اقدامی است که به منافع ایران در میدان‌های مشترک کمک می‌کند.

اوپک پیشنهاد قانون دهد مرتضی بهروزی‌فر، کارشناس حوزه نفت و گاز درباره برداشت از میدان‌های مشترک نفت و گاز گفت: هنوز هیچ قانون مشخصی در این زمینه وجود ندارد. کشورهایی که با یکدیگر منابع و میدان‌های مشترک نفت و گاز دارند، یا با هم به توافق می‌رسند که بر چه مبنایی برداشت کنند، یا اینکه بدون در نظر گرفتن شرایط، در خاک سرزمین خودشان با بیشترین توان موجود شروع به برداشت و بهره‌برداری می‌کنند. متاسفانه در عرصه بین‌المللی هیچ قانونی درباره برداشت از میدان‌های مشترک وجود ندارد و بر این اساس کشورها می‌توانند تا حد امکان از این میدان‌ها برداشت داشته باشند. بهروزی‌فر با بیان اینکه صیانت از مخازن نفت و گاز یکی از وظایف دولت‌ها و حکومت‌هاست، افزود: تفاهمنامه با عراق برای بهره‌برداری از میدان‌های نفتی مشترک هم در راستای صیانت از میدان‌های مشترک است. بر اساس این تفاهمنامه، کشورها به اندازه ذخایری که در خاک خود دارند، می‌توانند برداشت کنند. وی با اشاره به اینکه برداشت از میدان‌های مشترک نیازمند نظامی قانونمند است و اگر این طور نباشد اختلاف‌های شدیدی به وجود می آید، توضیح داد: برداشت از این دست میدان‌های نفتی و گازی در تمام دنیا به قانون مشخصی نیاز دارد که متاسفانه هنوز در دنیا برای این کار اقدام مناسبی نشده است. در این زمینه دو راه حل وجود دارد؛ نخست اینکه کشورها با هم به توافق برسند و دوم اینکه اوپک به عنوان پیشنهاد‌دهنده، این موضوع را مطرح کند تا دست‌کم کشورهای عضو اوپک به قوانین مشخصی در این زمینه پایبند شوند.