دستفروشی پدیدهای است که در بیشتر کشورهای جهان اعم از توسعهیافته و درحال توسعه به چشم میخورد و بهعنوان شغلی کاذب در اقتصاد و منظرهای نازیبا در فضاهای شهری شناخته میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: طبق گفته سازمان بینالمللی کار، فروشندگان خیابانی کسانی هستند که کالاها و خدمات خود را در فضای عمومی بهصورت عمده یا خرد عرضه میکنند و در این میان منظور از فضای عمومی، خیابان، پیادهرو و فضاهای واسطهای است. فروشندگان خیابانی ممکن است غرفهای ثابت مانند کیوسک داشته باشند یا فقط از یک میز برای عرضه کالایشان استفاده کنند اما دیگر فروشندگانی هستند که هر چند در جای ثابتی کالایشان را عرضه میکنند، اما آنها را بر روی سفرهای پلاستیکی یا پارچهای میچینند. دستفروشی به هر دلیلی که ایجاد شده باشد بخشی از نیاز اشتغال و تهیه مایحتاج اقشار کمدرآمد جامعه را تامین میکند و امروزه حتی در بزرگترین شهرهای کشورهای توسعهیافته نیز این پدیده وجود داشته و کارکردهای خاص خود را دارد. هرچند سابقه دستفروشی در ایران به گذشتههای دور بازمیگردد اما رشد چشمگیر این پدیده در یک دهه گذشته که کشور با بحران اقتصادی همراه بوده بهعنوان یک پدیده خاص مورد توجه قرار گرفته است. پدیده دستفروشی در کلانشهرها روزبهروز دامنه بیشتری یافته تا جایی که سامانه حملونقل عمومی درونشهری را نیز درگیر خود کرده است. دستفروشی در جامعه بیشتر به عنوان یک معضل شناخته میشود و در این میان افزایش حضور دستفروشان در سطح کلانشهرها به اندازهای است که در بیشتر مواقع مانع تردد راحت و آرامش شهروندان شده و از این رو موجب ناراحتی و اعتراض آنها میشود. دستفروشی نه تنها موجب هدر رفتن انرژی کار میشود بلکه چون دستفروشان مالیاتی به دولت پرداخت نمیکنند و دولت بر فعالیتهای آنها نظارتی نمیکند، به طور ناخواسته آسیب اقتصادی به کشور وارد میکنند در صورتی که اگر این افراد در کارگاههای تولیدی مشغول به کار بودند، سالانه به دولت مالیاتی پرداخت میکردند و دولت میتوانست این مالیات را صرف تقویت اقتصاد کشور کند. دستفروشان با فروش کالاهای خود به قیمتهای ارزانتر از مغازهها و فروشگاهها بهدلیل پرداخت نکردن مالیات برای کالاهایشان، به اصناف مختلف نیز آسیبهای جدی وارد میکنند. دستفروشی هرچه که باشد پدیدهای رو به رشد در جامعه بوده و دیدگاههای مختلفی نسبت به آن در بین نخبگان، مسئولان و مردم وجود دارد.در اینباره نماینده مردم اصفهان و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی گفت: در سالهای گذشته طرحهای مختلفی به منظور ساماندهی دستفروشان انجام شده است اما هر روز به تعداد آنها اضافه میشود و شهرداری به تنهایی قادر به ساماندهی آنها نیست بهطوری که متاسفانه بهدلیل وجود برخی مشکلات مرتبط با ساختار فرهنگ مردمی و نبود قانون مدون، کار ساماندهی دستفروشان به طور کامل اجرایی نشده است.ناهید تاجالدین در گفتوگو با صمت افزود: دستفروشان دو دسته هستند؛ عدهای که از روی نیاز به این شغل روی میآورند و عدهای دیگر که از روی منفعتطلبی این شغل را انتخاب میکنند. او ادامه داد: دستفروشانی که از روی نیاز به این شغل روی میآورند و متاسفانه تعداد آنها کم نیست باید طبق هماهنگی بین نهادهای مرتبط و براساس قانونی مدون در سالهای متوالی ساماندهی شوند، اما باید با کسانی که از روی منفعتطلبی و بدون نیاز به این کار روی میآورند تا از هزینههایی مانند اجاره غرفهها، اجاره مغازه و یا مالیات شانه خالی کنند، برخورد شود.نماینده مردم اصفهان و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: شهرداری برای ساماندهی دستفروشان برخی از بازارچهها را در سطح شهر برپا میکند اما این بازارچهها پاسخگوی تمامی دستفروشان نیست و نیاز به هماهنگی بین دستگاههای مربوط برای تصویب قوانین مربوط به این قشر از جامعه است. تاجالدین با بیان اینکه شهرداری به تنهایی نمیتواند تمام مسائل مربوط به شهر را حل کند، تصریح کرد: با توجه به اینکه برای حل شدن مسائل مربوط به شهروندی نیاز به همکاری دولت است اما در بسیاری از مواقع دولت حضور کمرنگی دارد. او با اشاره به اینکه موضوع مهم دیگری که در بحث دستفروشی بسیار بااهمیت است، مسئله فرهنگسازی است، تاکید کرد: بسیاری از این بازارچهها با نیت آسایش و رفاه شهروندان ایجاد میشود. اما با اعتراض مردم همان منطقه روبهرو میشود، این در حالی است که آنها از همان بازارچه خرید میکنند اما تمایل دارند به مکان دیگری منتقل شود. توازن میان حقوق دستفروشان و شهروندان همچنین نماینده مردم پارسآباد و بیلهسوار در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه موضوع دستفروشان، بسیار جدی و قابلتامل است، گفت: شهرداری و نهادهای اقتصادی، تمرکز زیادی روی این مسئله دارند، راهحل این مسئله، حذف این قشر از جامعه نیست، به همین منظور باید به فکر ساماندهی آنها در مکانهای خاص باشیم. شکور پورحسین در گفتوگو با صمت با اشاره به اینکه توازن لازم میان حقوق دستفروشان و شهروندان باید برقرار شود، افزود: برخی از افراد برای تامین معیشت و از سر ناچاری به این پدیده روی آوردهاند بنابراین برای جلوگیری از ایجاد مزاحمت، کنترل ترافیک و زیباسازی شهر متولیان باید نسبت به جمعآوری و ساماندهی آنها اقدام کنند.وی با اشاره به اینکه دستفروشان تهدیدی برای سلامت و بهداشت روانی جامعه بهشمار میروند، افزود: برخی از دستفروشان با فروش و عرضه مواد غذایی تقلبی و بیکیفیت سلامت مردم را تهدید میکنند بنابراین دادستان طبق قانون وظیفه دارد به این موضوع ورود کند. او با تاکید بر لزوم جمعآوری و ساماندهی دستفروشان مترو و سطح شهر تهران ادامه داد: دستفروشان تهران باید از سوی شهرداری جمعآوری و ساماندهی شوند. در این رابطه نیاز است دستفروشان نیازمند شناسایی و فضاهایی برای کسبوکار در اختیار آنها قرار داده شود تا دیگر شاهد حضور آنها در سطح شهر و مترو نباشیم. آغاز مرحله سوم ساماندهی دستفروشان در ۲۰ نقطه تهران مدیرعامل شهربان شهرداری تهران از اجرای مرحله سوم طرح ساماندهی دستفروشان توسط شهرداری در نیمه دوم شهریور در ۲۰ نقطه پایتخت خبر داد و از دستگاههای دولتی و مرتبط خواست که شهرداری را در اجرای این طرح بزرگ و مهم یاری کنند.به گزارش ایسنا، ابوالقاسم چیذری، با بیان اینکه رویکرد کارشناسانه و منطقی در مواجهه با پدیدهها و موضوعات شهری و تصمیمگیری درباره آنها این است که مبتنی بر تحقیق، پژوهش و مطالعات جامعهشناختی باشد، گفت: بر این مبنا، در مواجهه با پدیده دستفروشی و تصمیمگیری درباره آن باید مبتنی بر پژوهشهای جامعهشناختی حرکت کرد. مدیرعامل شهربان شهرداری تهران تاکید کرد: پس از مطالعه و تحقیق روی ۱۱ کشور که اقدام به ساماندهی دستفروشان کردهاند، طرح علمی و بومی ساماندهی دستفروشان را تهیه کردیم و نخستین مرحله این ساماندهی در اسفند ۹۴ در تهران به اجرا درآمد.چیذری با اشاره به اینکه مرحله دوم ساماندهی دستفروشان توسط شهرداری تهران در اسفند ۹۵ به اجرا درآمد، گفت: در مرحله دوم ساماندهی، ۲۰هزار دستفروش در ۲۰ نقطه تهران برای امرار معاش ساماندهی شدند که رضایت شهروندان و دستفروشان از این طرح، نشانه بارز موفقیتآمیز بودن آن است.از نگاه کارشناسان، انتظار جامعه از دستگاههای اجرایی ساماندهی هرچه سریعتر این قشر به منظور تحقق حقوق شهروندی، زیباسازی چهره شهر و گردش اقتصادی از مجاری تعریفشده در شهر است. اما آنچه در واقعیت شهر جاری است به حاشیه رفتن، طرد و حتی سرکوب شدن دستفروشان و حل موضوع بهعنوان یک پدیده اجتماعی است که باید توجه داشت دستفروشان در بیشتر شهرهای دنیا با برنامهریزی مدون و نظارت درست وجود دارند و باید به جای ریشهکنی این پدیده با در اولویت قرار دادن طرح ساماندهی دستفروشان از روشهای مختلف این تهدید را به فرصت تبدیل کرد. در حقیقت شهرداری وقتی موفق به ریشهکن کردن یک تخلف خواهد شد که در همه ابعاد برای رفع معضل تلاش کند و دستگاههای مختلف بتوانند عملکرد هماهنگی در برخورد با آن داشته باشند.
