سعید فانیان / کارشناس سیاسی و روابط بینالملل
جمهوری ازبکستان از کشورهای مهم و تاثیرگذار آسیای مرکزی است که با برخورداری از موقعیت مناسب جغرافیایی، توانمندیهای اقتصادی و رویکرد چند وقت گذشته سیاست خارجی خود میتواند سهم بیشتری در معادلات منطقهای داشته باشد. همچنین توسعه روابط و همکاریهایش با کشور بزرگ ایران سودی متقابل برای طرفین و برکاتی برای منطقه به همراه خواهد داشت. در سالهای گذشته به دلیل نوع خط مشی سیاسی حاکم بر این کشور شاهد نوعی بیمیلی و کمتحرکی در سیاست خارجی ازبکستان بودهایم. روابط دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با جمهوری ازبکستان چند ماه پس از به رسمیت شناختن استقلال این کشور، آغاز شد ولی درمدت سالهای گذشته از پویایی لازم برخوردار نبود، البته ازبکستان در مدت حاکمیت ۲۶ ساله اسلام کریم اف با بیشتر کشورهای همسایه روابط گستردهای نداشت، در این میان روابط دو همسایه ازبکستان و تاجیکستان نهتنها عادی نبود بلکه با بروز برخی اختلافها در محدودترین و سردترین وضعیت روابط قرار گرفته بود. نوع ساختار و تقسیمبندیهای جغرافیایی ازبکستان و تاجیکستان به گونهای است که چگونگی روابط بهطور مستقیم بر بخش زیادی از مردمان دو کشور تاثیرگذار است، این دو در گذشته برخی از نیازهای یکدیگر را برطرف میکردهاند اما اختلافها حتی منجر به قطع تردد قطار، تعطیلی پرواز بین دو پایتخت و همچنین محدودیت اساسی در دریافت ویزا شد، پس ازفوت اسلام کریماف رئیسجمهوری پیشین و با انتخاب شوکت میرضیایف به ریاست جمهوری، این کشور راه تعامل با همسایگان و توسعه روابط با کشورهای منطقه را در پیش گرفت، بسیاری از موانع و محدودیتهای بین دو کشور ازبکستان و تاجیکستان در اثر نگاه جدید حکومت ازبکستان رفع شد یا در حال حل شدن است و دولت جدید افقهای تازهای در روابط با همه کشورهای منطقه گشود. رویکرد تازه در سیاست خارجی ازبکستان، فضای مناسبتر جهانی پس از برجام، همچنین آمادگی جمهوری اسلامی ایران و اهمیتی که ایران برای جمهوری ازبکستان قائل است، باعث شده روابط دو کشور در فصل جدیدی قرار گیرد و امید به توسعه و تعمیق روابط هر روز افزایش یابد، دیدار رئیسان جمهور ایران و ازبکستان در حاشیه نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در قزاقستان ( ۱۹ شهریور ۹۶ ) نویدبخش روندی جدید در روابط دو کشور بود، در ملاقات دو رئیسجمهوری بر اراده مستحکم دو دولت برای روابط نزدیک و گسترده تاکید شد. سفر چند وقت گذشته عبدالعزیز کاملاف وزیر امورخارجه ازبکستان و هیات بلندپایه همراه وی به ایران همچنین ملاقاتهای هیات با دکتر ظریف وزیر امور خارجه کشور و دیگر مسئولان بلندپایه و امضای اسناد همکاری فیمابین درواقع فتح باب و اقدامی مهم و موثر در راستای گسترش روابط بود. قرار است در آینده دکتر روحانی نیز به دعوت شوکت میرضیایف رئیسجمهوری ازبکستان سفری رسمی به آن کشور داشته باشد، سفری که میتواند در توسعه و تعمیق روابط در جنبههای مختلف نقشی تعیینکننده داشته باشد. ازبکستان یکی از کشورهای پرجمعیت آسیای مرکزی است (حدود ۳۲ میلیون نفر)، دارای منابع متنوع زیرزمینی گاز، نفت، طلا و اورانیوم است. ازبکستان ازجمله کشورهای محصور شده در خشکی است (کشور خشکی بست landlockd country ) و به آبهای آزاد راه ندارد، به همین دلیل از موضوعات مورد توجه دو طرف پیگیری کریدور چهارجانبه شامل عمان، ایران، ترکمنستان و ازبکستان است که از آن طریق ازبکستان میتواند به آبراه مهم خلیجفارس و آبهای آزاد جهان متصل شود، همچنین جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای حاشیه خلیجفارس میتوانند از طریق کریدور یادشده، نقل و انتقال کالا و توسعه تجارت و حضور موثر در بازارهای یکدیگر و کل منطقه را داشته باشند، سرمایهگذاری در پروژههای مشترک و سرمایهگذاریهای متقابل ازجمله برنامههای توسعهدهنده مورد علاقه دو کشور است. ازبکستان نیز همانند ایران یکی از همسایگان افغانستان است و توجه به حفظ امنیت در مرزها و مقابله با بیثباتی در منطقه همچنین مقابله با افراطیگری از دغدغههای امنیتی این کشور است، همکاری دو کشور در این زمینهها میتواند در برقراری صلح و ثبات منطقهای بسیار مهم و تاثیرگذار باشد. مشابهتهای فرهنگی و پیوندهای تاریخی و همچنین شباهتهای فراوان فرهنگی بین مردمان دو کشور نقشی مهم و پایدار در توسعه روابط خواهد داشت، کشور ازبکستان با برخورداری از شهرهای تاریخی سمرقند، بحارا، خیوه و تاشکند و برخورداری از توانمندیهای بالای گردشگری قطعا میتواند یکی از مناطق مطلوب و مناسب گردشگری برای مردمان کشورمان باشد، مناطقی که رنگ و لعاب فرهنگی، زبانی و تاریخی آن بسیار نزدیکتر از برخی کشورها و مناطق گردشگری حال حاضر مردم ما است.
