سپرده‌گذاران با مفهوم واقعی ریسک آشنا نیستند

سمیرا موسوی - کارشناس بازار سرمایه

تمامی تحلیلگران حوزه پولی و بانکی کشور بر این موضوع اتفاق نظر دارند که بخش بزرگی از مشکلات فعلی نظام پولی از گسترش موسسه‌های غیرمجاز و به‌ویژه تعاونی اعتبار ناشی می‌شود که تبعات آن منجر به ورشکستگی موسسه‌هایی مانند کاسپین (که موسسه دارای مجوز نیز بودند) شد. تعاونی‌های اعتبار و موسسه‌های غیرمجاز، مشکلاتی را دامنگیر سپرده‌گذاران، مقام ناظر و سیاست‌گذاران و حتی سایر بانک‌ها و موسس‌های مجاز کرده‌اند. این مشکلات ریشه عمیقی دارد که در گذر زمان به‌وجود آمده‌اند و حتی می‌توان با تصمیم‌گیری مبتنی بر نظریه‌های اقتصاد رفتاری نیز آن را بررسی کرد و یا به پشت پرده چندین «پانیک بانکی» (زمانی که سپرده‌گذاران برای خروج پول‌های خود به بانک‌ها هجوم می‌آورند) مرتبط دانست که با گسترش شبکه‌های اجتماعی این شایعه و خبرپراکنی‌ها می‌تواند بیشتر اتفاق بیفتد و ضربه‌های بزرگتری بر پیکر نظام پولی وارد کند، بنابراین راه مناسب، افزایش آگاهی و ارتقای فرهنگ و دانش اقتصادی مردم است که در این یادداشت به برخی روش‌های آن پرداخته شده است. حاشیه‌سازی علیه مقام ناظر بانکی باوجود قصورات انجام شده در دورهای متمادی، نمی‌تواند قصورات سایر نهادها و حتی سایر افراد مانند مالباختگان را کم کند. سپرده‌گذاران در این موسسه‌ها در ازای دریافت بازده بیشتر به سوی آنها کشیده شدند ولی نکته مغفول‌مانده در این بین، ریسک و نبود اطمینانی بود که با سپرده‌گذاری در این موسسه‌ها پذیرفته بودند که البته خود متوجه این ریسک نبوده یا با مفهوم عمیق آن آشنا نیستند. درواقع سواد اقتصادی پایین و نبود تبلیغات و فرهنگ‌سازی مناسب، نقطه شروع سقوط دومینوواری است که تبعات آن می‌تواند به کل اقتصاد نیز کشیده شود. به‌طور قطع تبلیغات و فرهنگ‌سازی به‌منظور بالا بردن سواد اقتصادی مردم و آشناسازی آنها با مفاهیمی چون ریسک به‌عنوان یکی از عناصر اصلی سرمایه‌گذاری می‌تواند هزینه‌های اجتماعی و مالی کمتری را به بدنه اقتصاد کشور وارد کند. آشنایی با انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری که بر اساس روش‌های تنوع‌سازی پرتفوی اقدام به سرمایه‌گذاری در دارایی‌های مختلف کرده و بازده متناسب با ریسک جذاب‌تر از سپرده‌های بانکی را عاید سهامداران خود می‌کند، می‌تواند از رفتن مردم به سمت موسسه‌های غیرمجاز و حتی بانک‌های پرریسک به امید کسب بازده اندکی بیشتر از بازده بانکی، جلوگیری کند. صندوق سرمایه‌گذاری یکی از فرصت‌های مطلوب سرمایه‌گذاری در بین گزینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری به‌ویژه برای افرادی است که خودشان وقت و یا اطلاعات کافی برای انجام این کار ندارند، به‌حساب می‌آید. مدیریت حرفه‌ای ازسوی کارشناسان متخصص، کاهش ریسک ناشی از تنوع‌سازی، شفافیت اطلاعاتی و نظارتی و تضمین نقدشوندگی از مزایای صندوق‌های سرمایه‌گذاری هستند که در انواع مختلفی مانند صندوق‌های با درآمد ثابت، صندوق‌های مختلط، صندوق‌های سرمایه‌گذاری در سهام، صندوق‌های ETF (قابل معامله در بورس) و... معامله می‌شوند. بررسی میزان سپرده‌گذاری در بانک‌ها و سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک در دنیا نشان می‌دهد از سال ۲۰۰۰(۱۳۷۹) دارایی‌های در مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری از سپرده‌های بانکی پیشی گرفته و نزدیک به ۳۰ درصد بیشتر از سپرده‌های بانکی است. در حالیکه در ایران خالص ارزش دارایی صندوق‌ها نزدیک به ۱۵۶۰ هزار میلیارد ریال است که در مقایسه با سپرده‌های بانکی که حدود ۱۲ هزار و ۷۱۰ میلیارد ریال است، بسیار پایین‌تر است. به‌عبارت دیگر ارزش دارایی صندوق‌ها ۱۲ درصد از سپرده‌های بانکی است که مقایسه آن با متوسط جهانی حاکی از ضعف بالا در فرهنگ‌سازی به‌منظور بهره‌برداری از فرصت‌های جذاب این سرمایه‌گذاری است.