گردشگری روستایی؛ «شمشیر دولبه»

صبا رضایی / روزنامه‌نگار

بسیاری از روستاهای کشور در معرض خطر خشکسالی قرار دارند. این به معنای آن است که شغل اصلی روستاییان یعنی کشاورزی و دامپروری در معرض خطر جدی است. روستاییان بسیاری نیز از محل سکونت خود به شهرهای بزرگتر نقل مکان می‌کنند. خشکسالی و کم‌آبی محصولات کشاورزی روستاییان را از بین می‌برد و اقتصاد روستا و روستاییان را با مشکلاتی روبه‌رو می‌کند. درحقیقت بحران آب سرمنشا مهاجرت بسیاری از روستاییان به شهرهاست که درصورت ایجاد اشتغال جایگزین می‌توان تا حدی از مهاجرت‌های ناشی از نبود اشتغال، جلوگیری کرد.

از سوی دیگر مهاجرت روستاییان به شهرها و جست‌وجوی کار در بسیاری از موارد موجب ایجاد مشاغل کاذب می‌شود. در این میان گردشگری می‌تواند به عنوان معیشت مکمل کمک بزرگی برای روستاییان و رونق اقتصاد بومی باشد. اما این تنها یک سوی ماجرای رونق گردشگری در روستاهاست و این موضوع وجه دیگری نیز دارد که اگر به طور جدی و اصولی با آن روبه‌رو نشویم ممکن است گردشگری روستایی به «شمشیری دولبه» تبدیل شود.

اگر گردشگری معیشت جایگزین شده و جای کشاورزی و دامداری را بگیرد نه تنها کمکی به روستاها نمی‌کند، بلکه خود گردشگری را نیز با چالش روبه‌رو می‌کند زیرا گردشگران به روستاها سفر می‌کنند تا زندگی روستایی، مشاغل روستایی و کشاورزی را از نزدیک ببینند. از سویی دیگر این معیشت مکمل اگر منجر به از بین رفتن طبیعت، صدمه وارد کردن به محیط‌زیست روستاها، از بین رفتن فرهنگ بومی و سنتی روستایی و تغییر شیوه زندگی روستاییان شود نه تنها سودی برای روستاهای کشور ندارد، بلکه زیان‌های بسیاری به دنبال دارد. روستاییان در اثر رونق گردشگری طبیعت زیبا، فرهنگ بومی چندین ساله، شیوه زندگی که از پدران به آنها منتقل شده و آیین‌های سنتی خود را از دست می‌دهند.

این امر موجب گردشگر ستیزی در میان روستاییان شده و ارتباط مناسبی با آنها برقرار نمی‌کنند. گردشگران نیز پس از چندی که طبیعت مخروبه و فرهنگ تغییریافته روستاییان را مشاهده کنند، دیگر علاقه‌ای به بازدید از آن روستاها نخواهند داشت. نتیجه چه می‌شود؟ گردشگری چند سالی در روستاها رونق گرفته، محیط‌زیست و فرهنگ بومی را نابود کرده و سپس ناپدید شده است. اما اگر گردشگری به‌طور اصولی و براساس توسعه پایدار در روستاهای کشور توسعه یابد، از محیط‌زیست و فرهنگ بومی و سنتی محافظت شده و اقتصاد محلی را تقویت کند شاهد مهاجرت معکوس روستاییان خواهیم بود. اشتغالزایی می‌شود، بازار محصولات روستاییان مشتریان بسیاری پیدا می‌کنند، روستاییان نیز زمانی که تهدیدی از سوی گردشگران مشاهده نمی‌کنند و منافع گردشگری را به‌طور ملموس در زندگی روزانه خود حس می‌کنند با خوشرویی و مهربانی از گردشگران میزبانی می‌کنند.

امروز گردشگران اروپایی بسیاری به سفر به ایران علاقه پیدا کرده‌اند، اما آنچه برای آنها جذابیت بسیاری دارد و آن را منحصر به فرد و شگفت‌انگیز می‌دانند روستاهای کشور هستند. زندگی در خانه‌های بوم‌گردی، آشنایی با فرهنگ بومی و سنتی روستاییان، مهربانی و خونگرمی روستاییان، آرامش روستاها در کنار طبیعت زیبا می‌تواند نوشدارویی برای تمام دردهای روحی انسان مدرن باشد.