هفته گذشته دو شرکت خصوصی داخلی از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز رتبهبندی گرفتند. اکنون یکی از موانع جذب سرمایهگذار خارجی در کنار سایر عوامل مهم وتاثیرگذار از قبیل تحریمها و اتصال نداشتن شبکه بانکی به بانکهای بینالملل، رتبهبندی نشدن شرکتهای ایرانی عنوان میشد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: موضوعی که اگر نگوییم بهانه، اما عاملی بود تا تامین مالی بسیاری از طرحها و پروژهها و جذب سرمایهگذار خارجی با شکست روبهرو شده یا با تاخیر انجام شود. ارتباط و تعامل با شرکتهای خارجی رتبهبندی ازجمله زیرساختهایی است که ازسوی سازمان بورس و اوراق بهادار مورد توجه قرار گرفته است، کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند رتبهبندی ابتدا باید از دولت شروع شده و بعد به شرکتهای زیرمجموعه یا خصوصی و خصولتی کشیده شود. ازسوی دیگر این کارشناسان براین باورند که حضور شرکتهای رتبهبندی معتبر خارجی در ایران ضرورتی اجتنابناپذیر است. درحالی که سرمایهگذاران خارجی تمایل زیادی برای حضور در بازار ایران دارند، این عطش ورود به بازار ایران برای تأمین مالی، موقعیت بسیار مناسبی در اختیار اقتصاد ایران قرار داده است. میانبر بهترین راه سازمان بورس راه را برای ایجاد موسسههای رتبهبندی داخلی باز کرده است، این گام نخست است، اما بهنظر میرسد در حوزه بینالمللی بهطور حتم باید برای همکاری با شرکتهای رتبهبندی درجه یک دنیا و حضور آنها در ایران تمرکز کنیم چون شرکتهای رتبهبندی داخلی شاید بیشتر مصرف داخلی داشته باشد. محمودرضا خواجهنصیر کارشناس بازارسرمایه و مدیرعامل یک شرکت تامین سرمایه، با تاکید اینکه بهتر است ریتینگهای بینالمللی در داخل کشور حضور مستقیم داشته باشند گفت: تا شرکتهای داخلی رتبهبندی شده و به حد اعتبار برسند زمانبر است، اگر بخواهیم میانبر بزنیم بهطور قطع باید راه را برای ورود شرکتهای رتبهبندی خارجی باز بگذاریم و قدم نخست هم این است که دولت رتبهبندی شود و بعد از آن شرکتها بتوانند زیر رتبهبندی اعتباری دولت رتبهبندی شوند.
وی تصریح کرد: مدل رتبهبندی دنیا هم به این ترتیب است که رتبهبندی شرکتها زیر رتبهبندی دولتها قرار گیرد. همواره رتبه شرکتها پایینتر از رتبهبندی دولتها است. بعد از آن به نسبت رتبهبندی که شرکتها دارند یا ریسک آنها به دولت نزدیک شده یا بیشتر میشود. مدیر پیشین نظارت بر بورسها و بازارهای سازمان بورس تاکید کرد: رتبهبندی باید از دولت شروع شود هرچند به نظر میرسد این کار انجام شده است، اما سازمان سرمایهگذاریهای خارجی و بخشهای وابسته به آن و سازمان بورس باید دولت را وادار کنند که وارد عمل شده و این کار را انجام دهد، تا بتوانیم از آن نقطه توسعه، رتبهبندی شرکتها را شروع کنیم.
خواجهنصیر با اشاره به ۳ عضو تشکیلدهنده شرکتهای رتبهبندی گفت: شرکتهای حسابداری و مالی، شرکتهای رتبهبندی و شرکتهای حقوقی هر یک ۳ عضو مهم تشکیلدهنده این شرکتها هستند. وی با اشاره به تمایل شرکتهای اروپایی برای حضور در ایران و همکاری در زمینه رتبهبندی شرکتهای ایرانی در مقایسه با شرکتهای امریکایی، گفت: هرچند بزرگترین قدرتهای مالی دنیا در امریکا هستند، بنابراین نهادهای مالی اروپایی با فاصله زیادی از نهادهای مالی امریکایی قرار دارند و همواره شرکتهای اروپایی با بنچمارکهای امریکایی خود را مقایسه میکنند اما در کشور ما با توجه به محدودیتهای برقراری ارتباط با شرکتهای امریکایی، فرصت مناسبی برای حضور شرکتهای اروپایی ایجاد شده است. تنوع درخواستهای سرمایهگذاران خارجی برای رتبهبندی یکسری شروط لازم داریم که نمیتوان از بین آنها اولویت را مشخص کرد و همه این شروط باید باشند، حتی اگر هیچکدام از این شرایط نباشند درعمل برداشتن این قدمها برخی ضرورتها نیاز دارد که یکی از این الزامها ریتینگها یا شرکتهای رتبهبندی هستند که موضوع با اهمیتی است اما نباید فراموش کرد که یک گزارش حسابرسی بینالمللی که مورد قبول باشد هم لازم است. امیرتقیخان تجریشی مدیرعامل یک کارگزاری، با بیان این مطلب گفت: برخی از مشکلات سرمایهگذاری خارجی این است که یک مسیر طولانی را باید طی کنیم تا بتوانیم برای جذب سرمایههای بینالمللی گام برداریم، نگرانیهایی که طرفهای ایرانی دارند این است که ما این مسیر طولانی را شروع میکنیم و به آخرش میرسیم و در آخر یک مشکل دیگری پیش میآید و در عمل نمیتوانیم منابع را جذب کنیم.
وی افزود: پروژههایی داشتیم که برای انتشار اوراق بدهی و... شروع شده است اما درنهایت هیچکدام از این پروژهها به نتیجه نرسیده و برخی نگرانیها که طرف ایرانی دارد این است که آیا تضمینی وجود دارد که به نتیجه برسیم یا نه؟ اما طرف خارجی معتقد است این مسیر باید آغاز شود تا بتوانیم این تضمین را بدهیم و ابتدا نمیشود تضمین داد. تجریشی ادامه داد: بهنظر میرسد برخی از شرکتها باید پیشقدم شوند تا این راه هموار شود. برگزاری همایشهایی که بهتازگی از سوی سازمان بورس برای جذب سرمایهگذار خارجی برگزار شده است، اقدام حمایتی مهمی بهویژه برای بخش خصوصی است و فرصتی برای تعامل شرکتهای ایرانی با بینالمللی ایجاد میکند. یعنی طرفهای ایرانی و بینالمللی با یکدیگر ملاقات داشته و هماندیشی کنند.
وی افزود: ما در شرکت سرمایهگذاری صنعت و معدن یک سال است که به شکل مستقیم با این شرکتها صحبت داشته و تماس داریم، اما همه این ارتباطها زمانبر و هزینهبر است بنابراین برگزاری جلسههای آشنایی از طریق همایشهایی که بورس برگزار میکند، در این زمینه برای شرکتهای خصوصی صرفهجویی شده و زمان کمتری از این شرکتها میگیرد. هرچند بعضی از این اقدامها ابتدا باید در لایههای حکومتی اتفاق بیفتد، فرض مثال تا بورس تهران با بورس وین تفاهمنامهای نداشته باشد و همکاری در آن سطح شکل نگرفته باشد در گامهای بعدی غیرممکن است بتوانیم نتایجی در بورس وین بگیریم. این کارشناس بازارسرمایه با اشاره به تنوع درخواستهای شرکتهای خارجی برای سرمایهگذاری در ایران گفت: سرمایهگذاران خارجی تنوع زیادی دارند بنابراین براساس اینکه با کدام سرمایهگذار خارجی صحبت میکنیم، سلیقهها متفاوت است. برخی از سرمایهگذاران به سرمایهگذاری در بورس و بازار سرمایه علاقهمند هستند و برخی دیگر برای سرمایهگذاری بلندمدت بهدنبال شرکتهایی بودند که بازار باثباتی داشته باشند؛ برای برخی دیگر کسب درآمدهای دلاری اهمیت داشته است، مهم این است که برای مشتریها مختلف محصولات مختلف داشته باشیم.
بهانههای ایرانی و خارجی دراینباره مسعود گیلانی بانکدار و سرمایهگذار ایرانی مقیم امریکا که برای شرکت در آخرین همایش جذب سرمایهگذاری خارجی برای تامین مالی شرکتهای ایرانی به کشور آمده بود گفت: بزرگترین مشکل کشور در زمینه سرمایهگذاری این است که ایران کشور پروژهمحور است و این پروژهها پول نیاز دارد. آورده کفاف نمیدهد و منابع مالی نیاز دارد، منابع مالی هم در ایران بهطور تقریبی صفر است چون اوضاع بانکها هنوز خوب نیست و بانکهای خارجی هم به دلایل گوناگون و اینکه ترازنامههایشان به دلیل بازل (عالیترین نهاد بینالمللی درگیر نظارت بانکی) کوچک شده است، یا وام نمیدهند یا اگر هم بخواهند وام دهند ریسک ایران را درحالحاضر نمیپذیرند.
وی تاکید کرد: این مشکل باید حل شود، ایرانیها و خارجیها هر دو مقصرند، ایرانیهایی که صنعتگر هستند برای طرحهای حرفهای که سرمایهپذیر باشد پول خرج نمیکنند. خارجیها هم سرمایهگذاریها را موکول به شرایط مختلفی میکنند، هر دوطرف برای کار نکردن بهانه میآورند. تا زمانیکه این وضع وجود دارد رشد پروژهها در کشور بسیار پایین خواهد بود.
گیلانی تصریح کرد: به فرض اینکه رتبهبندی هم شود، خارجی دنبال کارمزد است، ایرانی نمیخواهد کارمزد انجام دهد؛ این درحالی است که بهطور مثال برای یک پروژه فولاد با اهمالکاری نمیشود یک کار توجیهی یا مطالعات پایهای انجام داد. ایرانیها در مهندسی و علوم پایه بسیار قوی اما ازنظر علوم نرم و حقوق و مالی ضعیف هستند. طرف خارجی میگوید شما ابتدا این کارها یا رتبهبندی را انجام دهید تا بعد بقیه مراحل از قبیل وام و سرمایهگذاری و تامین مالی انجام شود. دولت آقای روحانی باید به طور جدی قضیه تامین مالی را حل کند چراکه از دید من سرمایه بازار کفاف نمیدهد، چون ایران بیشتر کشوری پروژهمحور است. این فعال حوزه خلیجفارس و ایران، پیشنهاد کرد: بهنظر میرسد ایجاد بانک توسعهای با مشارکت بخش خصوصی و دولتی با ضمانتهای لازم ضرورت داشته باشد. اینکه پروژهها را دستهبندی کرده و آن پروژههایی که لازم و از دید شرکتهای خارجی اقتصادی هستند را پشتیبانی مالی کند. تا زمانیکه این موضوع ازسوی دولت جدی گرفته نشود بهانههای اینکه پول نمیدهند و طرح توجیهی ندارند ازسوی خارجیها ادامه خواهد داشت.
وی افزود: تازمانی که امریکاییها اجازه نمیدهند بانکهای بزرگ اروپایی یا ژاپنی وارد ایران شوند، از آنجا که گردش مالی بانکهای اروپایی به قدری نیست که وامهای ۵ میلیارد دلاری به ایران بدهند و بانکهای خلیجفارس هم وام نمیدهند، بنابراین برخی بانکهای توسعه صادرات باقی میماند که به طور معمول به شرطی وام میدهند که کالاهای آن کشور ازسوی ایران خریداری شود. بنابراین نیاز مبرم است که بانکی ایجاد شود تا سهامدارش متشکل از دولت و سرمایهگذاران باشند.
