نوسانات نرخ ارز از مهمترین مسائل تعیینکننده در هزینه تمامشده طرحهای ایجادی و صادرات و واردات بنگاههای اقتصادی و واحدهای صنعتی است، به طوری که این نوسانات امکان برنامهریزی را از این واحدها سلب میکند و باعث بالا رفتن هزینه تولید و در نتیجه پایین آمدن توان رقابتی آنها میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: در چنین شرایطی، ریسک ناشی از نوسانات نرخ ارز ازجمله مسائلی است که همواره ذهن فعالان بخشهای اقتصادی، تولیدکنندگان و افرادی که در ارتباط با فعالیتهای صادراتی و وارداتی هستند را به خود مشغول میکند. افراد فعال در این بازارها به خاطر این نوسانات میتوانند دچار مشکلاتی شوند و این عامل در بلندمدت برای رشد اقتصادی جامعه مسئلهساز خواهد شد. در چنین شرایطی، پوشش ریسک ارزی یک ضرورت تلقی میشود تا ضمن اینکه بتواند نگرانیهای فعالان اقتصادی را کاهش دهد، زمینه ورود سرمایهگذار خارجی را به ایران افزایش دهد. دراین بین یکی از متداولترین شقوق قراردادهای آتی برای مدیریت انواع ریسکها، دور نگهداشتن فعالان اقتصادی از ریسکهای ناشی از نوسانات ارزش پول است که بیشتر در قالب ابزار هجینگ مدیریت میشود. هجینگ نوعی قرارداد آتی به شمار میرود که به معنی خنثیسازی ریسک موجود در یک بازار با استفاده از ریسک متضاد در بازاری دیگر است. هجینگ ارزی به عنوان یکی از اصلیترین درخواستهای بخش خصوصی درحالی در سالهای گذشته باتوجه به نوسانات ارزی موجود در کشور مطرح بوده که در نهایت براساس نیازی که ازاین بابت در بخش تجارت و صادرات کشور احساس میشد، این ابزار از سوی صندوق ضمانت صادرات به تازگی عملیاتی شده است. این اقدام هرچند در جهت حمایت از بخش صادرات و تجارت کشور درحال انجام است، اما این باور از سوی برخی از فعالان اقتصادی وجود دارد که در همه جای دنیا، هج کردن ارز توسط نظام بانکی انجام میشود و این رویه باید در ایران هم اتفاق بیفتد. البته دراین بین برخی نیز این باور را دارند که بازار سرمایه نیز میتواند محلی مناسب برای هجینگ ارزی باشد و تدابیر لازم در این زمینه صورت گرفته است. هج کردن ارز، وظیفه صندوق نیست سید کمال سیدعلی، رئیس صندوق ضمانت صادرات ایران دراین رابطه با بیان اینکه ورود هجینگ ارزی به شبکه بانکی کشور میتواند اقدامی مناسب برای کاهش و جبران ریسک تولیدکننده و صادرکننده تلقی شود، درباره ارائه این خدمت از سوی صندوق ضمانت صادرات ایران که به تازگی درحال انجام است اظهار کرد: این محصول جدیدی است که از سوی صندوق ارائه میشود و ریسک نرخ ارز صادرکنندگان را پوشش میدهد و نگرانی صادرکنندگان نسبت به کاهش نرخ ارز را برطرف میکند. به این ترتیب صندوق ضمانت صادرات ۳ تا ۳۵ درصد نرخ ارز را در صورت کاهش نرخ ارز، پوشش میدهد. بر این اساس اگر امروز صادرکنندهای کالایی را با نرخ روز صادر کند اما در زمان وصول آن نرخ ارز نسبت به امروز کاهش یافته باشد، صندوق ضمانت صادرات از ۳ تا ۳۵ درصد این مبلغ را جبران میکند. سیدعلی براین باوراست که این اقدام از سوی صندوق برای حمایت از صادرکنندگان انجام میشود، درحالی که این وظیفه برعهده صندوق ضمانت صادرات نیست و این امر باید از سوی نظام بانکی و بانک مرکزی دنبال شود. به گفته او، به دلیل مشکلاتی که در روابط بانکی ایران با نظام بانکی دنیا حاکم است و مشکلاتی که در رابطه با نقل و انتقالات ارزی ناشی از تحریمها وجود دارد، پوشش این نوسانات از سوی نظام بانکی انجام نشده است، وگرنه هج کردن برای مجموعه تاجران و واردکنندگان و تولیدکنندگان باید توسط بانک مرکزی و نظام بانکی انجام شود. به گفته مدیرعامل صندوق ضمانت صادرات، این اقدام درحالحاضر از سوی این صندوق انجام میشود، برای اینکه صادرکنندگان، ضعیف و به لحاظ اقتصادی و کاهش نرخ ارز دچار شوک نشوند. اما به هرحال اعتقاد دارم که این وظیفه باید برعهده بانک مرکزی و نظام بانکی باشد و حتی راهاندازی بورس ارز و عملیاتی شدن هجینگ در بورس نیز نمیتواند جایگزین مناسبی برای فعالیتها و مدیریت ارزی بانک مرکزی در این بخش باشد. بانک، ریسک ارزی صادرات را پوشش دهد محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات نیز در اینباره با بیان اینکه موضوع هجینگ ازجمله ابزارهایی است که میتواند ریسک ارزی را در حوزه تجارت و صادرات تاحد زیادی کاهش دهد و این امر در دنیا از سوی بانکها انجام میشود افزود: اما با توجه به تلاشهایی که از سوی بخش خصوصی در تمامی این سالها برای عملیاتی شدن هجینگ ارزی انجام شد، این مهم تا همین چند وقت پیش عملیاتی نشد و به تازگی شاهد این هستیم که این موضوع از سوی صندوق ضمانت صادرات در حال انجام است. او با بیان اینکه این موضوع باید همچون سایر کشورها از سوی بانکها انجام شود افزود: اما به دلیل برخی شرایط و عوامل هنوز محقق نشده و حتی چند سال پیش بورس تلاش کرد تا بتواند هجینگ ارزی را وارد این بازار کند که البته این موضوع هم اجرایی نشد. وی بر اینباور است که اینک که صندوق ضمانت صادرات ایران به بحث هجینگ ارزی ورود کرده و در جهت حمایت از بخش صادرات کشور گام برداشته، به نظر میرسد که باید تلاش کنیم تا ازاین طریق درخواست صادرکنندگان را پوشش دهیم. هجینگ ارزی زمانی برای صادرکنندگان جذاب خواهد بود که نوسانات ارزی در کشور بالا باشد که به نظر میرسد درحالحاضر که نوسانات ارزی کنترل شده است، صندوق ضمانت صادرات هم میتواند پاسخگوی نیازهای فعالان این بخش باشد. لاهوتی معتقداست که کنترل نوسانات نرخ ارز باید دراختیار نظام بانکی قرار گیرد، چون سرمایه کافی دراختیار نظام بانکی است و امکان خدماتدهی به مشتریان، به شکل بهتری فراهم است. هجینگ ارزی در بورس باشد علی صالحآبادی، مدیرعامل بانک توسعه صادرات نیز در اینباره با اشاره به آغاز هجینگ ارزی از سوی صندوق ضمانت صادرات و قدردانی از این اقدام تاکید کرد: فعالان اقتصادی اعتقاد دارند در صورت نوسانات بالای ارزی مانند آذر و دی سال گذشته، صندوق ضمانت صادرات از منابع لازم برای پوشش ریسک ارزی برخوردار نیست و هجینگ ارزی باید در بورس باشد که بنده هم من با این نظر موافقم. وی با بیان اینکه صندوق ضمانت صادرات سرمایه محدودی دارد، توضیح داد: ریسک نرخ ارز برای بنگاههای مختلف دارای اثرات متفاوتی است و صندوق ضمانت صادرات برای آنکه بتواند این نوسانات را پوشش دهد، باید از منابع قوی و سنگینی برخوردار باشد و بیشتر از منابع خود نمیتواند این ریسکها را پوشش دهد. وی تصریح کرد: صندوق ضمانت صادرات در پوشش نرخ ارز به طور محدود ورود کرده و این موضوع جای تقدیر و تشکر دارد؛ این موضوع لازم است اما کافی نیست. صالحآبادی تاکید کرد که برای هجینگ واقعی و پوشش ریسک نوسانات ارزی نیاز به بازار مشتقه ارزی وجود دارد. وی درباره پیششرطهای لازم برای راهاندازی بازار مشتقه ارزی با توجه به اینکه آییننامههای آن نیز موجود است، گفت: بانک مرکزی پیششرطهایی برای راهاندازی بازار مشتقه ارزی دارد؛ ازجمله این پیششرطها حرکت به سمت ارز تکنرخی است؛ همچنین زمانی این اتفاق امکان تحقق دارد که دسترسی بانک مرکزی به منابع ارزی خود گستردهتر شود. مدیرعامل بانک توسعه صادرات ادامه داد: به نظر میرسد شاید به زمان بیشتری نیاز داریم تا به سمت ایجاد بازار مشتقه ارزی حرکت کنیم؛ با این حال به نظر من برای هجینگ ارزی، بازار مشتقه ارزی مورد نیاز است. راهاندازی بازار مشتقه ارزی در بورس احمد پویانفر یکی از کارشناسان بازار سرمایه نیز در اینباره با تاکید بر اینکه پوشش ریسک ارز، میتواند عاملی مهم در جذب سرمایهگذاریهای خارجی مستقیم و غیرمستقیم باشد افزود: تاکنون یکی از مهمترین موانع پیشروی سرمایهگذاریها در کشور، این بوده که ما مکانیزم مناسبی برای پوشش ریسک نرخ ارز نداشتهایم. به نظر میرسد درچنین شرایطی اگر بازار مشتقه ارزی راهاندازی شود، این امر میتواند نیاز سرمایهگذاران خارجی را جوابگو باشد و از طرف دیگر تولیدکنندگان داخلی نیز بتوانند با اطمینان بیشتری محصولاتشان را صادر و مواد اولیهشان را وارد کنند. وی با بیان اینکه راهاندازی بازار مشتقه و پوشش ریسک نوسانات ارزی در کشور نیازمند فراهم شدن شرایط است افزود: راهاندازی این بازار نیازمند خارج شدن عرضه ارز به صورت انحصاری از سوی بانک مرکزی و حاکم شدن یک نرخ در بازار است. او با بیان اینکه یکی از رسالتهای بانک مرکزی مدیریت نرخ ارز است افزود: اما این ادعا که با توجه به این موضوع که این وظیفه برعهده بانک مرکزی است بنابراین این بانک باید بازار مشتقه ارزی راهاندازی کند یا بحث هیجینگ ارزی را انجام دهد چندان منطقی نیست. به نظر بنده این موضوعات باید در بازار سرمایه انجام شود.
