سند تامین اجتماعی چند لایه در سالهای گذشته بر مبنای برنامه پنجم توسعه نوشته شد. با این حال برخی مشکلات در این سند باعث شده تا هنوز راهاندازی نشود.
برخی معتقدند دولت باید این موضوع را هرچه سریعتر پیگیری کند تا علاوه بر رفع مشکلات موجود، موضوع توانمندسازی اقشار کمدرآمد، مصونسازی صندوقهای بازنشستگی از افزایش بار مالی و اولویتبندی خدمات بهداشتی و درمانی که از جمله اهداف این طرح بود، پیگیری شود. تامین اجتماعی چند لایه از جمله موضوعاتی است که تعاریف و شاخصهای متعددی برای آن در دنیا ارائه شده است. «پایگاه خبری گسترش» در این گزارش به بررسی مدل تامین اجتماعی چند لایه در ایران، کمیسیون اروپایی و سازمان بینالمللی کار پرداخته است. نظام تامین اجتماعی چندلایه براساس قانون برنامه پنجم توسعه به دولت مجوز برقراری استقرار نظام تامین اجتماعی چندلایه را با رعایت حداقل ۳لایه «مساعدتهای اجتماعی»، «بیمههای پایه» و «بیمههای مکمل» میدهد. از مهمترین ویژگیهای سند جدید نظام تامین اجتماعی میتوان به سطحبندی و اولویتبندی خدمات، استانداردسازی بیمههای تکمیلی و تخصصی کردن حوزههای امدادی، حمایتی و بیمهای اشاره کرد. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سند نظام تامین اجتماعی چند لایه کشور را با هدف پایدارسازی قشرکمدرآمد، مصونسازی صندوقهای بازنشستگی از افزایش بار مالی و اولویتبندی خدمات برای توانمندسازی اقشار مختلف جامعه منتشر کرد. این سند بر اساس ماده ۲۷ قانون برنامه پنجم توسعه به دولت مجوز برقراری و استقرار نظام تامین اجتماعی چند لایه را با رعایت حداقل ۳ لایه شامل «مساعدتهای اجتماعی»، «بیمههای پایه» و «بیمههای مکمل» میدهد. از ویژگیهای این برنامه، متمرکز کردن برنامههای حمایتی به ویژه برای اقشار آسیبپذیر است. در این الگوی جدید افراد به تناسب وضع شغلی، درآمدی و تواناییهای فردی از طریق دو راهبرد اساسی «بیمهای» و «حمایتی» تحت حمایت قرار میگیرند. علاوه بر اینها کمک و حمایتهای مالی دولت به نفع نیازمندترین خانوارها و بهصورت متمرکز خواهد بود. در این باره، احمد میدری، معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی معتقد است؛ استقرار نظام تامین اجتماعی چندلایه ۱۱ مزیت به دنبال دارد. ۶ مورد از مهمترین مزایای مورد اشاره «تخصصی کردن حوزههای امدادی، حمایتی و بیمهای مبتنی بر تفکیک و تمایز امور تقسیمکار»، «سطحبندی و اولویتبندی خدمات و پوشش»، «تمرکز حمایتها و کمکهای مالی دولت»، «ممانعت از سرریز بار مالی مضاعف بر دوش دولت»، «استانداردسازی بیمههای تکمیلی» و «ساماندهی لایه بیمهای در حداقل دو سطح بیمههای فراگیر و بیمههای اجباری» است. این گزارش به بررسی نظام نوین تامین اجتماعی پرداخته است.
۳ لایه در ایران شیوه لایهبندی در ساختارهای متفاوت دارای ویژگیها و تعداد مختلف است. در ساختار تامین اجتماعی چند لایه ایران ۳ لایه طراحی شده است. لایه اول بهعنوان سطح مساعدت اجتماعی شامل دو دسته حمایتی کامل و حمایتی نسبی میشود. حمایت کامل شامل افرادی مانند معلولان ذهنی و سالمندان است که نمیتوانند وارد فرآیند توانمندسازی کامل شوند. در لایه حمایت نسبی، افرادی که امکان توانمندشدن در قالب برنامههای توانمندسازی را داشته باشند بهصورت موقت تحت حمایت و پوشش قرار میگیرند. لایه دوم بخشی از جامعه را شامل میشود که شغل و درآمد مستمر دارند و میتوانند حق بیمه بپردازند. در این سطح، منابع مالی بیمههای اجتماعی از طریق حق بیمه تامین میشود و سعی بر این است که دولت کمترین مشارکت مالی را داشته باشد. طرح بیمه اجتماعی پایه در دو سطح «بیمههای اجتماعی فراگیر» و «بیمههای اجتماعی اجباری» طراحی شده است. از مهمترین ویژگیهای این طرح آن است که علاوه بر پوشش جمعیت شاغل، خویشفرمایان را نیز شامل میشود. لایه سوم، لایه بیمه تکمیلی است و کسانی را پوشش میدهد که بدون کمک دولت میتوانند حق بیمه بالاتری را برای خدمات تکمیلی بپردازند. اصل بر این است تا همه خدماتی که در محدوده نیازهای اساسی و ضروری است در تعهد بیمههای اجتماعی و حمایتهای اجتماعی قرار گیرند و فقط خدماتی که جنبههای انتخابی، رفاهی و غیرضروری دارند به وسیله بیمههای تکمیلی ارائه شوند. در واقع در این الگو افراد به تناسب وضع شغلی، درآمدی و تواناییهای فردی از طریق دو راهبرد اساسی بیمهای و حمایتی مساعدت تحت حمایت قرار میگیرند ضمن آنکه کمک و حمایتهای مالی دولت به نفع نیازمندترین خانوارها خواهد بود.
