علی صادقین / کارشناس اقتصاد
برای بودجهبندی باید از یک سری منابع درآمدی مستمر و قابل اتکا استفاده کنیم تا دولت بتواند بهدرستی و آسانتر به اهداف خود برسد. از آنجایی که در ۵ دهه گذشته درآمدهای نفتی در کشور ما جایگاه مهمی داشته بنابراین نفت بهعنوان یک متغیر برونزا و قابلاتکا برای دولت تبدیل شده و درنتیجه باعث شده برنامهریزی دولت در اجرای پروژهها با مشکلاتی روبهرو شود. به این ترتیب کسری و نوسانهایی که دولت در طول کار با آن روبهرو میشود بیشتر حاصل وابستگی به درآمدهای نفتی بوده است. به این دلیل که ما همواره با نوسانهای قیمت نفت روبهرو بودهایم، درنتیجه در زمینه رسیدن به اهداف هم همیشه بیش از حد نیاز یا کمتر از آن پیش رفتهایم. در این بین اگر به وضعیت دیگر کشورها توجه کنیم میبینیم که بهترین و سالمترین درآمدها درآمدهای مالیاتی هستند، سهم این درآمدها از تولید ناخالص داخلی در کشورهای پیشرفته تا ۵۰ درصد است، درحالیکه همین وضعیت برای کشورهای در حال توسعه چیزی حدود ۱۸ درصد است. حال اگر وضعیت حال حاضر ایران را بخواهیم بررسی کنیم میتوان گفت که رویکرد دولت فعلی بیشتر در اتکا به درآمد مالیاتی بوده که بسیار هم منطقی است. باید گفت که نسبت به سیاستهای پیشروی دولت در اتکا به درآمدهای مالیاتی میتوان بسیار خوشبین بود. البته نباید فراموش کرد که هرچند اتکا به درآمد مالیاتی مبارک است و بودجه سال ۹۶ هم در راستای برنامه ششم توسعه بوده اما باید مشخص کنیم که چقدر دولت هماهنگ با برنامه ششم پیش رفته است. باید ببینیم که آیا پایههای مالیاتی در ایران آنقدر توسعهیافته هستند؟ آیا همه مودیان در پرداخت مالیات شرکت میکنند؟ آیا بانک اطلاعاتی برای شناسایی تمامی مودیان تعبیه شده است؟ بدین ترتیب در حوزه توسعه نظام مالیاتی باید به این موارد توجه شود. در این بین باید عمدهترین هدف دولت در رویکرد بودجه شناسایی تمامی مودیان مالیاتی در بخش خصوصی باشد. سهم مشاغل بخش خصوصی که مالیاتی پرداخت نمیکنند باید رشد کند. همچنین متناسب کردن نرخ مالیات و توجه به مالیات بر مصرف میتواند نقش افراد را پررنگ کند. در نتیجه شرط لازم در بودجهبندی اتکا به درآمدهای مالیاتی است و شرط کافی اصلاح نظام مالیاتی و اقدامات لازم برای ثبت اطلاعات همگان است. در این بین اگر سامانه شناسایی مودیان حسابداری بر شیوههای جدید پیگیری شود، احتمال فرار مالیاتی کمتر شده و مشکلات تا حدودی رفع میشوند.
