اصلاح ساختاری که یک شبه ممکن نیست

صفیه رضایی - روزنامه‌نگار

نگاه تک‌بعدی آفت علم و فناوری است؛ ناگوارتر آنکه این نگاه طولانی‌مدت باشد. این قاعده را می‌توانیم درباره برخی رشته‌های دانشگاهی تصور کنیم. رشته‌های دانشگاهی که بدون توجه به نیاز جامعه به وجود آمده‌اند یا همان نگاه تک‌بعدی بر آنها حاکم شده است. در مقابل تعدادی از رشته‌های دانشگاهی نیز از بین رفته‌اند یا آنچنان التقاطی در آنها به وجود آمده است که دانش‌آموختگان هم‌رده هم دارای ادبیات یکسان از آن نیستند. این مسئله‌ای است که می‌تواند برای توسعه مضرر باشد. از آن بدتر نگاه تجاری به درس و علم و دانشگاه است؛ به این معنی که اصل علم‌آموزی نیست و اتفاقا همان مدرک‌گرایی است که می‌تواند تیشه بر پیکره تولید و علم و فناوری بزند. در کنار آن ایجاد رشته‌های دانشگاهی که چندان اهمیتی ندارند یا نیاز روز نیستند یا کمکی به صنعت نمی‌کنند نیز جای بررسی دارد. همچنین می‌توان از خلأ علمی و علم‌آموزی در رشته‌های دانشگاهی گفت که نیاز صنعت هستند اما به دلیل پاره‌ای بی‌توجهی‌ها ایجاد نمی‌شوند یا از عده‌ای که نگاه تک‌بعدی دارند همان رشته‌ها را لوکس و بیهوده تلقی می‌کنند. این‌گونه است که نوعی نگاه فرهنگی آغشته به جهل می‌تواند غیرمستقیم پایه‌های صنعت و حتی فناوری را ضعیف کند. از این رو، پیشنهاد می‌شود به جای تدوین بسته‌هایی که مربوط به تغییر سرفصل‌های آموزشی است یا موجب خط قرمز کشیدن روی مفاهیم اصلی توسعه می‌شود بار معنایی بیشتری برای رشته‌های دانشگاهی دهیم که می‌تواند در حاشیه‌های توسعه صنعتی و فناوری باشد اما اهمیت دوچندان دارد. به جای مضر دانستن برخی مفاهیم تجاری در رسانه‌ها و ناپسند دانستن صاحبان آنها با تامل بیشتری برای توسعه صنعتی و بال و پر گرفتن بخش‌های تولیدی بیندیشیم. از این رو، به نظر می‌رسد باید برای برخی از رشته‌های صنعتی که مزیت نسبی آن در کشور ما وجود دارد دپارتمان‌های آموزشی ویژه یا مدارس صنعتی ایجاد شود که در کنار آن رشته‌های مکمل و حاشیه‌ای وجود داشته باشد که باعث قدرت‌گیری آن صنایع باشد. به نظر می‌رسد الگوی کشت و صنعت‌ها باید در آموزش و توسعه علم و فناوری نیز ایجاد شود. الگویی که می‌تواند باعث تقویت پایه‌های توسعه و پشت‌سر گذاشتن همیشگی مرحله‌گذار باشد.