در حالی که ۶۱۱۲ سال از برگزاری نخستین نمایشگاه تاریخ بشر میگذرد، امسال نخستین سالی است که روز جهانی این صنعت بهطور رسمی و در ابعاد جهانی در۷ ژوئن امسال میلادی مصادف با ۱۷ خرداد ۱۳۹۶ جشن گرفته خواهد شد.
به گزاری پایگاه خبری گسترش، جامعه جهانی این روز را مدیون طرح یک ایرانی خلاق است که توانست موافقت اتحادیه یوفی را برای جهانی شدن این صنعت در تقویم سالانه جلب کند. از آنجا که نمایشگاهها پنجره بازارهای هدف هستند وجود یک روز واحد در جهان برای این صنعت مهم و پر رونق ضمن اینکه توسعه اقتصاد نمایشگاهی و کسب تجارب بینالمللی را به دنبال دارد میتواند با رفع نارساییهای موجود به توسعه اقتصادی کشورها منجر شود.
در دهه گذشته، جهان با تجربه جهانی شدن توانست اقتصاد بینالمللی را توسعه دهد. گرچه این موضوع آنگونه که باید و شاید موجب رشد کشورهای در حال توسعه نبود، اما تجربه مثبت تعاملات بینالمللی بهویژه در صنعت نمایشگاهی، تغییرات شگرفی را در ساختار اقتصادی کشورهای در حال توسعه ایجاد کرد. به گونهای که برخی از این کشورها اکنون به اقتصادهای نوظهور جهان تبدیل شدهاند. حال جهان دریافته حضور در عرصههای بینالمللی سرعت توسعه کشورها را افزایش میدهد. با این وصف به راحتی میتوان دلیل نامگذاری نخستین سال برگزاری روز جهانی صنعت نمایشگاهی با عنوان«بینالمللی فکر کنیم و محلی عمل کنیم» را دریافت. دچند روز باقی مانده به روز جهانی صنعت نمایشگاهی به سراغ مردی رفتیم که چندین سال برای ثبت این مناسبت زحمت کشید و البته در نهایت موفق شد «یوفی» را برای ثبت این رویداد مهم متقاعد کند. در گفتوگویی که با این پیشکسوت صنعتی نمایشگاهی داشتیم، دلایل طرح روز جهانی صنعت نمایشگاهی و نقش آن در توسعه تجارت بینالملل و اقتصاد جهانی را جویا شدیم. آنچه در ادامه میخوانید، بخشی از گفتوگوی ما است با شاهرخ مدرس.
درباره خودتان بگویید. بهظاهر شما جزو معدود کارشناسان صنعت نمایشگاهی هستید که در تمام انجمنها و اتحادیههای جهانی عضو هستید؟
من فعالیت خود را در شرکت نمایشگاهی بینالمللی تهران، در سال ۱۳۵۳ با سمت کارشناس امور نمایشگاهی آغاز کردم. بعد از مدتی مدیریت طرح و برنامههای نمایشگاهی تهران به من سپرده شد. بعد از آن در ۹دوره مدیریت نمایشگاههای بینالمللی و بازرگانی تهران را عهدهدار شدم. این نمایشگاه از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۷ در ۲۶ دوره برگزار شد. که در دوره بیست و پنجم آن، ۸۶ کشور به صورت مستقل شرکت کردند. غیر از اینها به مدت ۱۷سال از ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۰میلادی (۱۳۶۲-۱۳۷۹) نماینده نمایشگاههای بینالمللی و بازرگانی تهران در اتحادیه جهانی صنعت نمایشگاهی (یوفی) بودم. بعد از ۳سال این اتحادیه مرا بهعنوان عضو رسمی پذیرفت و من به مدت ۱۴ سال در فرانسه و برای این مجموعه ایفای نقش کردم. سال ۱۹۹۲میلادی(۱۳۷۱) از سوی اتحادیه بینالمللی نمایشگاههای امریکا به نام IEA برای مشارکت در اجلاس صنفی و تخصصی به این کشور دعوت شدم. بعد از ایراد سخنرانی من به زبان انگلیسی که مورد استقبال حضار قرار گرفت به عضویت این اتحادیه(IEA) و رویدادهای مهم امریکا درآمدم.
در این سالها چه اقداماتی برای پیشرفت حرفهای صنعت نمایشگاهی انجام دادید؟
از طرحهایی که من تاکنون ارائه کردم میتوانم به طرح تربیت نیروی انسانی متخصص برای نمایشگاههای بینالمللی در قالب دانشگاههای بینالمللی اشاره کنم که برای نخستین بار ازسوی دانشگاه علمی کاربردی در مقطع کارشناسی به اجرا در آمد. در سالهای اخیر نیز دانشگاه تهران در نظر دارد مقطع کارشناسی ارشد آن را راهاندازی کند. طرح برپایی مراکز نمایشگاهی بینالمللی استانها، از جمله طرحهایی است که من در سالهای مدیریتم ارائه دادم. پیشنهادی که بعد از جنگ تحمیلی با وزیر بازرگانی وقت مطرح کردم و مورد پذیرش وی قرار گرفت. نمایشگاههای بینالمللی مراکز استانها که امروزه به ۲۸ نمایشگاه میرسد نشات گرفته از این طرح است. آخرین طرح من نیز، طرح روز جهانی صنعت نمایشگاهی بوده است.
در سال ۱۳۹۰ بهطور اتفاقی و براساس طرحهایی که در ذهن داشتم این موضوع به ذهنم خطور کرد و به نظرم رسید که داشتن یک روز جهانی برای این صنعت میتواند تحول بزرگی در نمایشگاهها و توسعه اقتصاد جهانی باشد این موضوع یک سال بعد منتهی به نگارش کتابی باعنوان «در تکاپوی دیدگاههای مدرن» شد. بعد از چاپ کتاب بلافاصله ۲۷۵ نسخه از آن را برای یوفی در پاریس و اتحادیه نمایشگاههای بینالمللی امریکا واقع در دالاس ارسال کردم. در بخش ۱۳ این کتاب به پیدایش روز جهانی نمایشگاهی و تاثیرات آن در توسعه تجارت جهانی اشاره کردم که خوشبختانه طرح روز جهانی صنعت نمایشگاه به دلیل تاثیرات مهمی که در اقتصاد جهانی بر جا خواهد گذاشت، به سرعت مورد پذیرش جامعه بینالمللی نمایشگاهی جهان قرار گرفت. با نگاهی به تاریخ نمایشگاهی جهان در واقع این طرح ۶۱۱۲ سال بعد از برگزاری نخستین نمایشگاه در جهان به ذهن من رسیده است.
هنوز بسیاری از کشورها در جریان اینکه ایران پیشنهاد چنین ابتکاری را داده نیستند. از طرفی نگرانیهایی هم درباره مصادره این روز به نفع کشورهای دیگر وجود دارد. در این زمینه چه تدابیری باید اندیشیده شود؟
از آنجا که سالهاست طرحهای بزرگ جهانی ایران از سوی کشورهای دیگر بهویژه همسایهها مصادره میشود، برای جلوگیری از این مسئله نامهای به همراه چند جلد از کتاب «در تکاپوی دیدگاههای مدرن» را برای خانم کریستین دروآرت، مدیر روز جهانی نمایشگاههای بینالمللی که پیشتر نیز مدیریت طرح و برنامه یوفی را عهدهدار بود، فرستادم. از ایشان خواستم ثبت طرح روز جهانی نمایشگاه بهطور مکتوب به نام من محفوظ باشد تا همانند سایر طرحها به نام کشورهای دیگر به ثبت نرسد. این موضوع موجب شد سال گذشته میلادی در ۸ ژوئن مصادف با ۱۸خرداد از من برای مشارکت در پنل اجلاس ویژه روز جهانی نمایشگاهها برای سخنرانی در پاریس دعوت شود. یک هفته بعد مرا مطلع کردند که در سال ۲۰۱۶میلادی برنامه ۸ ژوئن(۱۸ خرداد ۱۳۹۵) روز جهانی نمایشگاههای جهان به ۷ژوئن ۲۰۱۷(۱۷ خرداد ۱۳۹۶) موکول شده است.
با این همه شرکت سهامی نمایشگاههای بینالمللی جشنی را در ۱۹ خرداد ۹۵ برای تقدیر از این اتفاق ترتیب داد و با تقدیرنامهای مرا مورد تشویق قرار داد. غیر از این موارد خوشبختانه در ۳ ماه گذشته در همین راستا و برای معرفی هرچه بیشتر این طرح در داخل و خارج، برخی رسانهها با راهاندازی یک پویش بینالمللی، فعالیت بینالمللی برای معرفی این طرح را آغاز کردهاند.
تاثیر جهانی شدن روز صنعت نمایشگاهی در ایران به چه شکل نمود پیدا میکند؟
آنچه برای جهان سودمند است برای ما نیز بیتاثیر نخواهد بود. بنابراین جهانی شدن صنعت نمایشگاهی (جدای از اینکه ما پیشنهاد آن را ثبت کردیم) میتواند منجر بهدستیابی دیدگاههای جدید نمایشگاهی شود. از طرفی این طرح زمینهای برای ابراز مشکلات و نارساییهای موجود خواهد بود چراکه هر نمایشگاهی به هر میزان که کامل باشد به طور حتم نارساییهایی خواهد داشت که نیاز به اتاق فکر و طرح گفتمان برای رفع و رجوع آن دارد. بنابراین چنین روزی میتواند زمینهای را فراهم کند که کمبودها و نارساییها مورد بررسی قرار گرفته و رفع شود. حفظ موقعیت نمایشگاهی در جایگاه فعلی و تلاش برای ارتقای آن، بکارگیری یک نظام مدیریت نمایشگاهی برای تاثیرگذاری این پدیده ۶هزار ساله در اقتصاد جهانی و تجارت بینالملل، تشویق همکاران نمایشگاهی در سراسر جهان برای بینالمللی فکر کردن و عمل کردن از مهمترین اهداف طرح این روز بوده است. اهمیت این موضوع تا جایی است که اتحادیه یوفی در نظر دارد برای تشویق جهانی اندیشیدن، شعاری برای هر سال در نظر بگیرد.
امسال تصمیم دارد با شعار «بینالمللی فکر کنید، محلی عمل کنید» به استقبال روز جهانی صنعت نمایشگاهی برود. البته من در طرح پیشنهادی خود این شعار را بهصورت «بینالمللی فکر کنیم و بینالمللی عمل کنیم» آوردهام چرا که معتقدم عملکردهای بینالمللی نیازمند تفکر بینالمللی است. از این رو برای آشنایی کافی با مسائل بینالمللی پیش از هرچیزی تسلط کامل حداقل به یک زبان بینالمللی الزامی است. در این بین آشنایی با پروتکل و مذاکرات بینالمللی برای عملکردهای بینالمللی نیز از ضرورتهای این پدیده است. برآورد رتبهبندیهای نمایشگاهی جهان اینکه هر نمایشگاهی از کشورها در چه جایگاهی قرار دارد از موارد مهمی است که میتواند به سرعت جهانی شدن بیفزاید. بنابراین برای اینکه بتوانیم جهانی بیندیشیم و عمل کنیم ناگزیر از رعایت موارد یادشده هستیم.
انتظار شما به عنوان متولی و طراح روز جهانی صنعت نمایشگاهی از بخش خصوصی و دولتی چیست؟
دولت در هیچ جای جهان تاثیر مستقیمی در برگزاری نمایشگاهها ندارد و عموما نقش حاکمیتی و سیاستگذاری را عهدهدار است. بنابراین این بخش خصوصی است که در چارچوب تعیین شده دولت نمایشگاهها را برگزار میکند.
مجریان نمایشگاهی بخش خصوصی هم میتوانند از شهرداریها یا اتاقهای بازرگانی داخلی و بینالمللی و انواع تعاونیها باشند. شرکت سهامی نمایشگاههای ایران به عنوان یک شرکت مادر تخصصی، یک شرکت دولتی است که برگزاری نمایشگاهها را بر عهده میگیرد. سازمان توسعه تجارت نیز با برنامهریزی و سیاستهای از پیش تعیین شده نقش حاکمیتی برگزاری نمایشگاهها را عهدهدار است. به این صورت نمایشگاهها در ایران برگزار میشود با سایر نقاط جهان متفاوت است. در این بین انتظار ما از دولت بیشتر است که ما را در رسیدن به آرمان عملکرد جهانی حمایت کند. بنابراین کمترین انتظار این است که مسئولان دولتی به موقع عمل کنند، به موقع پویشها، جلسهها و کارگروه روز جهانی نمایشگاهی را تشکیل دهند تا زمان کافی برای عملکردهای بینالمللی در اختیار داشته باشیم.
از طرفی امیدواریم نمایشگاه بینالمللی تهران، اجلاس بزرگ بینالمللی خود را با مشارکت اتحادیههای جهانی مثل یوفی، ، IEA امریکا و YOE انگلیس برگزار کند. برای این منظور همچنین میتوان از تمام اتحادیههای بزرگ دیگر، شرکتهای نمایشگاهی، از سفرا و حتی شرکتهای بینالمللی که در ایران فعالیت میکنند، دعوت کرد. از آنجا که طراح این روز یک ایرانی است در واقع ما میزبان به شمار میآییم و باید برنامهریزی دقیقی برای این روز داشته باشیم با شعاری وطنی که بیانگر اهمیت این اجلاس است.
فکر میکنم برای برگزاری این اجلاس بخش خصوصی تمام تلاش خود را کرده است. برخی مجلههای نمایشگاهی در تلاشند زمینه تبادلنظر اتحادیه سراسری نمایشگاهی و برگزارکنندگان نمایشگاههای استانی و سایتهای آنها را برای هرچه باشکوهتر برگزار شدن این اجلاس فراهم کنند. البته انتظار من به عنوان یک طراح از بخش دولتی بیشتر بود تا با عملکرد به موقع ما را در جهانی عمل کردن یاری دهد که متاسفانه نشد. گرچه تلاشها برای برگزاری این اجلاس ادامه دارد، اما متاسفانه در حالی که زمانی کمتر از ۲ ماه برای برگزاری این اجلاس در اختیار داریم؛ هسته کار گروه این اجلاس تنها چند روز قبل تشکیل شد؛ بنابراین با این زمان از دست رفته به نظر نمیرسد بتوان اجلاس بزرگی برگزار کرد. اجرای یک اجلاس بینالمللی نیاز به زمان زیادی دارد که ما این زمان را از دست دادهایم.
چه کشورهایی تاکنون روز جهانی شدن صنعت نمایشگاهی را جشن گرفتهاند؟
با اینکه سال گذشته میلادی اجلاس روز جهانی صنعت نمایشگاهی برگزار نشد و به امسال میلادی موکول شد. تا کنون۱۰۰۰ نفر، ۷۳ انجمن نمایشگاهی و ۹۰ مرکز نمایشگاهی در سراسر جهان از روز جهانی صنعت نمایشگاهی حمایت کردند.
در آینده برای هرچه باشکوهتر برگزار شدن این روز با نام ایران، چه برنامههایی در نظر دارید؟
باید به یاد داشته باشیم مقتضیات زمان، شرایط و نیازها، ارتباطات نمایشگاهی کشورها، میزان صادرات و واردات، موفقیت نمایشگاهی، مشکلات و نارساییها و نیاز روز از مهمترین عوامل تدوین یک طرح است. برای من مهم است کار خود را دقیق انجام دهم تا بتوانم با عملکردهای جهانی نام ایران را در صنعت نمایشگاهی جهان اعتلا ببخشم برای این منظور در نظر دارم اگر طرح جهانی دیگری را تدوین کردم با رسانهها در میان بگذارم. بیتردید مدیریت یک ایرانی در نمایشگاه جهانی چون هانوفر و نقش موثر در برگزاری اکسپو ایران - ایتالیا میتواند در اعتلای نام ایران در صنعت نمایشگاهی موثر باشد.
در پایان اگر نکتهای باقی مانده، بفرمایید.
نخست برای مجموعه نمایشگاهی کشور آرزوی موفقیت و توفیق روزافزون دارم و امیدوارم همچنانکه نمایشگاه تهران در سال ۱۳۷۲ به دلیل کارآمدی توانست رتبه چهارم جهان را کسب کند، وضعیت صنعت نمایشگاهی روزبهروز بهتر شود. باید به یاد داشت هر توسعهای نیاز به آموزش نسل جوان دارد؛ بنابراین لازم است نیروهای جوان و نخبه کشور را برای این صنعت تربیت کنیم. یادمان باشد توسعه و پیشرفت سختافزاری درگرو پیشرفت نرمافزاری و آن نیز با کارآمدی مغزافزاری که نیروی کار است، میسر میشود.
