امروز در کشورهای توسعهیافته یکی از نشانههای توسعهیافتگی ایجاد زیرساختهای مناسب در زمینههای منابع انرژی، شبکه ریلی، جادههای ترانزیت، فرودگاه، بندر و... میباشد.
اساسا توسعهیافتگی و رشد اقتصادی بدون توسعه زیرساختهای مناسب، امری غیرممکن است. یکی از اهداف مهم در اقتصاد مقاومتی، حمایت از توسعه صنعتی و تولیدات داخلی با رویکرد صادراتی است. از بسترهای مهم برای حمایت از تولیدات داخلی و توسعه صنعتی، ایجاد و توسعه شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی است. در واقع توسعه صنعتی و اقتصادی نیازمند بستر مناسب برای رشد میباشد که این بسترها همان شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی است.
بیش از 37 هزار واحد صنعتی کوچک و متوسط در 794 شهرک و ناحیه صنعتی مستقر است که تاکنون استفاده آنها از خدمات زیرساختی اولیه مانند آب، برق و گاز همراه با دریافت زمین رایگان دارای اهمیت بود اما در چند سال اخیر ارائه خدمات نرمافزاری به این دسته از صنایع در اولویت قرار گرفته است ضمن آنکه حضور در این شهرکها و نواحی صنعتی در بهره مندی از خدمات حمایتی مانند بسته حمایت از رونق تولید یکی از اولویتها از سوی مسئولان مربوط عنوان و اجرا شده است. از این رو برای بررسی نقش زیرساختهای صنعتی در تحقق اقتصاد مقاومتی با فتحعلی محمدزاده، معاون فنی سازمان صنایع کوچک و شرکت شهرکهای صنعتی ایران به گفتوگو پرداختیم که مشروح آن در زیر آمده است.
ساختار شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی را تشریح کنید.
شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی دارای 2 بخش ساختار فیزیکی و مدیریتی هستند. در صورت تحقق برنامهها در ساختار فیزیکی از قبیل ایجاد شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی در موقعیتهای مکانی مناسب، سطح دسترسی مناسب به مراکز مهم، تامین آسان منابع انرژی بهطور قطع در ساختار مدیریتی این شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه موفقیت حاصل خواهد شد. یکی از رموز موفقیت در برنامههای اقتصاد مقاومتی توجه همهجانبه دستگاههای اجرایی در ایجاد زیرساختهای صنعتی است.
سرمایهگذاریها در شهرکها و نواحی صنعتی جنبه ملی دارد و باید از آن حمایت و صیانت شود تا کمترین آسیب را ببیند.
علاوه بر این، عمده فعالیتهایی که در شهرکها و نواحی صنعتی انجام میشود در راستای اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی است. بنابراین اقداماتی از جمله ارائه خدمات سختافزاری و نرمافزاری، ارائه زیرساختهایی که در کاهش هزینههای تولید موثر است، احداث ایستگاههای آتشنشانی، ضوابط ساخت و ساز، آموزش نیروهایانسانی در زمینههای مهارتی، کارآفرینی، مدیریتی و ایمنی (HSE) در راستای صیانت از این سرمایهگذاریهای ملی است.
اکنون چه تعداد از شهرکهای صنعتی در حال بهرهبرداری است؟
در مجموع 958 مصوبه احداث شهرک و ناحیه صنعتی تا پایان سال 95 در کشور وجود داشت که از این تعداد 794 مورد به بهرهبرداری رسیده است. این درحالی است که کل اراضی در اختیار این سازمان، 138 هزار هکتار، فاز عملیاتی آن 80 هزار هکتار و زمین صنعتی که ایجاد شده 56 هزار هکتار بوده است.
ساخت و راهاندازی شهرکها و نواحی صنعتی دارای مصوبه در دولت یازدهم چگونه بوده است؟ آیا مصوبه جدیدی نیز صادر شده است؟
دولت تدبیر و امید ضمن برنامهریزی جهت تکمیل زیرساختهای شهرکها و نواحی صنعتی که در دولت گذشته و سنوات قبل ایجاد شده بود، اقدام به بهرهبرداری از 84 شهرک و ناحیه صنعتی تا پایان سال 1395 کرده و واگذاری زمین در آنها برای متقاضیان سرمایهگذاری آماده شده است. به عنوان مثال مصوبهای در دولت برای احداث شهرک صنعتی در اشتهارد صادر شده، اما تا سال 95 هنوز اجرایی نشده بود همینطور در ناحیه صنعتی کوثر، ساوجبلاق و نجمآباد استان البرز با پیگیریها کار اجرایی آن آغاز شده است.
مصوبه احداث شهرک فناوری در مجموع 6 شهرک و در استانهای فارس، همدان، اصفهان، خراسان رضوی، آذربایجانغربی و آذربایجانشرقی بوده که در دولت یازدهم 3 مورد آن احداث شده و به بهرهبرداری رسیده است.
استقرار در این مناطق صنعتی چه مزیتی برای سرمایهگذاران و صنعتگران دارد؟
بر اساس ماموریت و تکلیفی که به سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی واگذار شده باید آنقدر شهرکهای صنعتی جذاب باشد تا مورد انتخاب سرمایهگذار قرار بگیرد. استقرار در شهرکها و نواحی صنعتی دارای مزیتهای بسیار است که در مقایسه با خارج از این مناطق برای سرمایهگذار در راهاندازی کارخانهها به صرفه است.
دریافت سند مالکیت یکی از امتیازاتی است که سرمایهگذاران در شهرکها و نواحی صنعتی از آن برخوردار میشوند درحالی که استفادهکنندگان از اراضی ملی در خارج از شهرکها و نواحی صنعتی نمیتوانند تملک داشته باشند و باید در قالب اجاره اقدام کنند. سند مالکیت نیز زمانی صادر میشود که واحد صنعتی به بهرهبرداری رسیده باشد در دولت یازدهم نیز برای حدود 30 هزار هکتار سند تفکیکی در داخل شهرکها و نواحی صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی زیرپوشش صادر شده است.
همچنین استقرار در شهرکها و نواحی صنعتی برای سرمایهگذاران دارای 13 سال معافیت مالیاتی در مناطق محروم است. در مناطق غیرمحروم این معافیت تا 7 سال است.
جدا از این موارد اگر سرمایهگذاری قصد داشته باشد خارج از شهرکها و نواحی صنعتی مستقر شود با چه چالشهایی روبهرو است؟
در صورتی که یک سرمایهگذار قصد داشته باشد برای راهاندازی کارخانه در خارج از شهرکها و نواحی صنعتی اقدام کند، نیاز به دریافت حداقل 16 استعلام از دستگاههای مختلف اجرایی است که بسیار زمان بر خواهد بود و این در حالی است که این استعلامها در ابتدای تاسیس شهرک یا نواحی صنعتی دریافت شده و زمین در این مناطق با کسب استعلامهای تعریف شده به سرمایهگذار واگذار میشود. حال آنکه مراجعه فردی برای دریافت استعلامها به حدود 6ماه تا 3سال زمان نیاز دارد.
آخرین وضعیت تامین خدماتی مانند تصفیهخانهها، آب، برق، گاز، مخابرات و فضای سبز در شهرکها و نواحی صنعتی چگونه است؟
امکانات شهری تا پشت در واحدهای صنعتی هدایت میشود. تا قبل از دولت یازدهم در مجموع شهرکها و نواحی صنعتی فقط 80 خودروی آتشنشانی وجود داشت که در دولت یازدهم 170 خودروی دیگر خریداری و به آن اضافه شد. همچنین در دولت یازدهم نزدیک به 23 هزار مترمکعب در روز به ظرفیت تصفیهخانهها اضافه شده است.
این درحالی است که برای 84 شهرک آب و برای 85 شهرک برق تامین شده است. 134 شهرک و اکنون 560 شهرک گازدار شده است. همچنین برای 174 شهرک تلفن ثابت رسیده است.
همچنین950 هکتار مساحت فضای سبز در دولت یازدهم به فضای قبلی اضافه شده است.
همچنین به لحاظ بصری باید درنظر داشت که در شهرکهای صنعتی زونبندی شده و صنایع فعال در یک رشته صنعت مشخص کنار هم قرار گرفته است که این امر بر آموزش و رفع نیازهای مشترک با همافزایی سایر صنعتگران تاثیرگذار است.
آیا تامین این زیرساختها بر افزایش قیمت زمینهای صنعتی اثرگذار بوده است؟
هیچ افزایش قیمتی در 3 سال گذشته در شهرکها و نواحی صنعتی ایجاد نشده است و در این مدت در 80 درصد شهرکها و نواحی صنعتی قیمت حق انتفاع ثابت بوده و در 20درصد بقیه نیز قیمتها در حد نرخ تورم رشد داشته است. همچنین واگذاری زمین در شهرکها و نواحی صنعتی رایگان است و حقوق انتفاع از سرمایهگذاران دریافت میشود که آن هم دارای شرایط بسیار آسان و قابل پرداخت است. به عنوان مثال، تا 50درصد حقوق انتفاع در نواحی صنعتی واقع در مناطق محروم در قیمت تمامشده مشوق داده میشود.
سخن آخر...
تا امروز 90 شهرک صنعتی خصوصی دارای مجوز تاسیس وجود دارد که تاکنون 46 مورد به بهرهبرداری رسیده و آماده واگذاری زمین است.همچنین این آمادگی وجود دارد تا تجربیات حاصل از ایجاد شهرکها و نواحی صنعتی از طریق این سازمان و شرکتهای استانی تابع به سرمایهگذاران بخش خصوصی که به ایجاد شهرکهای غیردولتی تمایل دارند به عنوان دانش فنی به صورت رایگان انتقال یابد. در راستای روانسازی در امر سرمایهگذاری بخش خصوصی نیز همه اختیارات و مراحل انجام کار از مرحله صدور جواز تاسیس تا مرحله پروانه بهرهبرداری به شرکتهای استانی تفویض شده است.
