فجیره یکی از هفت امارت امارات متحده عربی است که در ساحل شرقی این کشور و در حاشیه دریای عمان قرار دارد؛ امارتی که بهدلیل موقعیت ویژه جغرافیایی، تنها امارت امارات است که به خلیج فارس دسترسی ندارد و همین ویژگی آن را به یکی از نقاط راهبردی تجارت و انرژی در منطقه تبدیل کرده است.
بندر فجیره فقط یک اسکله تجاری در ساحل دریای عمان نیست؛ این بندر در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مراکز ذخیرهسازی، اختلاط و سوخترسانی دریایی در جهان تبدیل شده و بهویژه برای صادرات نفت امارات نقشی حیاتی دارد. اهمیت این بندر در شرایطی دوچندان شده که تنشهای منطقهای، مسیرهای عبور انرژی از تنگه هرمز را پرریسکتر کردهاند.
فجیره در بیرون از تنگه هرمز قرار دارد و همین موقعیت جغرافیایی، آن را به دروازهای امنتر برای صادرات نفت و فرآوردههای نفتی امارات تبدیل کرده است. رویترز گزارش داده که این بندر بهطور میانگین بیش از ۱.۷ میلیون بشکه در روز صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی را مدیریت کرده که حدود ۱.۷ درصد مصرف روزانه جهان است. این رقم نشان میدهد هر اختلال در فجیره فقط یک موضوع محلی یا حتی منطقهای نیست، بلکه میتواند در بازار جهانی انرژی بازتاب پیدا کند.
امارات برای دور زدن تنگه هرمز از خط لوله حبشان-فجیره یا ADCOP استفاده میکند؛ خط لولهای که نفت میادین ابوظبی را به فجیره منتقل میکند. ظرفیت این مسیر در گزارشهای معتبر بین ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز ذکر شده و به امارات امکان میدهد بخشی مهم از صادرات خود را بدون عبور از آبراه حساس هرمز انجام دهد. به همین دلیل، فجیره برای امنیت انرژی امارات یک دارایی راهبردی محسوب میشود.
فجیره امروز یکی از مهمترین هابهای ذخیرهسازی و blending نفت در جهان است. بر اساس دادههای منتشرشده، ظرفیت ذخیرهسازی نفت در این منطقه به حدود ۱۸ میلیون متر مکعب رسیده که آن را در میان بزرگترین مراکز ذخیره محصولات پالایشی در خاورمیانه قرار میدهد. S&P Global نیز تأکید کرده که فجیره میزبان بزرگترین ظرفیت تجاری ذخیرهسازی محصولات پالایشی در خاورمیانه است. این زیرساخت به معاملهگران و شرکتهای انرژی اجازه میدهد نفت خام و فرآوردهها را ذخیره، ترکیب و برای بازارهای مختلف استانداردسازی کنند.
بندر فجیره با ظرفیت جابهجایی حدود ۱۲۰ میلیون تن کالا در سال و هزاران تردد کشتی، یکی از مهمترین مراکز لجستیکی منطقه بهشمار میرود.
این بندر علاوه بر نفت، در حوزه کالاهای فله مایع، سوخت، مواد شیمیایی و خدمات دریایی نیز فعالیت گستردهای دارد و بهعنوان یک مرکز چندمنظوره در زنجیره تأمین جهانی ایفای نقش میکند.
فجیره یکی از سه تا چهار مرکز بزرگ سوخترسانی کشتیها در جهان بهشمار میرود. در سال ۲۰۲۵، فروش سوخت دریایی در این بندر به ۷.۴ میلیون متر مکعب رسید و همین رقم آن را در رتبه چهارم جهان قرار داد، هرچند بر اساس دادههای جدید، کاهشهایی نسبت به سال قبل ثبت شده است. این بازار برای فجیره فقط یک فعالیت جانبی نیست؛ بخشی مهم از درآمد لجستیکی و تجاری بندر از همین سوخترسانی به کشتیهای عبوری در مسیر اقیانوس هند، خلیج عمان و دریای عرب تأمین میشود.
فجیره با حدود ۵۰ میلیون تن سوخترسانی سالانه و جایگاه سوم در جهان، یکی از مهمترین هابهای بانکرینگ دنیاست. یعنی در صنعت بانکرینگ، اهمیت فجیره «منطقهای» نیست؛ جهانی است.
بندر فجیره بهنوعی ضربهگیر بازار نفت در برابر بحرانهای هرمز است. وقتی تنش در منطقه بالا میرود، بخشی از صادرات خلیج فارس به مسیرهای جایگزین مانند فجیره منتقل میشود و همین موضوع روی نرخ حملونقل، بیمه جنگریسک و قیمت سوخت کشتی اثر میگذارد. رویترز همچنین گزارش داده که هرگونه اختلال در فجیره میتواند باعث شود امارات، بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان اوپک، ناچار به کاهش معنادار تولید شود.
فجیره مثل جبلعلی یا شانگهای یک بندر کانتینری عظیم نیست؛ اهمیتش بیشتر در نفت خام، فرآوردههای نفتی، ذخیرهسازی و سوخترسانی است. به همین دلیل، معیار مقایسهاش باید «نقش در امنیت انرژی» باشد، نه صرفاً تعداد TEU یا حجم بار عمومی.
گزارشهای بینالمللی معمولاً فقط از «حمله» یا «آتشسوزی» در فجیره میگویند، اما نکته اصلی این است که حمله به چنین نقطهای، به زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی ضربه میزند: صادرات نفت خام، ذخیرهسازی، سوخترسانی، و حتی اعتماد بازار به امنیت مسیرهای جایگزین. در ماههای گذشته نیز گزارشهایی از افت فروش سوخت دریایی و کاهش موجودیهای ذخیره در فجیره منتشر شد که نشان میدهد این بندر حتی در دوره تنش هم بهسرعت به بازارهای جهانی سیگنال میدهد. به همین دلیل، فجیره را باید یکی از مهمترین نقاط اقتصادی-ژئوپلیتیکی خلیج فارس دانست.
در ادامه آماری از ظرفیت های مختلف بندر فجیره آمده است که به شرح زیر می باشد:
ظرفیت جابهجایی روزانه: رویترز گزارش داده فجیره بهطور میانگین بیش از ۱.۷ میلیون بشکه در روز صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی را مدیریت میکند.
سهم از مصرف جهانی: همین رقم حدود ۱.۷ درصد مصرف روزانه نفت جهان را تشکیل میدهد.
ظرفیت ذخیرهسازی: ظرفیت ذخیرهسازی نفت در منطقه فجیره به حدود ۱۸ میلیون متر مکعب رسیده است.
جایگاه ذخیرهسازی منطقهای: S&P Global فجیره را دارای بزرگترین ظرفیت تجاری ذخیرهسازی محصولات پالایشی در خاورمیانه معرفی کرده است.
فروش سوخت دریایی: در سال ۲۰۲۵ فروش سوخت دریایی فجیره به ۷.۴ میلیون متر مکعب رسید و این بندر را در رتبه چهارم جهان قرار داد.
خط لوله جایگزین هرمز: خط لوله حبشان-فجیره برای انتقال نفت ابوظبی به ساحل عمان، ظرفیتی در حدود ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز دارد.
اهمیت ترافیکی منطقه: در گزارشهای مربوط به تنگه هرمز آمده که سالانه حدود ۵۰ هزار فروند کشتی از این مسیر عبور میکنند و از این میان حدود ۱۷ هزار فروند نفتکشاند.
آمار بانکرینگ منطقهای: یک گزارش داخلیتر اشاره کرده که سالانه حدود ۴۷ هزار فروند کشتی در منطقه خلیج فارس تردد میکنند.
عمق اسکلهها: در یک معرفی فنی از بندر فجیره آمده که عمق تخلیه آن تا حدود ۱۶ متر میرسد و برای کشتیهای بزرگ مناسب است.
