ایده اولیه توجه به حوزه پژوهش و فناوری از نیمه دوم سال ۷۸ در سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) آغاز شد و در این سال بود که «معاونت توسعه و نوآوری» در این سازمان شکل گرفت تا از طریق این معاونت بتوان از طرحهای پژوهشی و ایدههای نوآورانه حمایت کرد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، برای این منظور، ۳ روش در سال ۷۸ تعریف شد، نخستین روش توجه به تحقیق و توسعه (R&D) برای حمایت از پروژههای زیرپوشش و تابع سازمان گسترش و نوسازی صنایع بود، روش دوم، حمایت از طرحهای نوآورانه و در مرز دانش برای اشخاص حقیقی ( فرد) و حقوقی ( سازمان) بود که برای نخستین بار در کشور آغاز شد و سومین روش، حمایت از کارآفرینی بود که در این روش تسهیلاتی با کارمزد ۴ درصد برای این گونه طرحها در نظر گرفته شد.بعد از این که در سال ۸۱ عنوان «معاونت توسعه و نوآوری» به «معاونت توسعه صنایع نوین» تغییر کرد روش دیگری برای حمایت از طرحها در نظر گرفته شد که بر اساس آن، طرف قرارداد برای حمایت از طرحهای پژوهشی، اعضای هیات علمی دانشگاهها و دانشگاهها بودند. بخشی از فعالیتهای معاونت توسعه صنایع نوین، حمایت از طرحهای پژوهشی و نوآورانه بود و بخش دیگری از فعالیتهای این مرکز تصویب و اجرای پروژههای سرمایهگذاری بود. در واقع تا قبل از سال ۸۱، فعالیتهای این مرکز حمایت از ایده و تولید دانش فنی بود که بعد از این تولید انبوه، سرمایهگذاری و صنعتیسازی را نیز در دستور کار خود قرار داد و از ایده تا تجاریسازی طرحها را حمایت میکند.همچنین تاسیس و بهرهبرداری از شرکتهای دانشبنیان در نهایت واگذاری به بخش خصوصی از برنامههای این مرکز است. به عبارتی بعد از شکل گیری شرکتهای دانشبنیان و رسیدن به سودآوری با گذشت ۳ سال این شرکتها به بخش خصوصی واگذار میشود. براساس اصل ۴۴ قانون اساسی، ایدرو تا سقف ۴۹ درصد با خرید سهام این شرکتها با آنها مشارکت میکند که این میزان برای مناطق محروم ۱۰۰ درصد است. درحالحاضر ایدرو برای طرح الیاف شیشه مرند، بیو اتانول در یکی از مناطق محروم استان کرمانشاه به شکل ۱۰۰ درصد سرمایهگذاری کرده است. برای آشنایی بیشتر با پروژ ههای به بهرهبرداری رسیده و در دست اجرای این معاونت، «پایگاه خبری» گفتوگویی را با محمدرضا فیروزمنش مدیر توسعه صنایع نوین سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) ترتیب داده است.
سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران از چه طرحهایی و در چه قالبی حمایت کرده است؟ طرح تصفیه آبهای زائد و شیرین کردن آب شور دریا با موضوع راهاندازی طرح ممبران از سوی ایدرو و همکاری دانشگاه صنعتی شریف از طرحهایی بود که ایدرو حمایت کرده است. همچنین، طرح بانک خون بند ناف رویان که تولید دانش فنی آن در اختیار معاونت توسعه صنایع نوین بود با سرمایهگذاری ۶۵۰ میلیون تومانی در حوزه پژوهش از سوی ایدرو از پروژههای موفق بود. از دیگر برنامههای معاونت توسعه صنایع نوین خرید فناوری و دانش فنی داخلی یا خارجی است، بنابراین اساسنامه سازمان برای تجاریسازی طرحها در قالب یک شرکت با سرمایهگذاران خصوصی مشارکت میکند و به نسبت سهام برای تجاریسازی طرحها حمایت میشود. از مزیتهای این نوع مشارکت جذابیت و اعتبار نشان(برند) سازمان گسترش و نوسازی صنایع برای بخش خصوصی است. در گذشته تمایل بخش خصوصی برای همکاری با ایدرو بیشتر بود زیرا در آن زمان تعداد زیادی شرکت زیرحمایت و تابع این سازمان بودند و سازمان میتوانست بخش خصوصی را مجاب به استفاده از محصولات ساخت داخل کند. درحالحاضر بسیاری از این شرکتها به شکل مستقل فعالیت میکنند و استراتژی ایدرو نیز تغییر کرده است. در شرایط کنونی به دلیل اعتبار و ارتباطاتی که سازمان ایدرو با بانکها به ویژه بانک صنعت و معدن دارد میتواند بخش خصوصی را حمایت و ترغیب به سرمایهگذاری و مشارکت با در نظر گرفتن تضمینهای بانکی کند.
تا کنون چه تعداد طرح با کمک معاونت توسعه صنایع نوین به بهرهبرداری رسیده است؟ براساس مطالعات جهانی، از هر ۱۰۰ پروژه پژوهشی که مورد مطالعه قرار میگیرد ۲ مورد امکان ورود به مرحله بهرهبرداری را دارد. با این حال، سازمان برای تجاریسازی هر یک از طرحهای پژوهشی، شرکت مشاوره تخصصی ایجاد کرد تا بازوی مشاوره و اجرایی برای معاونت توسعه صنایع نوین باشند.از طریق این شرکت ایدههای خام شناسایی و مطالعات امکان سنجی اولیه برای آنها تعریف میشد، برخی از ایدهها که به لحاظ ماهیت بازار و اقتصادی تایید میشد در مرحله بعد مطالعات تکمیلی انجام و برخی از طرحها رد میشد و در نهایت در کمیتههای مربوط مصوب و برای تاسیس شرکت معرفی میشدند. در واقع هر طرح باید مراحل شناسایی پروژه ها، مطالعات امکان سنجی، مطالعات تکمیلی، تصویب در کمیته، تاسیس شرکت و بهرهبرداری را طی میکرد. بین سالهای ۸۱ تا اسفند ۹۴ از تعداد ۶۵ طرحی که در معاونت توسعه صنایع نوین مورد مطالعه قرار گرفته است، حدود ۳۰ طرح نوآور به تصویب، اجرا و بهرهبرداری رسیده است. این طرحها در حوزههای بیو فناوری، مواد پیشرفته، فناوری اطلاعات و ارتباطات، الکترونیک و میکرو الکترونیک، هوا و فضا، نانو فناوری از جمله نانو الماس، تجهیزات پزشکی و... بود که اکنون وارد بازار شده است. در دنیا برای فعالیت در حوزه صنایع «هایتک» سرمایهگذاری ۱۰۰ درصد از طرف بخش خصوصی اعمال نمیشود و سازمانهای حمایتکنندهای برای تشویق این بخش تسهیلات و خدماتی را برای آنها در نظر میگیرند. از این رو، از سال ۸۱ بود که وزارت صنعت، معدن و تجارت این وظیفه را برای سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در نظر گرفت تا این سازمان متولی توسعه سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته کشور باشد. این موارد در قوانین بالادستی از جمله برنامه ششم توسعه مورد توجه قرار گرفته است. از آنجایی که سال ۸۴ فضای کسب و کار کشور برای جذب سرمایهگذاران خارجی دچار رکود شد برای بخش خصوصی رغبت و جذابیت برای سرمایهگذاری در حوزههای تک که دارای ریسک بالایی بود، ایجاد نشد. از طرفی با توجه به اینکه به وجود آوردن فناوریهای هایتک زمان میبرد، نیاز داشتیم که این فناوری را از خارج از کشور تامین کنیم. از سال ۸۴ تا ۹۳ این رکود ادامه داشت و جذابیت برای بخش خصوصی نداشت.تا فضای سیاسی و اقتصادی برای کشور فراهم نمیشد سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به تنهایی نمیتوانست این رغبت را برای بخش خصوصی به وجود آورد. با این وجود از سال ۹۴ با رفع تحریمها اشتیاق برای سرمایهگذاری در این حوزه بهتر شده است و هیاتهای مختلفی به ویژه از کشورهای اروپایی برای مذاکره با ایران تمایل خود را اعلام و قراردادهای خوبی را با شرکتهای ایرانی منعقد کردهاند. واقعیت این است که صنایع پیشرفته نیز همانند سایر صنایع از سالهای ۸۴ تا ۹۳ این رکود را تجربه کردند. با چه روشهایی طرحهای سرمایهگذاری در سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران اجرا میشد؟ برای این منظور، از دو روش طرحهای سرمایهگذاری در سازمان آماده سرمایهگذاری میشود یکی از طریق تحقیق و توسعه طرحها در سازمان به تعالی رسید و برخی از طرحها از طریق بخش خصوصی که صاحب ایده بودند، اعلام آمادگی سرمایهگذاری مشترک شد.
برنامه آینده این معاونت چیست؟ برنامه استراتژی ایدرو هر سال در ابعاد مختلف تغییر میکند که براساس استراتژی سال ۹۴ سازمان ایدرو برای صنایع هدف ۴ صنعت نفت و گاز و پتروشیمی، حملونقل، تربیت مدیران متخصص و صنایع نوین را در اولویت قرار داد. برای صنایع نوین نیز این وظیفه محول شد که درحالحاضر تدوین دانش فنی دنبال نشود و تمرکز اصلی برای سرمایهگذاری مد نظر قرار گیرد. از ابتدای سال ۹۵ تمرکز معاونت توسعه صنایع نوین بر سرمایهگذاری در حوزههای مختلف از جمله انرژیهای نو، زیست فناوری علوم زیستی، تجهیزات پزشکی، الکترونیک و... بود که بسیاری از پروژهها در سال ۹۵ به بهرهبرداری رسید. در این حوزه طرحهای موفق استحصال طلا، تولید الیاف کربن، طرح مغناطیستهای سرامیکی، تولید کاتالیست بخشی و تست آلایندگی خودرو از طرحهایی بود که با موفقیت به اتمام رسیده و اکنون در بازار موجود است. این طرحها در استانهای اصفهان، تکاب، رشت و قزوین اجرا شده است.درحالحاضر طرحهایی مانند تولید قالبهای سبک ساختمانی، شمش منیزیم، پوششهای پلیمری در دست بررسی هستند که با همکاری بخش خصوصی اجرا خواهد شد. علاوه بر این، در حوزه فناوری اطلاعات «اس ام اس» مگفا است که منجر به تاسیس شرکت ۱۰۰ درصدی در حوزه فناوری اطلاعات شد. برج الکترونیک شیراز، آموزش الکترونیکی و مدیریت منابع سازمان از دیگر طرحهای به بهرهبرداری رسیده است و از طرحهای در دست اقدام میتوان به طرح شبکه ارتباطات هوشمند خودرو و طرح رایانش ابری همچنین طرح اینترنت اشیا اشاره کرد. علاوه بر این، در بخشهای تک فرآوردههای نفتی نیز فعالیت داریم و در تولید کاتالیستها با همکاری شرکت نفت و گاز سرو به موفقیتهای خوبی رسیدهایم و از دیگر طرحها GTO پلاس برای تبدیل گاز طبیعی به انواع الفین است که سرمایهگذاری آن ۳/۱ میلیارد دلار است که مشارکت آن از طریق تشکیل کنسرسیومهای ایرانی و خارجی کرهای و آلمانی دنبال میشود. این پروژه میتواند از دستاوردهای مهم ایدرو در یک یا ۲سال اخیر باشد. در حوزه انرژیهای تجدید پذیر نیز حوزههای جذاب آن شامل انرژی خورشیدی، بادی و پیلهای سوختی و تولید ذخیرهسازی زیستی از ضایعات شناسایی شده است. تفاهمنامهای هم با اشمیت آلمان برای این حوزه در سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران منعقد شده است. در برنامه ششم تولید ۵ هزار مگاوات انرژی، مگاوات نیاز به تولید انرژی است که از این میزان ۱۰۰۰ مگاوات آن مربوط به انرژی خورشیدی است.این در حالی است که اکنون ظرفیت تولید ۱۵ مگاوات فراهم شده است. از این رو با مذاکراتی که با سانا داشتهایم در صدد همکاری مشترک با این سازمان برای تولید پنل خورشیدی هستیم.با توجه به ظرفیت کشور مان در ۳۶۵ روز سال که ۳۰۰ روز آن آفتابی است در همه زمینهها میتوانیم انرژی خورشیدی را بکار ببریم و کمکی برای محیطزیست خواهد بود. همچنین مطالعاتی برای تاسیس توربین بادی ۳ مگاواتی انجام و در این باره مذاکراتی با یک شرکت دانمارکی شده است. با توجه به نرخ بالای انرژیهای نوین نیاز به در نظر گرفتن تعرفههایی از سوی وزارت نیرو و سانا است. تاکنون ۱۷ مذاکره با شرکتهای داخلی و خارجی برای توجه به انرژیهای خورشیدی شده است. همچنین، ایربگ خودرو، سیستم ضد سرقت خودرو در شهرک صنعتی قزوین به بهرهبرداری رسیده است و شخصیسازی کارت هوشمند دستگاه همودیالیز، سامانه مدیریت ناوگان و تجهیزات پیشرفته پزشکی از دیگر طرحهای به بهرهبرداری رسیده است.در حوزه بیو فناوری ایمپلنتها در جزیره کیش، تولید کود بیولوژیک، ایجاد بانک خون بند ناف و تولید واکسن تب برفکی از دیگر طرحهای به بهرهبرداری رسیده است.
