قنبرعلی رجبی / مدیرعامل انجمن متخصصان آب و فاضلاب ایران
ار میزان مصرف آب در بخش کشاورزی در ایران همچنان آمار دقیقی در دست نیست اما آمارهای سرانگشتی نشان میدهد بین ۷۵ تا ۸۵ درصد آب در بخش کشاورزی مصرف میشود اما آبی که در بخش کشاورزی در بیشتر نقاط کشور مصرف میشود کموبیش با روش غرقابی است، بنابراین شرایط طوری نیست که کشاورزان بخواهند در مصرف این آب صرفهجویی کنند. دلیل مصرف بالا ارزان بودن آب، برق و سوخت در بخش کشاورزی است. همچنین تمام تجهیزاتی که برای کشیدن آب از درون زمین به بالا نیاز کشاورزان میشود، قیمت پایینی دارند. بنابراین کشاورز هیچگاه تشویق به صرفهجویی نمیشود. این البته یک روی سکه است. روی دیگر این سکه قیمت محصولات کشاورزی است که آنها هم ارزان هستند. درواقع قیمت محصولات کشاورزی با قیمت تجهیزات و امکانات موردنیاز برای تولید این محصولات همتراز شده است بنابراین اگر قرار باشد آب گران شود برای اینکه کشاورز نیز ضربه نخورد باید قیمت محصولات کشاورزی نیز زیاد شود. برای نمونه در بعضی سالها دیده شده که کشاورز حاضر است گوجهفرنگی، هندوانه یا سایر محصولات کشاورزی را رایگان بدهد تا از ضررهای بیشتر در امان بماند. پس اگر قیمت آب، قیمت مناسبی باشد نه کشاورز بدون نیازسنجی هندوانه میکارد و نه کسی ارزانخری میکند. بنابراین قیمت محصولات کشاورزی، آب کشاورزی و سوخت باید همتراز شوند. در این صورت است که کشاورزان تشویق به آمدن به سمت آبیاری قطرهای یا آبیاری بارانی میشوند. اکنون در بعضی نقاط کشور که آب کم است و نه بهدلیل قیمت بالا، برخی کشاورزان به آبیاری قطرهای و بارانی روی آوردهاند. کشاورزان این مناطق با محاسبات خود به این نتیجه میرسند که با ۱۰ لیتر آب در ثانیه میتوانند یک مرزعه بزرگ را آبیاری کنند درحالیکه در روش غرقابی به آب بسیار بیشتری احتیاج دارند و درنتیجه کارشان کمتر ثمر دارد. اما واقعیت اینکه این صرفهجویی باید در کل مناطق ایران انجام شود و کشاورز و مصرفکننده بدانند که صرفهجویی در آب کشاورزی یک اجبار است. برای تشویق کشاورزان باید دوطرفه به ماجرا نگاه کرد یعنی هم بخش قانونگذار کمک کند و هم برای کشاورز تبلیغات کنند تا به سمت روشهای جدید بیاید. اگر مصالح آبیاری قطرهای ارزان یا بهصورت وام یا یارانه در اختیار کشاورزان قرار گیرد و محصول نیز با قیمت بیشتری فروخته شود، کشاورزان انگیزه پیدا میکنند که این کار را انجام دهند. درواقع کسی که آب را هدر نداده با کسی که آب را هدر میدهد باید تفاوت داشته باشد. در بعضی کشورها محصولات بدون کود شیمیایی گرانتر فروخته میشوند. بنابراین باید برای کشاورزان انگیزه ایجاد کرد تا کمکم صرفهجویی به فرهنگ تبدیل شود.
