زینب عبدی - روزنامه نگار
بنگاههای کوچک و متوسط در اقتصاد، واحدهای تولیدی هستند که در مقیاس کوچک فعالیت میکنند و در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، نقش مهمی در اشتغال، ارزش افزوده، صادرات و... دارند. بیش از ۹۰ درصد بنگاههای اقتصادی جهان را بنگاههای کوچک و متوسط تشکیل میدهند. در جهان راهکارهای زیادی برای حمایت از صنایع کوچک در پیش گرفتهاند اما یکی از موفقترین الگوهای حمایتی، ایجاد صندوقهای ضمانت سرمایهگذاری بوده که کارکرد تامین وثیقه را دارند. در ایران نیز بنابر آمار بیش از ۹۸ درصد بخش صنعت را صنایع کوچک و متوسط تشکیل دادهاند که حدود ۸۸ هزار واحد صنعتی را شامل میشوند. اهمیت این بخش از صنعت در راهاندازی با زمان و سرمایه اندک است. این بنگاهها بر اساس چند شاخص اصلی از جمله تعداد شاغلان، مجموع داراییهای خالص، میزان سطح فروش و در نهایت میزان سرمایهگذاری، قابل ارزیابی و شناسایی هستند. در نظر داشته باشید که مهمترین این شاخصها برای تعریف اندازه این بنگاهها تعداد کارکنان است. برای نمونه در کشور آلمان و امریکا تعداد کارمند برای صنایع کوچک و متوسط کمتر از ۵۰۰ نفر در نظر گرفته شده است. برخی کشورها مانند ایتالیا یا ترکیه، به غیر از تعداد اشتغال، حجم گردش مالی سالانه را هم در تعریف صنایع کوچک گنجاندهاند و کشوری مانند هند میزان سرمایهگذاری را در تعریف صنایع کوچک مورد نظر قرار داده است. در ایران بر اساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، صنایع کوچک به واحدهای تولیدی اطلاق میشود که تعداد کارکن آن زیر ۵۰ نفر باشد. در ایران نزدیک به ۸۸ هزار واحد صنعتی کوچک فعالیت میکنند و دهها هزار واحد صنفی تولیدی در سراسر کشور مشغول به تولید هستند. کارآفرینی، خلاقیت و نوآوری به دلیل میزان بالای انعطافپذیری در شرکتهای کوچک بیشتر انجام میشود. تعداد مشاغل ایجاد شده از سوی این شرکتها به دلیل نیاز کمتر به سرمایه اولیه در مقایسه با صنایع بزرگ به مراتب بیشتر است. از دیگر موارد اینکه، شرکتهای کوچک میتوانند با هزینه کمتری نسبت به شرکتهای بزرگ از صنعت خارج شوند، به همین دلیل در بسیاری از کشورهای جهان توجه ویژهای به این گروه از بنگاهها شده است و با مطالعه و بررسی آنها سعی در استفاده هر چه مناسبتر از مزایای این شرکتها دارند. از دیگر موارد اینکه، بنگاههای کوچک و متوسط با جذب و اشتغال بخش عظیمی از جمعیت کشورها نقش اساسی در آموزش و تربیت نیروی کار ماهر ایفا کردهاند تا جایی که تامین نیروی انسانی متخصص برای شرکتهای بزرگ توسط شرکتهای کوچک و متوسط صورت میگیرد. این صنایع در برخورداری از منابع بانکی با مشکلاتی از نوع برتری صنایع بزرگ در اعتبارسنجی و بازگردانی تسهیلات مواجه میشوند که اگر از این سد عبور کنند با مشکل تامین وثیقه مورد نظر بانک مواجه میشوند. بررسیهای آماری در دنیا نشان میدهد حدود ۲۳۰۰ صندوق ضمانت در دنیا در حال فعالیت هستند. اصولا این صندوقها با هدف کاهش ریسک و پوشش انواع خطرات پیش روی سرمایهگذاران و تولیدکنندگان تشکیل شدهاند. بدین گونه که ضمن تضمین منافع متقاضیان خود، باعث کمک به آنها برای برخورداری از اعتبارات بانکی و خرید خدمات و کالا در بازارها میشوند. صندوقهای ضمانت همچنین در مواقع لزوم نقش بازوی توانمند متقاضیان را در تسهیل وصول مطالباتشان ایفا میکنند. نحوه فعالیت صندوقهای ضمانت در چند محور از جمله میزان سرمایه، نحوه و مراحل ارائه ضمانت، چگونگی اداره صندوق و موضوع مالکیت با هم متفاوت است.صندوقهای حمایت از صنایع کوچک در بیشتر کشورهای دنیا، توسط دولت اداره میشوند. برای مثال، همانطور که میدانید امروزه اقتصاد موفق کره جنوبی برای بسیاری از کشورهای جهان تبدیل به الگو شده است و همچنین بسیاری از صاحبنظران، موفقیت چشمگیر کره جنوبی در رشد اقتصادی ۴دهه اخیر را مرهون تمرکز و توجه بر دو محور صنایع کوچک و صادرات میدانند. در ایران نیز در راستای حمایت از صنایع کوچک و متوسط، صندوق ضمانت صنایع کوچک و متوسط در سال ۱۳۸۳ شکل گرفت. و هدف اصلی آن فراهم آوردن موجبات توسعه سرمایهگذاری بخش غیردولتی در صنایع کوچک، همچنین کوتاه کردن مدت زمان اجرای طرحهای اشتغالزا و البته دارای توجیه اقتصادی، با اولویت مناطق کمتر توسعه یافته و تضمین و تسهیل در توثیق تسهیلات اعطایی به طرحهای اشاره شده است. این وظیفه قانونی در قالب ارائه تضامین لازم به ذینفعان مختلف، از جمله نظام بانکی کشور، برای تسهیل در تامین مالی صنایع کوچک است.تضامین اشاره شده از طریق صدور انواع ضمانتنامههای مورد نیاز صنایع کوچک توسط این صندوق انجام میپذیرد. بر این اساس، با توجه به پیچیدگیهای روابط موجود بین بانکها و شرکتهای کوچک ومتوسط و همچنین نیاز مبرم این شرکتها به تسهیل امور دستیابی به منابع مالی، صندوق ضمانت صنایع کوچک در کشور نقش مهم و اساسی را ایفا میکند.
