افزایش روزافزون جمعیت شهرنشینی و مهاجرت به اطراف کلانشهرها محصول دولت مدرن، صنعتی شدن، رشد باسوادی، سیاستهای اقتصادی، رشد جمعیت و... است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: روند کلی جهانی به سمت افزایش شهرنشینی و کاهش جمعیت روستانشین است اما درباره تهران وضعیت به گونهای خاصتر مطرح است. در کشور ما، مهاجرت از روستا به تهران است. عمده مهاجران، بیکار، بدون مهارت و دارای سطح سواد پایین هستند و بیشتر آنها در امور خدماتی، ساختمانی، باغداری و کارگری مشغول میشوند. بسیاری از این تعداد به دلیل پایین بودن سطح دستمزد در حاشیه شهرهای بزرگ مانند تهران سکونت دارند. بنابراین به گفته کارشناسان، فاصله طبقاتی و تبعیض باعث تشدید فشارهای روحی و روانی بر این افراد میشود، برای رفع یا حداقل مهار این روند اقدامات بنیادی در سطح دولت موردنیاز است تا سیاستهای اتخاذ شده در شهرداری و در هماهنگی با آنها به نتیجه مطلوب دست پیدا کند. شهرهای اقماری به شهرهایی گفته میشود که در نزدیکی کلانشهرها قرار دارند و وجود خود را تا حدود زیادی مدیون کلانشهرها هستند. اینگونه شهرها گاهی پیشینهای تاریخیتر از کلانشهر خود دارند و گاهی با رشد و گسترش کلانشهر خود بهوجود آمدهاند. این شهرها گاهی تنها برای سکونت دادن به جمعیت شهری و در حومه شهر اصلی بهوجود آمدهاند و گاهی هم به شهرهایی گفته میشوند که مجموعهای از آنها کلانشهر را بهوجود میآورد. گسترش حریم شهر، معضلات عدیده ازجمله افزایش حاشیهنشینی را به دنبال دارد و حفاظت و صیانت از حریم کلانشهری به وسعت تهران اقدام مشکلی است که نیازمند همکاری و هماهنگی تمامی دستگاههای ذیربط است. در سالهای گذشته برتعداد مراکز جمعیتی و سکونتگاههای پیرامون شهر تهران افزوده و واحدهای تقسیماتی متعدد در حریم تهران ایجاد شده است. در اینباره رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اینکه در اداره حریم شهر تهران دچار مشکلات عدیدهای هستیم، گفت: ازجمله اینکه مدیران شهرهای اقماری به طور جدی در این موضوع دخالت میکنند. بسیاری از شهرهای اقماری کنونی، روستاهای کوچکی بودند که در دهههای گذشته به مرور بر تعداد جمعیتشان افزوده شد و به شهر، شهرستان و برخی به کلانشهر تبدیل شدهاند. محمد سالاری در گفتوگو با صمت افزود: دلیل این امر این است که مجموعه مدیریت این شهرهای کوچک، تهران را الگو قرار داده و به دنبال این هستند برای درآمدزایی، ساختوساز در محدوده مدیریتی خود را افزایش دهند که کار اشتباهی است. بنابراین برای پیشگیری از چنین اتفاقهایی هم شورا و هم شهرداریها باید در اجرای بارگذاریها همکاری کنند. او تصریح کرد: تجربه کشورهای موفق نشان میدهد شهرهایی که موضوع حریم را به شهر مادر سپردهاند در این زمینه موفقتر بودهاند زیرا مدیریت شهرهای مادر نسبت به شهرهای دیگر مناسبتر است و از امکانات و ساز و کارهای بهتری برخوردارند. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری چهارمین شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اینکه در دهههای گذشته شاهد شکلگیری کانونهای جمعیتی در حریم شهر تهران بودهایم، ادامه داد: این افزایش جمعیت همچنان ادامه دارد و با توجه به اینکه طرح این شهرها تکمیل شده درنتیجه این جمعیت در حریم شهر تهران ساکن میشوند. سالاری با بیان اینکه مشکلی در زمینه توسعه شهر تهران نداریم، اظهار کرد: خوشبختانه درحالحاضر به لحاظ تخلفات ساختمانی و ساختوساز در حریم شهر تهران چندان جای نگرانی وجود ندارد و اقدامهای خوبی در صیانت از حریم تهران از سوی شهر مادر انجام میشود. او تاکید کرد: همانطور که گفته شد، مشکل اساسی اکنون از سوی شهرهای اقماری است. شهرهای اقماری یک حریم با شهر مادر و یک حریمهایی بین خود دارند که در این حریمها همچنان ساختوساز انجام میشود و مشکل اساسی به مدیریت آنها برمیگردد زیرا مدیریت یکپارچه حریم در این زمینه تصمیمگیری نکرده و هر شهری براساس تشخیص شورا، شهرداری و فرمانداری خود در این حوزه رفتار میکند. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران بیان کرد: اکنون مدیران شهرهای پیشرفته معتقدند برنامهریزی شهری منحصر به محدوده قانونی شهر مادر جواب نمیدهد؛ یعنی هر تصمیمی که در شهر تهران گرفته میشود باید تبعات آن نسبت به کل شهر سنجیده شود. اگر درحالحاضر در شهرهای اطراف مانند اسلامشهر، پردیس، پرند، بومهن تصمیماتی گرفته میشود، تاثیر مستقیم بر کیفیت زندگی در شهر تهران دارد. به عنوان نمونه افزایش جمعیت در این شهرها منجر به کاهش سرانه در شهر مادر میشود. این را هم باید درنظر داشت که ساکنان شهرهای اقماری بیشتر وقت خود را در شهر مادر میگذرانند. دولت باید ورود کند عضو کمیسیون شهرسازی و معماری چهارمین شورای اسلامی شهر تهران با بیان اینکه در سالهای گذشته همواره بر جمعیت تهران افزوده شده است، گفت: این در حالی است که هیچ نوع زیرساختی به شهر اضافه نشده است. وقتی جمعیتپذیری شهر افزایش پیدا میکند دیگر امکانات اقامت برای شهروندان آن شهر وجود نخواهد داشت، چه به لحاظ خدمات زیرساختی و چه به لحاظ اقتصادی؛ یعنی افرادی که به شهر مراجعه میکنند از آنجا که توان مالی ماندن در شهر را ندارند به سمت حاشیهها رانده میشوند و نتیجه آن فاجعهای است که در اطراف شهر تهران به وجود آمده است. مهدی تندگویان در گفتوگو با صمت افزود: تا وقتی دولت برای کاهش جمعیتپذیری شهر تهران برنامه عملیاتی تدوین و اجرایی نکند شورای شهر و شهرداری نمیتوانند در این زمینه کاری انجام دهند. یعنی سیاست کلی نظام باید دراین زمینه تغییر کند. او ادامه داد: در این سالها نهتنها کاری برای مهار جمعیتپذیری تهران انجام نشده بلکه با ساخت شهرکهای جدید در قالب مسکن مهر، جمعیت را افزایش دادهایم و مردم را به ماندن در این شهر ترغیب کردهایم. درواقع به جای اینکه مردم را به بازگشت به شهرهای خود تشویق کنیم ساختارهایی فراهم کردهایم که اجازه مهاجرت را به آنها داده است. عضو کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران در پاسخ به اینکه شهرداری چه اقدامهایی در اینباره انجام داده است، اظهار کرد: کاری که شهرداری میتواند انجام دهد این است که به ساکنان حاشیه شهر خدمات ارائه نکند، البته اینکار درستی نیست زیرا تبعات اجتماعی جبرانناپذیری دارد. شورا میتواند برای کاهش جمعیت شهرهای حاشیهایی از شهرداری بخواهد هیچگونه خدماتی به آنها ارائه نکند اما تبعات آن تشکیل کپرنشینهای اطراف تهران است که با هزارویک معضل اجتماعی و بهداشتی مواجه میشوند، از اینرو ما نمیتوانیم و نباید حقوق مردم را برای یک زندگی حداقلی لغو کنیم. دولت باید در این حوزه به طور مستقیم ورود پیدا کند. از نگاه کارشناسان، ساخت شهرهای اقماری یکی از ۳راهبردی بود که اواخر دهه ۱۳۶۰ برای مقابله با خطر افزایش شدید جمعیت و به ویژه جمعیت شهری پیشنهاد شده بود اما بررسی این پیشنهاد درحالحاضر ما را به این نتیجه میرساند که اهداف تاسیس این شهرها فراهم نشده است؛ اهدافی مانند اداره و کنترل رشد سریع و نامنظم شهرهای بزرگ و جذب جمعیت مازاد آنها، فراهم کردن مسکن، ارائه فرصتهای شغلی مناسب و.... با ایجاد این شهرها ممکن نشد.
